Хитай даирилириниң лагердикиләрни «хизмәткә орунлаштуруш» намида мәҗбурий әмгәккә селиватқанлиқи диққәт қозғимақта

Мухбиримиз меһрибан
2019-08-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай һөкүмити орунлаштурған чәтәллик тәкшүргүчиләргә көрситиш үчүн тәйярланған лагер «оқуғучи» лириниң тикимчилик курси. 2019-Йили 4-январ, қәшқәр.
Хитай һөкүмити орунлаштурған чәтәллик тәкшүргүчиләргә көрситиш үчүн тәйярланған лагер «оқуғучи» лириниң тикимчилик курси. 2019-Йили 4-январ, қәшқәр.
REUTERS

Хитай даирилириниң уйғур диярида икки йилдин буян аталмиш «тәрбийәләш мәркәзлири» намидики йиғивелиш лагерлири қуруп, милйонлиған уйғур қатарлиқ йәрлик хәлқләрни түркүмләп қамиғанлиқи хәлқарада қаттиқ тәнқидкә учраватқан мәзгилдә хитай һөкүмити тутқунларниң «әсәбий идийәләрдин азад болуп, кәспий-техника билимлирини игилигәнлики» һәмдә «тәрбийәлинип лаяқәтлик өлчимигә йәткәнләрниң хизмәткә орунлишип, җәмийәткә төһпә қошуватқанлиқи» ни күчәп тәшвиқ қилмақта.

Йеқинда или областлиқ телевизийә истансиси ғулҗа наһийәсидә қурулған пәләй завути билән тоқумичилиқ фабрикисида ишләватқан ишчиларниң зор көп қисминиң «қайта тәрбийәләш мәркәзлири» дә «әсәбийлик идийәлиридин азад болғандин кейин кәспий техника җәһәттин тәрбийәләнгәнләр» икәнлики һәққидә бирнәччә қисимлиқ чатма хәвәр елан қилған.

Хәвәрләрниң биридә ғулҗа шәһиридә 2017-йили қурулған «вәнфу» пәләй завутиниң гүлгинә исимлик ишчиси зиярәт қилинип, униң өз тили арқилиқ «тәрбийәләш мәркизи» дә кәспий маһарәт игилигәндин кейин мәзкур завутта ишләп төһпә яритиватқанлиқи тәшвиқ қилинған.

Чатма хәвәрниң йәнә биридә болса кичикидин тиккүчилик һүнири бар мәвланҗан мәмәт исимлик бир уйғур яшниң «тәрбийәләш мәркизи» дин чиққандин кейин уйғур диярида йеңидин қурулған оқутуш әслиһәлири ширкитиниң кийим тикиш сехида кесимчилик сехиниң мудири болғанлиқи хәвәр қилинған.

Мәзкур чатма хәвәрләрдә йәнә бу иккийләнниң баянлири арқилиқ хитай компартийәси вә һөкүмитигә болған миннәтдарлиқ сөзлиригиму алаһидә орун берилгән.

Һалбуки, хитай таратқулирида тохтимай бериливатқан бу хил тәшвиқат хәвәрлири хәлқарада җиддий диққәт қозғимақта.

Хәлқара таратқуларниң хәвәрлиридә хитай даирилириниң тәшвиқатидики аталмиш «техника тәрбийәләш мәркәзлири» дә тәрбийәләнгәнләр орунлаштурулған «завут-фабрикилар» ниң әслидә хитай өлкә-шәһәрлиридә вәйран болған завут-фабрикилар икәнлики әскәртилгән. Бу хил завутларниң йеқинқи икки йил ичидә йиғивелиш лагерлириниң сиртиға вә ичигә орунлаштурулғанлиқи һәққидә учурлар оттуриға чиқмақта.

Мәлум болушичә нөвәттә икея, таргит, каттон, H&M қатарлиқ ширкәтләрдики кийим-кечәк вә тоқулма буюмларниң зор көп қисми хитай һөкүмитиниң уйғур диярида қурған бу хил аталмиш «завут-фабрика» лирида ишләнгән мәһсулатлар икән.

Хәлқарадики көзәткүчиләр вә сиясий анализчиларниң қаришичә, хитай һөкүмити нөвәттә уйғур дияридики лагерға қамалғанларни аталмиш завутларға йүзләндүрүп, уларни мәҗбурий әмгәккә селиватқан икән. Уларниң қаришичә, бу әһвални буниңдин бирнәччә йил илгири хитай һөкүмити тәрипидин әмәлдин қалғанлиқи елан қилинған «әмгәк билән өзгәртиш лагерлири» ниң қайтидин әслигә кәлтүрүлүши дейишкә болидикән.

Өткән һәптә «ню-йорк вақти гезити» дә елан қилинған хитайниң аталмиш завутлири һәққидики мақалидә германийәдики тәтқиқатчи адриян зензниң уйғур дияридики аталмиш завут-фабрикилар һәққидики сөзлири нәқил елинған.

Доктор адриян зенз бу һәқтә тохтилип, «хитайниң һөкүмәт һөҗҗәтлиридики пакитлардин шинҗаң һөкүмәт даирилириниң лагерлардики мәһбусларни әмгәк күчлиригә айландурушни үмид қилидиған пилани ашкариланди. Улар һөкүмәтниң пилани бойичә қурулған завутларда назарәт астида ишлимәктә,» дәйду. Адриян зенз йәнә «улар һазир тәдриҗий һалда тутқун һаятидин завутларда назарәт астиға елинип контрол қилиниш обйектлириға айландурулмақта,» дегән.

Адриян зенз йәнә хитай һөкүмитиниң қилмиши һәққидә мундақ дәйду: «улар, йәни һөкүмәт даирилири һазир һәр бир адәмни назарәт вә контрол астиға алмақта. Улар лагерға қамалғанларнила әмәс, бәлки лагер сиртидикиләрниму мәҗбурий әмгәккә салмақта.»

Йеқинда хитайдики лагерлардин қоюп берилгән шаһитлардин қазақистандики гүлзирә авулқан қизиму йеқинда хәлқара таратқулар, җүмлидин радийомиз зияритини қобул қилип, өзниң бу хил аталмиш «завут-фабрика» ларда өткүзгән азаблиқ кәчмишлирини баян қилған.

Радийомиз зияритини қобул қилған гүлзирә авулқан қизиниң билдүрүшичә, у 2017-йили 7-айниң 19-күнидин 2018-йил 10-айниң 17-күнигичә хитайниң ғулҗадики лагерида 15 ай ятқан. Кейин ғулҗадики мәлум лагерда қурулған пәләй завутида 7 айдин артуқ мәҗбурий әмгәккә селинған икән.

Гүлзирә өзиниң лагердин қоюп берилгәндин кейинму давамлиқ тутуп қелинип, лагер ичидики пәләй завутида мәҗбурий әмгәккә селинғанлиқини билдүрди. У шу вақитларда иш һәққи айда 600 йүән берилиду дегән тохтам билән һәр күни 12 саәттин ишлигәнликини, өзлири тиккән хирум пәләйләрниң чәәтлләргә експорт қилинидиғанлиқи қатарлиқ әһваллар һәққидә мәлумат бәрди.

Гүлзирә баянида хитай даирилириниң юқириқи тәшвиқат хәвәрлириниң пүтүнләй ялған икәнликини тәкитлиди. У өзиниң ғулҗадики лагерда вә лагер ичидики пәләй завутида мәҗбурий әмгәккә селинған икки йилниң өз һаятидики әсләшни задила халимайдиған әң паҗиәлик чағлар икәнликини билдүрди.

Гүлзирә йәнә или областлиқ телевизийә истансиси тәрипидин берилгән тәшвиқат хәвиридә зиярәт қилинған гүлгинә исимлик ишчиниң дәл униң ғулҗадики лагер ичигә қурулған пәләй завутида ишлигән мәзгилдики ятақдиши, сехниң гуруппа башлиқи гүлгинә назарбай икәнликини билдүрди.

Гүлзирәниң билдүрүшичә, униң әйни чағдики гуруппа башлиқи вә ятақдиши болған гүлгинә назарбайниң хитай мухбириға қилған аталмиш «қәлб сөзлири вә миннәтдарлиқи» әмәлийәттә даириләрниң мәҗбурлиши астида қилған сөзләр икән. Гүлзирә өзиму ғулҗада тутқунда турған 2 йил мәзгилидә бу хил ялған «миннәтдарлиқ вә вәдиләр» ни көп қетимлап сөзләшкә мәҗбур болған икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт