Тонулған венгирийәлик антрополог алим алматадики уйғур мәктипини зиярәт қилди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2016-11-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Тонулған венгирийәлик антрополог алим, «мадяр-туран» фондиниң рәиси андраш җолт биро әпәнди өсмүрләр билән. 2016-Йили 26-ноябир, алмата.
Тонулған венгирийәлик антрополог алим, «мадяр-туран» фондиниң рәиси андраш җолт биро әпәнди өсмүрләр билән. 2016-Йили 26-ноябир, алмата.
RFA/Oyghan

26-Ноябирда алмата шәһириниң достлуқ мәһәллисигә орунлашқан абдулла розибақийеф намидики 153-мәктәп-гимназийәдә тонулған венгирийәлик антрополог алим, «мадяр-туран» фондиниң рәиси андраш җолт биро билән учришиш мурасими болуп өтти. Меһманни мәктәп оқуғучилири уйғур миллий кийимлиридә, нағра-карнай вә шох уссуллар билән дағдуғилиқ қарши алди. Мәзкур учришишқа зиялийлар, уйғур җәмийәтлик бирләшмиләр һәм аммиви ахбарат васитилири вәкиллири, устазлар, оқуғучилар вә башқилар қатнашти.

Мәлумки, андраш биро қәдимий хазар қағанлиқи территорийисидики венгр һәм қәдимий түркий хәлқләрниң көчүп-қонуш җәрянлирини тәтқиқ қилиш билән шуғуллиниватқан алимдур. У өткән йили венгирийә һөкүмити баш министири вектор орбан йолбашчилиқидики чоң вәкилләр гурупписи тәркибидә қазақистанда болған иди.

Учришиш «баһар» уссул ансамбилиниң қоллишида «қазақистан» нахшиси билән башланди. Мурасим риясәтчилири мәзкур учришишниң қазақистан җумһурийити мустәқиллиқиниң 25 йиллиқи һарписида өтүватқанлиқини, буниңдин бир нәччә йил илгири андраш бирониң тәшәббуси вә алаһидә күч чиқириши билән дәсләпки хәлқ ара һун-түрк қурултийиниң ғәрбий қазақистан вилайитидә өткәнликини тәкитлиди шундақла мәзкур қурултайниң қериндаш түрк хәлқлириниң мунасивәтлирини мустәһкәмләшни, тарихини өгинишни, мәдәнийитини, өрп-адәтлирини сақлап қелишни мәқсәт қилип, бүгүнки күнгичә бу йөнилиштә чоң ишларниң елип бериватқанлиқи алаһидә қәйт қилинди.

Мурасимда сөзгә чиққан андраш биро һонларниң келип чиқиш тарихи, венгр хәлқи вә түркий хәлқләр арисидики туғқанчилиқ алақилири һәққидә лексийә оқуди. Мурасим давамида «йипәк» ширкитиниң мудири ваққас мәмәдиноф, гимназийә мудири шавкәт өмәроф алим тәтқиқатлириниң әһмийитини юқири баһалап, униңға зор утуқлар тилиди.

Радиомиз зияритини қобул қилған «йипәк» ширкитиниң мудири ваққас мәмәдиноф андраш бирони сәккиз йилдин буян яхши билидиғанлиқини, һун-түрк қурултийиниң бир нәччә йиғинлирида униң билән биллә болуп, йеқинлишип кәткәнликини, бу қурултайларға дуняниң көплигән әллиридин уйғур зиялийлириниң қатнашқанлиқини, бу җәһәттә уйғурларниң бай мәдәнийитиниң, сәнитиниң тәрғиб қилинғанлиқини оттуриға қоюп, мундақ деди: «мушу он йилниң ичидә явропада уйғурларни наһайити көп тонуп кәтти. Буниңға биринчи йол ечип бәргән, мениңчә, мушу андраш биро. Биз униңға тәшәккүр билдүримиз. Бүгүн мана у мәктәпкә берип, яшлар билән көрүшсәм, туғқанчилиқимизниң қанчилик йеқинлиқини билдүрүп кәтсәм дәп, вақит тепип кәлгинигә рәһмәт. Һазир интернетта уйғурлар қандақ милләт дәп явропадики хәлқләр бизниң тарихимизни, һазирқи мәсилилиримизни яхши билип, бизгә қарита көзқариши башқа болуватиду».

Ваққас мәмәдиноф шундақла венгирийә дөләт рәһбәрликиниң уйғурларға болған мунасивити һәққидиму тохталди.

Учришиш давамида андраш биро шундақла гимназийә оқуғучилириниң оқуши, муәллимләрниң иш-паалийити, гимназийә тарихи билән йеқиндин тонушти.

Радиомиз зияритини қобул қилған әл-фараби намидики қазақ миллий университетиниң профессори шерипҗан надироф бу учришишниң уйғурлар үчүн интайин муһим болғанлиқини, андраш биро әпәнди йүргүзүватқан тәтқиқатларниң пәқәт уйғурлар үчүнла әмәс, бәлки уйғурларға туғқан башқиму хәлқләр үчүн келәчикиниң зор икәнликини илгири сүрүп, мундақ деди: «андраш әпәнди өзиниң нутқида уйғур вә маҗар хәлқи арисидики тарихий, генетикилиқ вә мәдәний бирликни илмий вә адәттики тилда оқуғучиларға йәткүзүп бәрди. Сәвәби мундақ алимлар кәлсә, оқуғучилар үчүн көплигән ой-пикирни қозғитип, уларни тәтқиқат ишлирини ишләшкә мәҗбур қилиду».

Ш. Надироф узун йиллар мабәйнидә андраш бирониң башқа түркий хәлқләр билән бирликтә уйғурларниң җәмийәтлик, илмий, мәдәний тәшкилатлири, түркий хәлқләрниң һәр хил фондлири билән бирликтә иш елип бериватқанлиқини тәкитлиди.
Учришиш давамида қәдимий уйғур хәлқиниң нәччә миң йиллиқ узун тарихий тәрәққият җәрянида өзлириниң иҗадкарлиқ роһини җари қилдуруп, пәм-парасити билән чәксиз мол вә парлақ мәдәнийәт мираслирини яратқанлиқи, дуня мәдәнийитигә өзиниң мәңгү өчмәс төһписини қошқанлиқи билән пәхирлинишкә һәқлиқ икәнлики оттуриға қоюлди. Натиқлар уйғурлар алдида «миң өй» ядикарлиқи, там рәсимлири ядикарлиқлири, гиләм тоқуш мәдәнийити, «уйғур он икки муқами» вә шуниңға охшаш бибаһа ядикарлиқларни буниңдин кейинму чоңқур вә һәртәрәплимә өгиниш охшаш чоң вәзипиләрниң турғанлиқини билдүрди.

Учришиш давамида гимназийә оқуғучилири тәрипидин тәйярланған консерт программиси көрситилип, улардики шеир, уссул, нахша вә сазлар уйғурлардин ташқири, башқиму түркий хәлқлириниң өтмүш тарихини, мәдәнийитини, сәнитини, арзу-арманлирини өз ичигә алди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт