Лагер шаһити турсунай: «лагердики қиз-аялларниң һәммисигә мәҗбурий үзүк салди»

Мухбиримиз гүлчеһрә
2019-10-24
Елхәт
Пикир
Share
Принт
2018-Йили 12-айниң ахири лагердин һаят қутулған уйғур шаһит турсунай зиявудун.
2018-Йили 12-айниң ахири лагердин һаят қутулған уйғур шаһит турсунай зиявудун.
RFA/Gülchéhre

Өткән айда қазақистанға чиққандин кейин хитайниң уйғур, қазақ қатарлиқ милләтләргә йүргүзүватқан зулумлири һәққидә қазақистандики иҗтимаий таратқулар арқилиқ гуваһлиқ беришкә башлиған турсунай йеқинда радийомизниң мәхсус зияритини қобул қилди.

Гәрчә турсунай ери билән 2011-йилидин башлап қазақистанға көчүп чиқип яшаватқан болсиму, әмма һазирғичә уларға қазақистан пуқралиқи берилмигән икән.

Турсунай 2017-йили 4-айда тунҗи қетим 1 ай лагерға солап қоюлғандин кейин кесәл сәвәбидин қоюп берилгән. 2018-Йили 8-март аяллар байрими күни турсунай йәнә бир қетим сақчиханидин чақиртилған. 10-Марттин башлап йәнә күнәс наһийәсидики «кәспий тәрбийәләш» намидики лагерға қамалған.

У лагерға кирипла 9-камердики «31-номур» дегән тутқунлуқ салаһийитидин башқа өз исмини ишлитиштин мәһрум қилинған. Турсунайниң дейишичә, у уйғур, қазақ болуп 12 қери-яш билән бир камерда ятқан. Камердашлириниң һәммиси өзигә охшаш немә җинайәт өткүзгәнликиниму билмәй кирип қалған бигунаһ тутқунлар икән. Униң тәкитлишичә, лагерға киргән һәр қандақ аялниң чачлири мәҗбурий һалда қопаллиқ билән кесип ташлинидикән.

Илгири радийомизда кәчмишлирини баян қилған башқа лагер шаһитлириға охшашла турсунайму лагерда 2 саәттин нөвәтлишип ухлаш, ач қалдурулуш, күн нури көрсәтмәслик, ток орундуққа олтурғузуш қатарлиқ тән җазалириға учриған. Гәрчә у 9 айдин артуқ лагерда йетиш җәрянида өзи ятқан камерда бирәриниң җан үзгинини өз көзи билән көрмигән болсиму, әмма сақчиларниң һәр кечиси бир яки бир қанчә қиз-аялларни чақирип елип чиқип кәткәнликини көргән. У чақиртилип чиқип кәткәнләрниң қайтип кирмәйдиғанлиқини билдүрди, униңдин башқа ағрип қалғанлар сөрәп елип чиқип кетилгәндин кейин «дохтурханида өлүпту» дегәндәк гәпләрни даим аңлап турғанлиқини әскәртип өтти.

Радийомиз вә башқа хәлқаралиқ ахбаратларға лагерниң ички сирлири һәққидә гуваһлиқ берип келиватқан меһригүл турсун, гүлбаһар җелилова, зумрәт давут қатарлиқ шаһитлар бирдәк өзлириниң лагердики чеғида намәлум бир хил дора ичишкә мәҗбур болғанлиқини вә бу дорини ичкәндин кейин һейизи кесилгәнлики, һәтта туғмас қиливетилгәнликини баян қилған иди. Турсунай бундақ дора ичип һейиз тохташтәк ишларниң һәр қандақ лагерға киргән аялларда омумйүзлүк көрүлгән әһвал икәнликини баян қилди.

У йәнә даириләрниң буйруқи билән лагердики қиз-аялларға техиму вәһший туғут чәкләш чариси қоллинилғанлиқини баян қилип, мундақ деди: «дора бериду, андин мәҗбурий апирип оператсийә қилдуруветиду. Һәтта юқиридин ашундақ буйруқ чүшти. ‹Туғмайсән' дегән бир буйруқ бар, һәммимизни апирип тәкшүритиду. Әгәр туғут чәкләш үзүки салдурмиған болса, қиз-аялларниң той қилған-қилмиғанлиқиға қаримастин һәммисигә үзүк салдуриду. Мениму апарған иди, тәкшүргәндә бир кичик өсмидәк бир немә байқалғандин кейин қан җиқ кетиду дәп, маңа үзүк салмиди.»

Илгири ғулҗаниң моңғулкүрә наһийәсидики лагерда оқутқучилиқ қилған, һазир шиветсийәдә яшаватқан сайрагүл савутбайқизи йеқинда мәтбуатларға хитай даирилири уйғур дияридики йиғивелиш лагерлирида әр-аял тутқунларниң еғир хорлуқларға, йәни басқунчилиққа учрайдиғанлиқини ашкарилиди. Бу соалимиз турсунайдин соралғанда, униң қәлб ярилирини қанатти. . .

Лагердин чиққиниға бир йил болай дегән болсиму, әмма милйонлиған бигунаһ кишиләр азаб чекиватқан бу қараңғу зулмәтлик зинданниң турсунайниң вуҗуди вә роһи дунясида қалдурған еғир җараһәтлири техичә толуқ сақаймиған иди. Лагерлар һәққидә дуня таратқулириға гуваһлиқ бериш униңдин қәйсәрлик вә пидакарлиқ тәләп қилиду. Униң үстигә, у аран 3 айлиқ виза билән қазақистанға чиққан болуп, уруқ-туғқанлири һелиһәм хитайниң қолида гөрүгә тутуқлуқ һалда турмақтикән. Шундақ болушиға қаримай турсунай: «бигунаһ қериндашлиримизниң тартиватқан күнлири мени сөзләшкә үндимәктә, әмди қорққудәк һечнемә қалмиди,» деди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт