Алмутада миллий армийәниң 73 йиллиқи вә «барин вәқәси» ниң 28 йиллиқи хатириләнди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2018-04-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Алмутада өткүзүлгән «барин вәқәси» ниң 28 йиллиқи, шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийәсиниң 73 йиллиқини хатириләш паалийитидә сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди сөзлимәктә. 2018-Йили 8-апрел.
Алмутада өткүзүлгән «барин вәқәси» ниң 28 йиллиқи, шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийәсиниң 73 йиллиқини хатириләш паалийитидә сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди сөзлимәктә. 2018-Йили 8-апрел.
RFA/Oyghan

8-Апрелда алмута шәһириниң султанқорған мәһәллисидики «арзум» ресторанида 1990-йилидики барин вәқәсиниң 28 йиллиқи, 1945-йили, 8-апрел күни қурулған шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийәсиниң 73 йиллиқи мунасивити билән хатириләш паалийити өткүзүлди. Алмута шәһиридики уйғур паалийәтчилири тәрипидин уюштурулған бу мурасимға шәһәр вә наһийәләрдин болуп 150 кә йеқин адәм қатнашти. Бу паалийәткә йәнә 1945-1949-йиллири арисида миллий армийәгә қатнашқан бир қанчә һаят шаһитларму қатнашти.

Дуня уйғур қурултийи рәисиниң қазақистандики орунбасари әркин әхмәтофниң риясәтчиликидә елип берилған бу паалийәт азадлиқ, әркинлик вә кишилик һоқуқлири үчүн қурбан болғанларға атап қуран тилавәт қилиш билән башланди. Андин сөзгә чиққан қазақистан уйғур яшлар бирликиниң әзаси ислам йүсүпоф «барин вәқәси вә униң келип чиқиш сәвәблири» темисида доклат қилди. У баринлиқларниң адаләтлик тәләплирини орундимиған хитай даирилириниң тинч аһалини оққа тутқанлиқини оттуриға қойди. У барин қозғилиңиниң тарихий әһмийитини көрситип, униң тунҗи қетим ғәрб дөләтлириниң уйғур мәсилисигә диққәт ағдурушиға сәвәб болғанлиқини оттуриға қойди. Андин сөзгә чиққан қазақистан уйғур яшлар бирликиниң әзаси шаһидәм йүсүпова 1944-йили уйғур елидә барлиққа кәлгән шәрқий түркистан җумһурийитиниң тәсис қилиниши билән 1945-йили мунтизим миллий армийәниң қурулуш вә униң азадлиқ күрәш мусапә тарихи һәққидә доклат қилди.

Хәлқара вәзийәт, хитай даирилириниң уйғур елидики сиясити һәм дуня уйғур қурултийиниң кейин вақитлардики паалийити һәққидә сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди доклат қилди. У өз сөзидә 1990-йили уйғур елидә зәйнидин йүсүп башчилиқида йүз бәргән «барин инқилаби» ниң әһмийитини тоғра чүшинип, униңдин савақ елиш керәкликини, барин, ғулҗа вә үрүмчи вәқәлириниң дуня җамаәтчиликиниң уйғур мәсилисигә диққәт қилишиға қаттиқ тәсир қилғанлиқини алаһидә тәкитлиди.

Қәһриман ғоҗамбәрди һазирқи хәлқара вәзийәтниң интайин мурәккәп икәнликини, бу вәзийәт техиму кәскинләшкән тәқдирдә униң мәркизий асия мәмликәтлири, җүмлидин қазақистанға қандақ ақивәтләрни елип келиш мумкинлики һәққидә өз пикирлирини илгири сүрди. Сиясәтшунас өз сөзидә йәнә хитайниң уйғур елидә елип бериватқан бастуруш сияситиниң чекигә йетип, буниң бир қатар мәмликәтләрниң, хәлқара инсан һәқлири тәшкилатлириниң диққитини қозғаватқанлиқини, дуня уйғур қурултийи рәһбәрлиридин рабийә қадир ханим, долқун әйса вә башқилар тәрипидин җиддий ишларниң елип бериливатқанлиқини оттуриға қойди.

Мурасимда сөзгә чиққан алмута шәһириниң турғуни тохтасун ака уйғур миллий һәрикитиниң һазир болупму явропа мәмликәтлиридә кәң қанат яйғанлиқини, бу һәрикәтниң җай-җайларда техиму күчийиши үчүн уни мәниви җәһәттин ташқири йәнә маддий җәһәттинму қоллап-қуввәтләшниңму муһим икәнликини билдүрди.

Атақлиқ шаир абдуғопур қутлуқоф болса, әйни вақитта миллий армийә қурулғанлиқиниң шаһити болғанлиқини әслиди.

У, һазир пүтүн уйғур дияриниң үсти очуқ түрмигә айланғанлиқини ейтти.

Радийомиз зияритини қобул қилған тонулған сәнәткар сәйдалим амутоф әпәнди өткән әсирниң 40-йиллири мәйданға кәлгән шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийәси җәңчилириниң қәһриманларчә йүрүш қилғанлиқидин нәччә онлиған йиллардин кейин болса, барин қозғилиңи йүз бәргәнликини билдүрди. У қәһриман ғоҗамбәрдиниң дуня уйғур қурултийиниң һазирқи паалийитидин тәпсилий мәлумат бәргәнликини алаһидә тәкитләп, мундақ деди: «аз вақитниң ичидила йеңи сайланған долқун әйса һәм униң әтрапидикиләрниң көплигән парламентларда бизниң давайимизни оттуриға қойғанлиқи яхши бопту. Чүнки барғансери уйғур давасини дуня тонуватиду. Әмди алдимизда бирюсселда чоң намайиш болмақчи. Қазақистандинму бир түркүм вәкилләр бариду. Улар явропа хәлқигә, парламентиға, дуняға бизниң давайимизни йәткүзсикән, дәймән».

Алмута шәһириниң турғуни гүлвәрәм тохтахун қизи бу паалийәттә яшларниң асасий доклат қилишқа җәлп қилинғанлиқиниң һәмдә уларниң бу паалийәткә көпләп қатнашқанлиқиниң көпчиликни хушал қилғанлиқини оттуриға қоюп, мундақ деди: «омумән бүгүн алған тәсиратимиз интайин чоңқур. Биз келәчәккә үмид қилимиз. Бизму бир күни шу йоруққа чиқимиз. Бирлик вә иттипақлиқ болған йәрдә бәрикәт, вәтән болиду».

Мурасим ахирида сөзгә чиққан «уйғурларниң миллий бирләшмиси» ниң әзаси найиләм һәмрайева барлиқ уйғурларни 1945-йили, 8-апрел күни қурулған миллий армийә хатирә күни билән тәбриклиди. У һазир сабиқ миллий армийә җәңчилири саниниң барғансери азийип кетиватқан болсиму, шу шанлиқ дәқиқиләрниң шаһитлириниң йәниму бар икәнликини билдүрүп, бир қанчә шундақ кишиләргә совғилар тапшурди.

Қазақистан, қирғизистанлардики уйғур җамаити һәр йили 8-апрелда, йәни, 1945-йили, шәрқий түркистан җумһурийитиниң миллий армийәси қурулған хатирә күнидә түрлүк хатириләш паалийәтлирини өткүзүп кәлмәктә, бурун мәзкур миллий армийәгә қатнашқанлар көп болса, йилларниң өтүши билән һазир уларниң сани наһайити аз қалған.

Қазақистан уйғур җамаити буниңдин башқа йәнә 1997-йилидики, «5-феврал ғулҗа вәқәси», 1990-йилидики «барин вәқәси» вә 2009-йилидики «-5июл үрүмчи вәқәси‏» қатарлиқ зор тарихи вәқәләрниму хатириләп кәлмәктә.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт