Хитай уйғур районидики әдәбият сәнәтчиләр арисида «миллий бөлгүнчиликкә зәрбә бериш» ни тәкитлиди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2018-06-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур аптоном районлуқ әдәбият-сәнәтчиләр бирләшмисиниң 8-нөвәтлик қурултийидин көрүнүш. 2018-Йили 24-июн, үрүмчи.
Уйғур аптоном районлуқ әдәбият-сәнәтчиләр бирләшмисиниң 8-нөвәтлик қурултийидин көрүнүш. 2018-Йили 24-июн, үрүмчи.
Social Media

«Шинҗаң гезити» қатарлиқ хитай мәнбәлиридин қариғанда, 6-айниң 24-күни үрүмчидә уйғур аптоном районлуқ әдәбият-сәнәтчиләр бирләшмисиниң 8-нөвәтлик қурултийи ечилған.

Чәтәлләрдики уйғурчә иҗтимаий таратқулардики бу һәқтики инкасларда, бир қисим даңлиқ уйғур язғучи-шаирлири, сәнәткарлири арқиму арқа тутқун қилинип лагер вә түрмиләргә елип кетилгән, бир қисим китаблар чәкләнгән, бу әдиб вә сәнәткарларниң тәқдиридинму хәвәр йоқ туруватқан бир пәйттә ечилған мәзкур қурултайға уйғур аптоном районлуқ парткомниң секретари чен чүәнго, уйғур аптоном райони рәиси шөһрәт закирниңму қатнишип ейтқан қаттиқ сөзлириниң даириләрниң уйғур әдәбият сәнәт саһәсини контрол қилишқа тутқан җиддий позитсийәсини көрситип беридиғанлиқи муназирә қилинмақта. Дәрвәқә чен чүәнго йиғинда, сотсиялистик әдәбият-сәнәт хизмитини гүлләндүрүшкә капаләтлик қилиш һәққидә мәхсус сөз қилған болуп, униң баянлири хитай даирилириниң әдәбият-сәнәт сепидә, «икки йүзлимичи» дегән намда тазилашни давамлаштуридиғанлиқидин дерәк беридикән. Хитай мәтбуатлириниң хәвәрлиридин ашкарилинишичә, қурултайда «миллий бөлгүнчиликкә зәрбә бериш», «пантүркизм вә пан исламизмға қарши туруш», «тарихни бурмилаш сөз-һәрикәтлиригә қарши» туруш, «икки йүзлимичиләргә зәрбә бериш» қатарлиқлар тәкитләнгән. 

Йиғинда һөрмәткә сазавәр вә пешқәдәм сәрхилләр көрүнмәйду

Уйғур аптоном районлуқ әдәбият-сәнәтчиләр бирләшмисиниң 8-нөвәтлик қурултийиниң мунасивәтлик сүрәтлиридин аптоном районниң әдәбият-сәнәт саһәсиниң вәкиллири ичидә тонулған пешқәдәм язғучилар, пешқәдәм сәнәткарларниң сеймаси көрүнмисиму әмма, уйғур аптоном райониниң алақидар тармақлиридики мәсуллар, абдукерим аблиз, адил һошур, мәмәтҗан рози дегәндәк, уйғур сәнәт саһәсидики бир қисим актипларниң таллап йиғинға қатнаштурулғанлиқи мәлум.

Чәтәлләрдики уйғур көзәткүчиләрдин хәлқара қәләмкәшләр уйғур мәркизиниң баш катипи әнглийәдики әзиз әйса вә уйғур академийәсиниң рәиси абдулһәмит қарахан әпәндиләр хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики әдәбият сәнәт саһәсидикиләргә қойған тәләплири һәққидә мулаһизә йүргүзүп, хитай даирилириниң нөвәттә уйғур әдәбият сәнәтчилиригә қаратқан тәқибләш сияситини 3 нуқта бойичә анализ қилди. 

«Икки йүзлимичиләр» ни тартип чиқиш давамлишиду

Чен чуәнго йиғинда қилған сөзидә сиясий идеологийә җәһәттә әдәбият-сәнәт саһәсидикиләрдин қәтий һалда иҗтимаий муқимлиқ вә әбәдий әминлик баш нишани үчүн хизмәт қилишни тәләп қилған болуп, у һәргиз «икки йүзлимичилик» қилмаслиқ, «икки йүзлимичи» болмаслиқ керәк дәп тәкитлигән.

Буниңға инкас қайтурған уйғур академийәси рәиси абдулһәмит әпәнди: «хитай даирилири тонулған төһпикар уйғур сәрхиллиридин, сәнәт саһәсидин абдуреһим һемит, аблаҗан авут, әйсаҗан, абдуқадир яр ели қатарлиқлар, әдибләр вә профессорлардин абдуқадир җалалидин, ялқун рози, мухтәр буғра, әбәйдулла турди, арслан абдулла, раһилә давут вә башқиларни қамап, әнәниви мәдәнийитимиз вә сәнитимизгә бузғунчилиқларни елип беришни давамлаштурди. Чен чүәнго қатарлиқларниң сөзлири уларниң бу хил миллий мәдәнийәткә бузғунчилиқ қилиш сияситини давамлаштуридиғанлиқиниң бешарити» дәп көрсәтти.

Гәрчә, иҗтимаий таратқулар арқилиқ тариливатқан абдулһәмит әпәнди тилға бу шәхсләрниң бәзилириниң лагерларға елип кетилгәнлики һәтта кесилгәнлики дәлилләнгән, әдәбият сәнәт саһәсидики йәнә нурғун уйғурларниң йоқап кәткәнлики ениқ болсиму, бирақ хитайниң ахбаратқа болған контроллуқиниң күчийиши сәвәбидин уларниң тәқдири һәққидә толуқ мәлуматқа игә болуш қийин болмақта.

Уйғур қәләмкәшләр мәркизи баш катипи әзиз әйса әпәнди болса, хитай уйғур диярини пүтүнләй мунқәрз қилип, уйғур райониниң барлиқ байлиқлирини чаңгилиға еливалған тәқдирдиму, әмма мәдәнийәт җәһәттә уйғурларни бойсундуралмайватқанлиқини, уйғурларниң йүксәк тарихи вә мәдәнийити алдида хитай коммунистлириниң өзигә болған ишәнчисиниң аҗизлиқини билдүрди. 

Хитайниң естетик арзуси бойичә иҗад қилиш тәләп қилинған


Хитай һөкүмити әдәбият сәнәтчиләргә ачқан бу қурултийида бу саһәдикиләрниң буниңдин кейинки иҗадийитигиму йол бекитип бәргән болуп, чен чуәнго бу һәқтә тохталғанда иҗадийәт ишлирида «җуңхуа мәдәнийитидин актип күч қобул қилип җуңгониң қиммәт қаришини тарқитидиған, җуңхуа мәдәнийитиниң роһини гәвдиләндүридиған, җуңголуқларниң естетик арзусини әкс әттүридиған техиму көп мунәввәр әсәрләрни тиришип иҗад қилиш вә ишләпчиқириш керәк. Дәп тәкитлигән. Шөһрәт закир йиғинға риясәтчилик қилғанда, «панисламизм», «пантүркизм» идийәсиниң зәһирини қәтий тазилап, «үч хил күч» кә қарши қәтий күрәш қилип, шинҗаңниң иҗтимаий муқимлиқи вә әбәдий әминликни илгири сүзүшни мәдәнийәт тирики билән тәминләп, техиму қудрәтлик мәниви күч муҗәссәмлиши керәк.» Дәп оттуриға қойған. 

Аблимит қарахан әпәнди хитайниң уйғурларниң тарихи мәдәнийити вә сәнитини йоқитишни мәқсәт қилған сиясәт вә тәшвиқатлирида тарихни бурмилаш арқилиқ уйғурларни түрки милләтләргә ортақ мәдәнийәт мәнбәсидин айрип үчүн уларниң миллий ирқий қандашлиқиниму етирап қилмай, ялған тарих ясаш арқилиқ, уйғурларни вә уйғурларниң әнәниви-мәдәнийәт сәнитиниму хитайлаштурушқа һәтта динниму хитайлаштурушқа урунуватқанлиқини көрситип бериду дәп тәнқид қилди.

Әзиз әйса әпәндиниң қаришичә, бир милләтниң әдәбият-сәнити шу милләт хәлқниң чин реални һаяти вә арзусини әкс әттүрүп берәлигәндә униң қиммити болиду, әдәбият сәнәт әсәрлириму сиясәттин хали һалда әркин роһ вә чинлиқни мәнбә қилалиғанда исситикилиқ бир әсәр болалайду. Әзиз әпәнди бу һәқтә «хитай һөкүмитиниң әдәбият сәнәт саһәсидикиләрни сиясий иҗадийәткә зорлинишниң өзини пүтүнләй мәдәнийәт қирғинчилиқи дейишкә болиду» дәп көрсәтти. 

Ихтисаслиқларни таллаш шәрти «партийәгә садиқ» болуш


Даириләрниң әдәбият-сәнәт саһәсигә қаратқан контроллуқи ихтисас игилирини қандақ таллаш вә тәрбийәләшкә қойған тәлипидинму гәвдилик ипадиләнгән болуп, «партийәгә садиқ, вәтәнгә садиқ, ишинишкә вә тайинишқа болидиған әдәбият-сәнәт ихтисаслиқлар қошуни қуруп чиқиш» ни тапшурған.

Абдулһәмит әпәнди хитайниң әдәбият сәнәт саһәсидә елип бериватқан бу хил сияситини тәнқидләп: «булар хитайниң уйғурларға мәдәнийәт қирғинчилиқи елип бериватқанлиқи, хитай иккинчи қәдәмдә бу сияситини уйғурлар билән мәдәнийәт ортақлиқи болған қериндаш милләт вә қериндаш әлләргә қарап кеңәйтидиғанлиқидинму дерәк бериду, уйғур мәдәнийитидәк дуня мәдәнийитигә өчмәс төһпиләр қошқан бир мәдәнийәтниң йоқилиши инсанийәт мәдәнийитидики чоң йоқитиш болиду» деди. 

Уйғур академийәси рәиси абдулһәмит әпәнди йәнә тәқибләшкә учраватқан уйғур әдәбият-сәнәтчилириниң авази болуш, уларға игә чиқиш үчүн, мәзкур җәмийәтниң мәхсус бир доклат тәйярлап, дуня җамаәтчиликиниң диққитигә сунуш тәйярлиқида икәнлики билдүрди.

Әзиз әйса әпәндиниң қаришичә, «тарихтин буян интайин еғир бәдәлләр төләп келиватқан уйғур хәлқи бу нөвәтму йәнила орнидин дәс туралайду. Чүнки уйғурлар шундақ шанлиқ вә күчлүк мәдәнийәтниң саһиби, бу трагедийәдин йәнә сақ қалиду, техиму күчлиниду.»

Уйғур аптоном районлуқ әдәбият-сәнәтчиләр бирләшмисиниң 8-нөвәтлик қурултийи 6-айниң 25-күни йепилған. Бирләшминиң йеңидин сайлап чиқилған рәһбәрлик аппаратида уйғурлардин ғәйрәт асим рәисликкә, бәхтияр бавудун муавин рәисликкә сайланған болуп, улар икки йүзлимичиликкә қарши мақалә елан қилип дәсләпки қәдәмдә ашкара позитсийә билдүргән кадирлар иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт