Даңлиқ түрколог әрҗиласун мирсултан османофға юқири баһа бәрди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2015-12-23
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийә тил тәтқиқат идарисиниң сабиқ башлиқи проф. Др. Әхмәт биҗан әрҗиласун әпәнди «уйғур тәтқиқати» мавзулуқ илмий муһакимә йиғинида сөз қилмақта. 2015-Йили 18-декабир, әнқәрә.
Түркийә тил тәтқиқат идарисиниң сабиқ башлиқи проф. Др. Әхмәт биҗан әрҗиласун әпәнди «уйғур тәтқиқати» мавзулуқ илмий муһакимә йиғинида сөз қилмақта. 2015-Йили 18-декабир, әнқәрә.
RFA/Erkin Tarim

Түркийәдики даңлиқ түрколог доктор әхмәт биҗан әрҗиласун әнқәрәдә ечилған бир илмий муһакимә йиғинда уйғур түрколог мирсултан османофға юқири баһа бәрди.

18-Декабир түркийә пайтәхти әнқәрәдики ғази университетида даңлиқ уйғур түрколог мирсултан османоф туғулғанлиқиниң 85йиллиқи, атақлиқ шаир, мәшһур җамаәт әрбаби вә язғучи абдуреһим тиләшүп өткүр вапатиниң 20 йиллиқиға беғишланған «уйғур тәтқиқати илмий муһакимә йиғини» өткүзүлгән иди.

Йиғида соз қилған доктор әрҗиласун мирсултан османофниң «түркий тиллар дивани» ниң уйғур тилиға тәрҗимә қилинишида төһписи зор икәнликини билдүрди.

Түркийә җумһурийити дөлити вә ғази университетиниң иқтисадий ярдими билән өткүзүлгән йиғинда үрүмчи, бейҗиң, қазақистан, германийә вә түркийә қатарлиқ дөләтләр вә шәһәрләрдин кәлгән уйғур вә түрк түркологлар илмий доклат бәрди. Улар доклатида тонулған түрколог мирсултан османоф билән тонулған язғучи абдуреһим өткүргә юқири баһа бәрди.

Профессор доктор әхмәт биҗан әрҗиласун «түркий тиллар дивани вә мирсултан османоф» намлиқ доклатида уйғурларниң түркий тиллар дивани вә мәһмут қәшқири тоғрисида елип берилған тәтқиқатлири һәққидә тохтилип мундақ деди: «түркий тиллар дивани 1910-йилларда тепилғандин кейин, 1917-йилида өз пети нәшр қилинди. Шуниң билән бу әсәрдин дуня хәвәрдар болди. Һазир бу әсәр дуняниң һәрқайси җайлирида мәвҗут. Һазир бу әсәр ашхабадта, ташкәнттә, қирғизистанда, қазақистанда әлвәттә шәрқий түркистанда, қәшқәрдә бар. Бу әсәрни нәшр қилиш пүтүн түрк дунясиниң бойниниң бурчидур.

Түркий тиллар диваниниң уйғур тилиға тәрҗимә қилинишида мирсултан османофниң төһписи зор

Профессор доктор әхмәт биҗан әрҗиласун «диван лүғатит түрк» ниң һазирқи заман уйғур тилиға тәрҗимә қилинишида, вә «қутадғу билик» ниң һазирқи заман уйғур тили тәрҗимисидә, бүгүн туғулғанлиқиниң 85-йилини тәбрикләватқан мирсултан османофниң төһписиниң зор икәнликини баян қилип мундақ деди: «түркий тиллар диваниниң тунҗи нәшрини уйғурлар 1981-1983-1984-йиллирида қилди. Бу нәшридә бүгүн туғулғанлиқиниң 85-йиллиқи қутлиниватқан мирсултан османофниң төһписи зор. Бу әсәрниң биринчи томида нәшр қилғучиларниң исми йезилған. Улар мирсултан османоф, абдусалам аббас, абдуреһим өткүр, абдуреһим һәбибулла, абдулхәмит йүсүпи, һаҗинур һаҗи, осман мәмәт нияз, салиһ рози, ибраһим мутиий, имин турсун қатарлиқ илим адәмлиридур. 2002-Йилида хитай тилиғиму тәрҗимә қилинған болуп, мирсултан османоф бу тәрҗимигиму қатнашқан. 2008-Йилида үрүмчидә мәзкур әсәр қайта нәшр қилинди. Бу нусхисини 5 киши нәшргә тәйярлиған болуп, булар ичидиму мирсултан османоф бар.»

Мәһмут қәшқири мәқбәрисиниң тепилишида мирсултан османофниң төһписиниң зор

Профессор доктор әхмәт биҗан әрҗиласун мәһмут қәшқириниң мәқбәрисиниң тепилишида мирсултан османофниң төһписиниң зор икәнликини баян қилип мундақ деди: «йәнә бир муһим мәсилә, қәшқәрдә мәһмут қәшқириниң мазири тепилди. Мәзкур қәбриниң тепилишидиму мирсултан османофниң төһписи наһайити зор. 1957-Йилида бир археолог мәһмут қәшқириниң қәбриси опалда болуши мумкин дәп бир доклат язған икән. Исмаил намлиқ бир археолог язған доклат техи нәшр қилинмиди. 1981-Йилида қасим рәһим «азиқ мәһәллиси тоғрисида» намлиқ бир мақалә елан қилди. Бу мақалә елан қилинған һаман ибраһим мутиий билән мирсултан османоф қәшқәргә барди. У йәрдә тәкшүрүш елип барди. 1983-Йили 1836-йилида йезилған бир һөҗҗәт тепилди. Бу һөҗҗәтни мирсултан билән ибраһим мутиий тәтқиқ қилди. 1984-Йилида ибраһим мутиий билән мирсултан османофниң «мәһмут қәшқириниң юрти, һаяти вә мазири тоғрисида» намлиқ мәшһур мақалиси елан қилинди. Бу мақалә 1987-йили совет түркологийәси намлиқ журналдиму елан қилинди. Кейинки йилларда қазақистан вә түркийәдиму елан қилинди. Опал, азиқ дегән йәр исимлири диванда бар иди. Бүгүнки опалдики мәһмут қәшқириниң қәбрисиниң тепилиши вә мәһмут қәшқири мәқбәриси вә музейиниң қурулушида мирсултан османофниң төһписи зор. Булардин башқа мирсултан османофниң һазирқи заман уйғур әдәбий тили имласиниң түзүлүшидә көп хизмәтләрни қилған.»

Тонулған түрколог профессор доктор әхмәт биҗан әрҗиласун уйғур түрколог мирсултан османофниң дуня түркологийә тәтқиқатиға қошқан төһписиниң зор икәнликини тәкитлигәндин кейин, доклатини мирсултан османофға атап язған шеири билән ахирлаштурди.

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған түркийәдики доктор алимҗан инайәт профессор доктор әхмәт биҗан әрҗиласун әпәндимниң уйғур түркологларға бәргән баһалири һәққидә тохталди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт