Атақлиқ рәссам әхмәтҗан әһәт: әсәрлирим көпинчә қәшқәр вә турпанға беғишланған

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2016-10-04
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Атақлиқ рәссам әхмәтҗан әһәт вә униң әсири.
Атақлиқ рәссам әхмәтҗан әһәт вә униң әсири.
RFA/Oyghan

Мәлумки, қазақистандики уйғур рәссамлири өз әсәрлири билән пәқәт уйғур тәсвири сәнитиниңла әмәс, бәлки бир пүтүн қазақистан тәсвири сәнитиниң тәрәққиятиға алаһидә төһпә қошуп келиватмақта. Һакимҗан гулийеф, руслан йүсүпоф, һашим қурбаноф, күрәш зулпиқароф, абдукерим иса, муһәббәт һетахунова вә башқилар шулар җүмлисидин болуп, уларниң әсәрлиридә уйғур хәлқиниң өтмүш тарихи вә бүгүнки һаяти, уни дуняға тонутқан бүйүк намайәндилириниң қияпити өз әксини тапқан. Буниңдин ташқири, мустәқил қазақистанниң тарихи, униң йәткән утуқлири вә башқилар уйғур рәссамлириниң диққәт нәзиридин сирт қалмиди.

Қазақистан уйғур тәсвири сәнити, мәсилән, мемарчилиқ пәнлириниң доктори бәһрим ғлавдинофниң пикричә, өткән әсирниң 30-йиллиридин башлиниду. Алим радиомиз зияритини қобул қилип, бу һәқтә мундақ деди: «буниң бешида авакри шәмси туриду. У 20-әсирниң 30- вә 60-йиллири иҗад қилған. А. Шәмсиниң избасарлири бу дәврниң әң көзгә көрүнгән шәхсләр зәйнидин йүсүпоф вә рәшид йолдашефтур. Әмди 60- вә 80-йиллири уйғур тәсвири сәнити қаттиқ җанланди. Буниңға, биринчи нөвәттә, һәссә қошқан марс һейтахуноф.»

Игилишимизчә, қазақистан уйғур тәсвири сәнитиниң бүгүнки тәрәққиятиға өзиниң мунасип төһписини қошуп келиватқан талантлиқ рәссамларниң йәнә бири әхмәтҗан әһәттур.

Ә. Әһәт 1954-йили уйғур елиниң ғулҗа шәһиридә дуняға кәлгән. Ата-аниси билән қазақистанға көчүп чиққандин кейин, у оттура мәктәпни, андин 1974-йили абай намидики қазақ педагогика институтиниң рәссамлиқ факултетини тамамлиған. Ә. Әһәт бир нәччә йил мабәйнидә һәр хил җайларда, шу җүмлидин 1988- вә 1992-йиллар арилиқида һазирқи җүргеноф намидики сәнәт академийисидә муәллимлик қилди. 1988-Йили у совет иттипақиниң рәссамлар иттипақиға әза болди. 90-Йилларниң башлирида болса, қазақистан пәнләр академийиси уйғуршунаслиқ институтиниң аспирантурасида оқуди. Униң әмгәклири русийәниң москва, санкт-петербург, қазақистанниң астана, алмата қатарлиқ шәһәрлиридә, шундақла түркийә, италийә, америка, уйғур елидики көргәзмиләрдин орун алған. Рәссамниң әмгики қазақистан дөлити тәрипидин мунасип баһалинип, бир қатар мукапатларға, әмди 2004-йили болса, қазақистанниң хизмәт көрсәткән әрбаби атиқиға муйәссәр болди.

Һазир униң әсәрлири алмата шәһириниң әбилхан қастейеф намидики дөләт сәнәт музейида қазақистан мустәқиллиқиниң 25 йиллиқи вә алмата шәһириниң 1000 йиллиқи мунасивити билән ечилған көргәзмигә қоюлған. Мәзкур көргәзмә 15-сентәбирдин 15-өктәбиргичә давам қилмақчи.

Ә. Әһәт зияритимизни қобул қилип, мәзкур көргәзмигә өзиниң 40 қа йеқин әсириниң қоюлғанлиқини, уларниң асасий мавзусиниң шәрқ шәһәрлиригә беғишланғанлиқини илгири сүрүп, мундақ деди: «көпинчә сүрәтлирим қәшқәр вә турпанға беғишланған. Бу йәрдә алматаниң кона өйлириму бар. Мени асасән кона өйләрниң тарихи өзигә тартиду. Уларниң өзиниң пәлсәписи, өзиниң муңи вә тарихи бар. Иккинчи темам қия таш рәсимлиригә беғишланған. Қия таш рәсимлири қәшқәрдиму, кәтмәндиму бар. Әң көп йери мушу қазақистанда. Бу сүрәтләрниң һәр бириниң өз мәниси бар».

Ә. Әһәтниң ейтишичә, бу рәсимләрдә тәсвирләнгән, мәсилән, һайванатларниң һәр бири өз мәқсити вә мәнисигә игә. Мисалға, төгә чидамлиқни, әмгәкчанлиқни көрсәтсә, әмди арқар, йәни явайи қой болса, һөкүмдарлиқниң символидур. Униң мүңгүзи падишаһниң баш кийими таҗға қияс қилинған.

Рәссам сөзини давам қилип, йәнә мундақ деди: «бу көргәзмидә йеримидин көпи йеңи сүрәтләр. ‹Миң өй' гә беғишланған үч-төрт сүрәт қойдум. Бир сүритимдә икки сазәндә, иккинчисидә әскәр. Үчинчисидә күлтекин.»

Радийомиз зияритини қобул қилған әдәбиятшунас алим рабик исмайилоф пәқәт оттура асиядила әмәс, бәлки дуняға тонулған уйғур рәссамлириниң аз әмәс икәнликини оттуриға қоюп, мундақ деди: «әхмәтҗан әһәт бизгә, уйғурларға, хелидин бери тонуш. Униң рәсимлири астанада президентимизниң көргәзмилиридә бар. Шуниң өзи униң рәсим селиш усулиниң алаһидиликини көрситиду, бизниң ‹миң өй' дики рәссамларниң шәклигә охшайду. Мән ойлаймәнки, мушу рәссамларни көргәндин кейин, бизниң алматадики җамаәтчилик йәнә бир уйғур рәссаминиң иҗадидин кәң хәвәр алиду, дәп ойлаймән».

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт