Közetküchiler: "Uyghurlar yétip ölgiche, étip öl" déyishke mejburlanmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2013-06-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Hujumgha uchrighan pichan nahiyisining lükchün baziri saqchi ponkiti. 2013-Yili 26-iyun.
Hujumgha uchrighan pichan nahiyisining lükchün baziri saqchi ponkiti. 2013-Yili 26-iyun.
t2.qpic.cn/mblogpic

Gherp metbu'atliri 26 - iyun lükchün weqesi" yer bérish bilen birge, 23 - april sériqbuya weqesi hemde 5 - iyul ürümchi weqesigimu tégishlik orun bérip, Uyghur diyaridiki milliy qarshiliq heriketlirining derijisi we üzlüksizliki heqqide dunyagha yene bir qétim keng uchur tarqatti. Bu weqe dunya jama'iti, jümlidin chet'eldiki Uyghurlarning küchlük diqqitini tartti.

Xitay hökümet terepning mezkur weqe toghrisida hazirgha qeder pikir bayan qilghanliqi melum emes. Lukchün weqesi deslep shinxu'a agéntliqining en'gilizche bétidila élan qilin'ghan bolup, 27 - iyundiki yene bir en'glizche xewiride "Xitay jama'et xewpsizlik ministiri go shenkünning charshenbe küni turpan'gha yétip kélip, térrorchilargha qarshi heriketke qomandanliq qiliwatqanliqi" tilgha élin'ghan.

Go shenkun xitay hökümitining bu weqelerni nezerde tutqan halda, dölet bixeterliki we ijtima'iy muqimliq üchün jiddiy bir qanun turghuzup chiqidighanliqini tilgha alghan. U sözide, gerche xitay hökümiti 2011 - yili térrorchilar hemde térrorluq teshkilatlirining tizimlikini békitish we térror gumandarlirining mal - mülkini musadire qilish toghriliq höjjet chiqarghan bolsimu, hazirgha qeder térrorluqqa qarshi konkrétni bir qanunning yoqluqini éytqan. U yene xitay jama'et xewpsizlik ministirliqining 2012 - yili 4 - ayda 6 kishini térrorchilar tizimlikige kirgüzgendin bashlap hazirgha qeder, térrorchilar sanining köpiyip 25 kishige yetkenlikini, ularning mal - mülkining tonglitilghanliqini eskertken.

Xewerde körsitilishiche, xitay hazirqi zaman xelq'ara munasiwet tetqiqat inistitoti bixeterlik tetqiqat merkizining mudiri li wéy lükchün weqesini"Yene bir qétimliq tipik térrorluq weqe" dep atighan. U bu qétimqi lükchün weqesining chet'eldiki milliy bölgünchiler bilen alaqisi barliqini tilgha élip "Saqchilarning tekshürüsh doklatigha asaslan'ghanda, térrorchilar melum muddet terbiye körgen we chet'eldiki milliy bölgünchilerning yitekchilikide heriket qilghan" dégen. Emma u héchqandaq pakitni otturigha qoymighan. U sözide, térorchilarning hujum nishanining asasliqi saqchilar ikenlikini tekitligen. Li wéyning bildürishiche, "Ilgiri bu xildiki weqeler jenubiy shinjangda ewij alghan bolsa, emdilikte jenub terep sel tinjishqa bashlighanda, sherq terepke qarap kéngeygen." d u q mu'awin re'isi ümid agahi ependi xitay mutexessisining bu qétimqi weqenimu chet'eldiki milliy bölgünchilerge artishining tarixtin buyanqigha oxshashla mentiqsizliq ikenlikini ilgiri sürdi.

Gherb metbu'atlirida, 26 - iyun küni lükchünda pichaqqa oxshash addiy boyumlar bilen qorallan'ghan bir top Uyghur pida'iylirining saqchixana, yéziliq hökümet, qurulush orunliri we puqralargha hujum qilip 17 ademni öltürgenliki, saqchi aptomobillirini köydürgenliki, hökümet eslihelirini weyran qilghanliqi toghrisidiki uchurlargha qoshulup, 23 - april küni maralbéshida yüz bergen 15 neper saqchi we mehelle xizmetchilirini jénidin ayrighan zor qanliq weqemu tilgha élindi shundaqla 2009 - yilidiki 5 - iyul ürümchi weqeside 200 ge yéqin ademning ölüp, 1700 din artuq ademning yarilan'ghanliqi eslitilip, Uyghur ilidiki milliy ziddiyetlerning barghanséri ötkürliship kétiwatqanliqi tekitlendi. Lükchün weqesige oxshash bir weqe 2011 - yili 7 - ayning 18 - küni xotende yüz bergen idi. Shu qétimqi nawagh saqchixanisigha hujum qilish weqesidimu 18 adem hayatidin ayrilghan.

Közetküchilerning qarishiche, xitay hökümitining 2009 - yili yüz bergen 5 - iyul weqesidin buyan Uyghur ilide yürgüzüwatqan qattiq basturush, qattiq tizginlesh, qattiq qorqutush siyasitige bina'en, bu rayonning weziyitide eslide hazirqigha qarighanda nispeten tinch bir muhit barliqqa kelse bolatti. Qolida pichaqtin bashqa qorali bolmighan Uyghurlar qudretlik bir hakimiyet astida uzun dewirlik sükütke esir bolsa mentiqige uyghun kéletti. Emeliyette, weziyet barghanséri nacharliship, milliy ziddiyet künséri ötkürliship, qarshiliq heriketlirining kölimi we da'irisi yenimu kéngiyip, ölüm - yétim hadisiliri téximu köpeymekte. Uyghur pida'iylirining zorawanliqqa tayan'ghan heriketliri Uyghur ilining jenubidiki korla, aqsu, qeshqer, xoten wilayetliri bilenla cheklinip qalmastin, ürümchi, turpan, qumul diyarlirigha qeder kéngeymekte. Yéqinqi 5 yildin buyan bu xil zorawanliq heriketliride qaza qilghanlarning sanini xitay metbu'atliri hem xelq'ara uchur wastiliri teripidin élan qilin'ghan ashkara melumatlargha asaslan'ghandimu 500 etrapida mölcherleshke bolidu. Undaqta, Uyghur ilide Uyghurlarning qarshiliqi qandaq bir küchning türtkiside bunche ewjige chiqiwatidu?

Yawrupa sherqiy türkistan birliki teshkilatining re'isi enwerjan ependi bu xususta toxtilip, hemme nersisidin ayrilghan Uyghurlarning "Yétip ölgiche, étip öl" deydighan bir basquchqa kélip qalghanliqini tilgha aldi. U sözide, bundaq bir küreshke türtke boluwatqan amilning küchlük milletchilik rohi hem sadiq diniy eqide ikenlikini tekitlidi.

Toluq bet