Ню-йорк вә бостондики намайишларда хәлқара җәмийәтниң лагерлардики уйғурларни унтуп қалмаслиқи тәләп қилинди

Мухбиримиз меһрибан
2020-01-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Алимә майсәм мутәллипова ханим харвард университетида ялғуз кишилик намайишни давам қилмақта.
Алимә майсәм мутәллипова ханим харвард университетида ялғуз кишилик намайишни давам қилмақта.
RFA/Eziz

Хитайниң чаған мәзгилидә америкиниң ню-йорк, бостон қатарлиқ шәһәрләрдә бир қисим уйғур паалийәтчилири вә уйғурларни қоллиғучи актиплар намайиш қилип, дуня җамаәтчиликини хитайда «натсистларчә җаза лагери» ға қамалған уйғурларни унтуп қалмаслиққа чақирди.

Ню-йорктики «пач нетворк тори» ниң 26-январ күнидики хәвиридә дейилишичә, 25-январ хитайларниң чаған байрими күни уйғурларни қоллиғучи паалийәтчиләр ню-йоркниң флашиң районида намайиш қилип, хитайда уйғурларниң кишилик һоқуқ әркинлики капаләткә игә болуши керәкликини тәләп қилған.

Хәвәрдә хитай көчмән аһалилири көп яшайдиған ню-йоркниң флашиң районида уйғурларни қоллап намайиш қилишниң зор тәсир қозғиғанлиқи тәкитләнгән. Хәвәрдин мәлум болушичә, қоллириға шәрқий түркистанниң ай юлтузлуқ көк байриқини көтүрүп, хитайниң чаған күни филашиң кочисида намайиш қилғанлар ичидә уйғурларға әркинлик тәләп қилғучи кишилик һоқуқ паалийәтчилири, хәлқара инсан һәқлири тәшкилатиниң ню-йорктики әзалири бар икән. Улар намайиш җәрянида америка дөләт мәҗлисиниң мәлуматида 2 милйондәк уйғурниң лагерларға қамалғанлиқи һәққидә мәлумат барлиқини тилға елип, қанунсиз һалда тутқун қилинип «натсистларчә җаза лагерлириға қамалған барлиқ уйғурларниң қоюп берилиши керәклики» ни тәләп қилған.

26-январ йәкшәнбә күни йәнә америкиниң бостон шәһиридә уйғурларни қоллап айлардин буян ялғуз кишилик намайишини давамлаштуруп кәлгән масачуссетс технологийә институти йәни (MIT)ниң ғол һүҗәйрә тәтқиқат мәркизиниң директори доктор майсәм мутәллипова ханим башчилиқида бир қисим уйғурлар намайиш қилған.

Майсәм мутәллипова ханим, хәлқараға тонулған уйғур ғол һүҗәйрә тәтқиқатчиси болупла қалмастин, у йәнә уйғур хәлқиниң нөвәттә дуч келиватқан лагерларға қамилиш вәзийитини дуняға аңлитиш йолида тиришчанлиқ көрситиватқан уйғурларниң бири.

Иҗтимаий таратқулардин фәйсбокқа йолланған бостундики 26-январдики намайиш һәққидики син көрүнүшидә доктор майсәм мутәллипова сөз қилип, хитайда лагерларға қамалған бир милйондин 3 милйонғичә болған уйғур йүзлиниватқан әһвалниң 2-дуня уруши мәзгилидики йәһудийларниң лагерларға қамалған вәзийитидин пәрқсиз икәнликини тәкитлигән. У йәнә дуня җамаәтчиликини 75 йил илгирики йәһудийлар қирғинчилиқини хатириләш билән биллә йәһудийлар қирғинчилиқиға охшаш паҗиәгә йүзлиниватқан уйғурлар вәзийитигә җиддий көңүл бөлүшкә чақирған.

Майсәм ханим 28-январ сәйшәнбә күни әркин асия радийоси уйғур бөлүминиң зияритини қобул қилип, бу намайиш һәққидә тохталди.

У сөзидә дуня җамаәтчилики 2-дуня уруши мәзгилидә йүз бәргән йәһудийлар қирғинчилиқи хатирилиниватқан мушундақ 21-әсирдиму уйғурларниң «қайта тәрбийәләш» намида әйни йиллардикигә охшашла пүткүл милләт бойичә «натсистларчә лагерларға қамилиш паҗиәси» йүз бериватқан реаллиққа, америка, явропа қатарлиқ ғәрб дөләтлири инкас қайтуруватқан болсиму, әмма бирләшкән дөләтләр тәшкилати вә нурғунлиған дөләт һөкүмәтлириниң йәнила сүкүттә туруватқанлиқини тәнқидләп бу әһвалға хатимә берилиши керәкликини билдүрди.

У йеқинда роһинга мусулманлириға қирғинчилиқ қилған бирма һөкүмитини җазалаш тәдбирлири алған бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң роһинга мусулманлириға охшаш қирғинчилиққа учраватқан уйғурларниң еғир вәзийитигә қарита сүкүт қиливатқанлиқини тәнқид қилди.

Зияритимиз ахирида майсәм ханим йәнә уйғурлар вәзийитигә қарита хәлқарада көңүл бөлүш вә тәдбир елишниң йетәрлик болмаслиқ әһвалиға қарита, алди билән һәрқайси дөләтләрдә муһаҗирәттә яшаватқан уйғурларниң өзлириниң җиддий һәрикәт қилиши, лагерларға қамалған уруқ-туғқанлириниң әһвалини һәр хил йоллар билән дуня җамаәтчиликигә аңлитиши керәкликини билдүрди.

Материяллардин мәлум болушичә, 1945-йили 27-январ күни, натсистларниң полшадики ашветиз лагери азад қилинған болуп, бу күн хәлқарада «йәһудий қирғинчилиқини хатириләш күни» дәп елан қилинип, хатирилинип келинмәктә. Уйғурларму бу күнни хатириләп, өзлири дуч кәлгән һазирқидәк лагерларға солиниш әһваллирини дуняға аңлатти.

2020-Йил 27-январ йәни дүшәнбә күни америка ташқи ишлар министирлиқи елан қилған баянатида, 2-дуня уруши мәзгилидә йәһудийлар учриған қирғинчилиқта зиянкәшликкә учриғучилардин һал сораш билән биргә, бу тарихниң тәкрарланмаслиқи керәклики тәкитләнди. Дуня уйғур қурултийиму бу күн мунасивити билән 27-январ баянат елан қилип, хитайда 1 милйондин 3 милйонғичә уйғур қатарлиқ милләтләрниң лагерға қамалғанлиқини тәкитлиди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт