Японийәлик филим мутәхәссиси: хитайниң «ипархан» филими илгирикидәкла мәғлуп болиду

Ихтиярий мухбиримиз һаҗи қутлуқ қадири
2014-08-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
1985-Йили хитай һөкүмити тәрипидин ишләнгән «ипархан» филимидики апақ хоҗа. японийәлик филим мутәхәссиси вакитаниң әйни вақитта тартқан сүрити.
1985-Йили хитай һөкүмити тәрипидин ишләнгән «ипархан» филимидики апақ хоҗа. японийәлик филим мутәхәссиси вакитаниң әйни вақитта тартқан сүрити.
RFA/Qutluq

Хитай мәдәнийәт ширкәтлири ишлигән «ипар мәликә» намлиқ картон филим һәққидә тохталған японийәлик филим техник ишлири мутәхәссиси вакита, мәзкур картон филимниң илгири хитайда ишләнгән «ипархан» филимидәкла уйғурларниң қаршилиқиға учрайдиғанлиқи вә мәғлубийәт билән ахирлишидиғанлиқини билдүрди.

Зияритимизни қобул қилған вакита бу һәқтә тохтилип: «хитай һөкүмитиниң, уйғур ели от деңизға айланған бир пәйттә, отниң үстигә яғ чашқандәк, бурмиланған ипархан тарихини ясап чиқип филим ишлиши, икки милләт арисидики зиддийәтни техиму өткүрләштүрүветиду. Илгири бу хилдики филим ишлинип уйғурларниң қаршилиқиға учриған турса, хитай дөлити йәнә униңдин немә үчүн савақ алмай, бу филимни йәнә қайта ишләйду?, деди.

У сөзидә, өзиниң 1985-йили хитайниң мәбләғ чиқириши билән бейҗиң кино студийәси, шяңгаң шәрқ кино студийәси бирликтә ишлигән «ипархан» намлиқ кәң екранлиқ рәңлик филимни ишләш гурупписиға қатнашқанлиқини вә өзиниң филимни сүрәткә елиш техник ишлириға мәсул болғанлиқини билдүрди.

Униң билдүрүшичә, шяңгаңлиқ режиссор или ханимниң йетәкчиликидә ишләнгән «ипархан» филими қәшқәр, үрүмчи, куча, шиән, чаңән қатарлиқ җайларда сүрәткә елинған. Мәзкур филимни ишләшкә уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт, опера өмики, қәшқәр вилайәтлик сәнәт өмики, куча наһийәлик сәнәт өмики қатарлиқларниң ниң артис вә сәнәтчилири қатнашқан, ипархан ролиға шу чағдики қәшқәр вилайитиниң валиси әйса шакирниң қизи қәшқәр сәнәт мәктипиниң музика оқуғучиси айнур исимлик бир уйғур қизи рол алған.

Ундин башқа йәнә, филим ишләшкә хитай өлкилириниң артислириму қатнашқан. Әйни вақитта филимни сүрәткә елиш башлиниш биләнла бир қисим уйғур артисиләр ипархан тоғрисида йезилған бу кино сенарийәсигә қарши турған. Көплигән чоң яштики артислар филимдә рол елишини рәт қилған болсиму, әмма кейин тәшкилниң арилишиши билән улар мәҗбурий рол алған.

Филим бир йилға йеқин вақит ичидә сүрәткә елинип, бир йилға йеқин техник җәһәттин ишлинип пүткәндин кейин, 1987-йили май ейида алди билән хитай һөкүмитиниң милләтләр дин ишлири комитетиниң мәсуллири, бейҗиңдики уйғур рәһбәрлири шундақла филимгә қатнашқан чәтәллик техник мутәхәссислириниң қатниши билән бейҗиң кино студийәсиниң кино залида көрситилип хитай рәһбәрләрниң қизғин қарши елишиға еришкән.

Кейин милләтләр дин ишлири комитетиниң орунлаштуруши билән бейҗиң мәркизи милләтләр университетиниң залида уйғур оқуғучиларға дәсләпки қәдәмдә қоюп берилгән. Филим оқуғучиларға көрситилгәндин кейин, әтиси әтигәндә мәркизи милләтләр университетиниң оқуғучилири милләтләр дин ишлири комитетиниң хизмәт бинаси алдиға йиғилип бу филимдики бурмиланған тарихқа вә ипарханға қилинған һөрмәтсизликкә наразилиқ билдүрүп намайиш елип барған.

Намайишчи уйғур оқуғучилар бир қанчә саәт намайиш қилғандин кейин, оқуғучилар вәкиллири билән һөкүмәт тәрәп сөһбәтләшкән вә филимни бейҗиңда шундақла уйғур елидә қоймаслиққа келишип, филимни пәқәтла шяңгаң, авмен, тәйвәндә қоюш пилани бойичә филимни хитай ичигә тарқатмаслиқ тоғрисида милләтләр дин ишлири комитети мәхсус қарар чиқарған.

«Ипархан» филими 1988-йили шяңгаңда кино фестивалиға қатнаштурулуп мукапатқа еришкән вә шу йили мәзкур филимдә ипархан ролини алған артис тәйвән, шяңгаң, авмен қатарлиқ районларда филим қоюш мурасимлириға қатнишип саяһәт қилдурулған.

Кино техник ишлири мутәхәссиси вакитаниң билдүрүшичә, хитай ялғуз уйғур тарихинила әмәс, бәлки хитай-япон арисидики қәдимий вә уруш дәвридики тарихларни бурмилап өзиниң бәш миң йиллиқ тарихини техиму узартмақчи болған болсиму, әмма чәтәл тарихчилириниң хитай тарихини тәтқиқ қилиши җәрянида, хитайниң бәш миң йиллиқ тарихиниң ясалма тарих икәнлики ашкариланған.

1998-Йилидин башлап уйғур елидә апақ хоҗилар аилиси вә ипарханниң тарихий һәққидә тарихий пакитларға асасән көплигән роман вә қиссәләр елан қилинған болсиму, әмма хитай һөкүмити 2002-йилидин башлап бу хилдики әсәрләрни идийиси сағлам болмиған тарихий әсәрләр дәп қарап чәклигән иди.

Ахирида зияритимизни қобул қилған кюшу университети доктор аспиранти мухтәрҗан абдурахман хитай һөкүмитиниң ипарханниң тарихини бурмилап бу хилдики филимләрни ишләштики мәқсити һәққидә тохталди.

Юқириқи аваз улинишидин тәпсилатини аңлаң.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт