Yaponiyelik filim mutexessisi: xitayning "Iparxan" filimi ilgirikidekla meghlup bolidu

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2014-08-29
Élxet
Pikir
Share
Print
1985-Yili xitay hökümiti teripidin ishlen'gen "Iparxan" filimidiki ap'aq xoja. Yaponiyelik filim mutexessisi wakitaning eyni waqitta tartqan süriti.
1985-Yili xitay hökümiti teripidin ishlen'gen "Iparxan" filimidiki ap'aq xoja. Yaponiyelik filim mutexessisi wakitaning eyni waqitta tartqan süriti.
RFA/Qutluq

Xitay medeniyet shirketliri ishligen "Ipar melike" namliq karton filim heqqide toxtalghan yaponiyelik filim téxnik ishliri mutexessisi wakita, mezkur karton filimning ilgiri xitayda ishlen'gen "Iparxan" filimidekla Uyghurlarning qarshiliqigha uchraydighanliqi we meghlubiyet bilen axirlishidighanliqini bildürdi.

Ziyaritimizni qobul qilghan wakita bu heqte toxtilip: "Xitay hökümitining, Uyghur éli ot déngizgha aylan'ghan bir peytte, otning üstige yagh chashqandek, burmilan'ghan iparxan tarixini yasap chiqip filim ishlishi, ikki millet arisidiki ziddiyetni téximu ötkürleshtürüwétidu. Ilgiri bu xildiki filim ishlinip Uyghurlarning qarshiliqigha uchrighan tursa, xitay döliti yene uningdin néme üchün sawaq almay, bu filimni yene qayta ishleydu?, dédi.

U sözide, özining 1985-yili xitayning meblegh chiqirishi bilen béyjing kino studiyesi, shyanggang sherq kino studiyesi birlikte ishligen "Iparxan" namliq keng ékranliq renglik filimni ishlesh guruppisigha qatnashqanliqini we özining filimni süretke élish téxnik ishlirigha mes'ul bolghanliqini bildürdi.

Uning bildürüshiche, shyanggangliq rézhissor ili xanimning yétekchilikide ishlen'gen "Iparxan" filimi qeshqer, ürümchi, kucha, shi'en, chang'en qatarliq jaylarda süretke élin'ghan. Mezkur filimni ishleshke Uyghur aptonom rayonluq hökümet, opéra ömiki, qeshqer wilayetlik sen'et ömiki, kucha nahiyelik sen'et ömiki qatarliqlarning ning artis we sen'etchiliri qatnashqan, iparxan roligha shu chaghdiki qeshqer wilayitining walisi eysa shakirning qizi qeshqer sen'et mektipining muzika oqughuchisi aynur isimlik bir Uyghur qizi rol alghan.

Undin bashqa yene, filim ishleshke xitay ölkilirining artislirimu qatnashqan. Eyni waqitta filimni süretke élish bashlinish bilenla bir qisim Uyghur artisiler iparxan toghrisida yézilghan bu kino sénariyesige qarshi turghan. Köpligen chong yashtiki artislar filimde rol élishini ret qilghan bolsimu, emma kéyin teshkilning arilishishi bilen ular mejburiy rol alghan.

Filim bir yilgha yéqin waqit ichide süretke élinip, bir yilgha yéqin téxnik jehettin ishlinip pütkendin kéyin, 1987-yili may éyida aldi bilen xitay hökümitining milletler din ishliri komitétining mes'ulliri, béyjingdiki Uyghur rehberliri shundaqla filimge qatnashqan chet'ellik téxnik mutexessislirining qatnishi bilen béyjing kino studiyesining kino zalida körsitilip xitay rehberlerning qizghin qarshi élishigha érishken.

Kéyin milletler din ishliri komitétining orunlashturushi bilen béyjing merkizi milletler uniwérsitétining zalida Uyghur oqughuchilargha deslepki qedemde qoyup bérilgen. Filim oqughuchilargha körsitilgendin kéyin, etisi etigende merkizi milletler uniwérsitétining oqughuchiliri milletler din ishliri komitétining xizmet binasi aldigha yighilip bu filimdiki burmilan'ghan tarixqa we iparxan'gha qilin'ghan hörmetsizlikke naraziliq bildürüp namayish élip barghan.

Namayishchi Uyghur oqughuchilar bir qanche sa'et namayish qilghandin kéyin, oqughuchilar wekilliri bilen hökümet terep söhbetleshken we filimni béyjingda shundaqla Uyghur élide qoymasliqqa kéliship, filimni peqetla shyanggang, awmén, teywende qoyush pilani boyiche filimni xitay ichige tarqatmasliq toghrisida milletler din ishliri komitéti mexsus qarar chiqarghan.

"Iparxan" filimi 1988-yili shyanggangda kino féstiwaligha qatnashturulup mukapatqa érishken we shu yili mezkur filimde iparxan rolini alghan artis teywen, shyanggang, awmén qatarliq rayonlarda filim qoyush murasimlirigha qatniship sayahet qildurulghan.

Kino téxnik ishliri mutexessisi wakitaning bildürüshiche, xitay yalghuz Uyghur tarixinila emes, belki xitay-yapon arisidiki qedimiy we urush dewridiki tarixlarni burmilap özining besh ming yilliq tarixini téximu uzartmaqchi bolghan bolsimu, emma chet'el tarixchilirining xitay tarixini tetqiq qilishi jeryanida, xitayning besh ming yilliq tarixining yasalma tarix ikenliki ashkarilan'ghan.

1998-Yilidin bashlap Uyghur élide ap'aq xojilar a'ilisi we iparxanning tarixiy heqqide tarixiy pakitlargha asasen köpligen roman we qisseler élan qilin'ghan bolsimu, emma xitay hökümiti 2002-yilidin bashlap bu xildiki eserlerni idiyisi saghlam bolmighan tarixiy eserler dep qarap chekligen idi.

Axirida ziyaritimizni qobul qilghan kyushu uniwérsitéti doktor aspiranti muxterjan abduraxman xitay hökümitining iparxanning tarixini burmilap bu xildiki filimlerni ishleshtiki meqsiti heqqide toxtaldi.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet