Yaponiyede sha'ir abduxaliq Uyghurning yapon tilidiki shé'irlar toplimi neshr qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2016-09-05
Élxet
Pikir
Share
Print
Yaponiye taki neshriyati neshr qilghan "Abduxaliq Uyghur shé'irliri" namliq kitabning muqawisi.
Yaponiye taki neshriyati neshr qilghan "Abduxaliq Uyghur shé'irliri" namliq kitabning muqawisi.
RFA/Qutluq

31-Awghust yaponiye taki neshriyati teripidin Uyghur sha'iri abduxaliq Uyghurning yapon tilidiki shé'irlar toplimi neshr qilinip keng oqurmenler bilen yüz körüshken.

Yaponiye Uyghur jem'iyitidin igilishimizche, ulugh démokratchi sha'ir, yarqin meripetchi, tiz pükmes inqilabchi abduxaliq Uyghurning seksen parchigha yéqin shé'iri yapon tiligha terjime qilinip tokyoda "Küreshchan Uyghur sha'iri abduxaliq Uyghur" dégen namda neshr qilin'ghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan yaponiye Uyghur jem'iyitining re'isi ilham mahmut mezkur shé'irlar toplimining neshr qilinish jeryani toghrisida toxtaldi.

Yaponiyede közge körün'gen Uyghur tili mutexessisi, tokyo chet'el tili uniwérsitétining sabiq proféssori Uyghur til terjimani ré'iko hagita xanim teripidin terjime qilinip yaponiye taki neshriyati teripidin neshr qilin'ghan yéngi dewr Uyghur edebiyatining bayraqdari bolghan abduxaliq Uyghurning yapon tilidiki shé'irlar toplimida aldi bilen sha'irning a'ilisi toghrisida qisqiche melumatlar bérilgen bolup, uningda sha'ir abduxaliq Uyghurning 1901-yili 2-ayning 9-küni turpan yéngisheherde meripetperwer tijaretchi abduraxman mexsum a'iliside dunya kelgenliki, üch yashtin bashlap chong anisi eremisa xénimning güzel riwayetliri ichide ösüp yétilip, erebche, parsche til-yéziqtin xewiri bolghan atisi abduraxman mexsumning oqup bergen kitabliri, chong dadisi mijit hajimning rusiyening shemey, qazan sheherliridin ekélip bergen yéngiche dersliklerdin telim élip etrapliq bilimlerge ige bolghanliqini bayan qilghan.

Sha'ir abduxaliqning hayatigha da'ir qismida, sha'irning 1915-yili chong dadisi mijit hajim bilen rusiyege oqush üchün barghanliqini, shemeyde rusche bashlan'ghuch mektepke kirip oqup kéyin rusiyede öktebir inqilabi partlighandin kéyin, dawamliq oqushqa amalsiz qalghan abduxaliq Uyghurning 1918-yili 4-ayda turpan'gha qaytip kélip yéngisheherdiki xitayche mektepke yeni shötanggha oqushqa kirgenlikini bildürgen.

Mezkur qisimda yene sha'ir abduxaliq Uyghurning ikkinchi qétimliq rusiye sepiri heqqidimu toxtalghan bolup,uningda abduxaliq Uyghurning 1923-yili 3-ayda rusiyege bérip melum bir aliy mektepte oqushqa kirip 1926-yili mektepni püttürüp wetinige qaytip kelgenlikini qeyt qilghan.

Sha'ir abduxaliq Uyghurning yapon tilidiki shé'irlar toplimida, yaponiyede közge körün'gen siyasiy obzorchi mi'ura kotaro ependimning "Abduxaliq Uyghur tughulghan dewr" dégen maqalisighimu alahide orun bérilgen bolup, uningda abduxaliq Uyghur zamanisidiki Uyghur élida hökümranliq qiliwatqan yang zéshingning Uyghurlarni nadanliqta qaldurush üchün turpan astanide échilghan "Mexsudiye mektipi" ni taqighanliqini, abduxaliq Uyghurning chong dadisi mijit hajim qatarliqlar achqan yéngiche mekteplerni buyruq chüshürüp yéngiche mektep échishni chekligenlikini ilgiri sürgen.

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan obzorchi mi'ura kotaro mundaq deydu:"Yang zéshing zamaniside Uyghur élide Uyghurlar nadan qaldurulush bilen birge, qattiq basturulghan bolup Uyghur élida bu dewrde oxshimighan türde yang zéshin'gha qarshi heriketler élip bérilghan. Kéyinki jin shurén hakimiyet béshigha chiqqandin kéyinmu oxshashla siyasiy weziyet dawam qildi we abduxaliqqa oxshash ilghar pikirdiki Uyghur ziyaliyliri qetle qilindi."

Sha'ir abduxaliqning yapon tilidiki shé'irlar toplimigha uning jem'iy seksen'ge yéqin shé'iri kirgüzülgen bolup, uningda sha'irning "Oyghan Uyghur", "Achil", "Bardur" qatarliq meshhur shé'irlirigha alahide orun bérilgen.

Abduxaliq Uyghur shé'irlirining yaponiyede yapon tiligha terjime qilinishi heqqide toxtalghan siyasiy obzorchi mi'ura kotaro mundaq deydu:"Yaponiyede ottura asiya sha'irlirining shé'irliri yéterlik derijide terjime qilinmighanliqi üchün, köpligen kishiler bir qisim meshhur sha'irlar heqqide etrapliq melumatlargha ige emes. Shunga biz ottura asiya edebiyatini jümlidin Uyghur yéqinqi zaman edebiyatidiki abduxaliq Uyghurgha oxshash küreshchan sha'irlarni tonushturush arqiliq Uyghur edebiyatini yaponiye jem'iyitige tonushturushni meqset qilimiz."

Yaponiye Uyghur jem'iyitining re'isi ilham mahmutning bildürüshiche, sha'ir abduxaliqqa oxshash Uyghur sha'irlirining shé'irlirini yapon tiligha terjime qilish yaponiyede Uyghur dawasini anglitishqa köp paydiliq bolup hésablinidiken.

Sha'ir abduxaliq Uyghurning shé'irlirini yapon tiligha terjime qilip neshrge teyyarlighan yaponiyediki Uyghur tili terjimani ré'iko hagita xanim ilgiri meshhur Uyghur sha'iri we yazghuchisi abdurehim ötkürning "Oyghan'ghan zémin" namliq romanini we "Uyghur on ikki muqam tékistliri" namliq kitablarni Uyghur tilidin yapon tiligha terjime qilip neshr qildurghan.
Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet