«Қәһриман» ға айланған хитай җаллити җав хәнчи

Хитайчә издәш тори болған «бәйду» ториниң учурлирида «миңдин артуқ шәрқи түркистан армийисини йоқатқан бүйүк хитай қәһримани җав хәнчи», «шәрқи түркистанчиларға қарши күрәш қәһримани җав хәнчи», «дөләтниң бирликини қоғдаш қәһримани җав хәнчи» дегәндәк мавзуларда йүзлигән мақалиләр учрайду.
Ихтиярий мухбиримиз ялқун
2013-01-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Лутпулла мутәллипниң түрмидин чиққандин кейинки чүшкән сүрити. Ақсу.
Лутпулла мутәллипниң түрмидин чиққандин кейинки чүшкән сүрити. Ақсу.
ug.wikipedia.org

Һәтта бәзи мақалиләрдә уни «хитайниң шинҗаң земинини қоғдашта нән гиняв, зо зуңтаңдин кейинки үчинчи көзгә көрүнгән миллий қәһриман» дәп махтайду. Бәзи тор һәвскарлири мәхсус җав хәнчи намиға тор бәтләрни ечип, униң намиға абидә тикләйду. Ундақта хитайлар тәрипидин«қәһриман» ға айланған бу җав фамилик хитай ким?

Хитай һөкүмитиниң лутпулла мутәллипкә бәргән «инқилаби қурбанлар шәрәп гуваһнамиси». 1956-Йили 8-авғуст.
Хитай һөкүмитиниң лутпулла мутәллипкә бәргән «инқилаби қурбанлар шәрәп гуваһнамиси». 1956-Йили 8-авғуст. RFA/Yalqun

1945-Йили сентәбирдә шәрқи түркистан миллий армийисиниң җәнубқа йүрүш қисимлири бай наһийисини азад қилип, ақсуға қистап келиду. Әслидә ақсуда уйғур хәлқиниң от йүрәк оғлани лутпулла мутәллип қатарлиқ илғар пикирлик яшлар тәрипидин қурулған «яш учқунлар иттипақи» намидики бир тәшкилат бар иди. Улар ақсуни қоршавға алған шәрқи түркистан миллий армийисигә ички қисимдин маслишип һәрикәт қилишни пиланлиған болсиму, әмма ақсуда турушлуқ гоминдаңчилар тәрипидин байқилип қелип, қолға елиниду. Уларниң бир қисми чанап өлтүрүлгән болса, йәнә бир қисми тапанча билән қалаймиқан етип өлтүрүлиду.

Талантлиқ яш шаир лутпулла мутәллип гоминдаң армийисиниң ақсуда турушлуқ қисминиң баш қомандани җав хәнчиниң өз қоли билән етип ташлиниду. Лутпулла мутәллипниң җав хәнчи тәрипидин тапанча билән етип ташланғанлиқини алматадики «мир» нәшрияти тәрипидин нәшр қилинған «тарихниң өчмәс излир» намлиқ әслиминиң аптори абдукерим сабитофму өзиниң «лутпулла мутәллип қандақ өлтүрүлди‏?» дегән мақалисидә дәлилләйду. Җав хәнчи от йүрәк шаир, яш инқилабчи лутпулла мутәллипни өз қоли билән етип ташлиғандин сирт, ақсуға қаршилиқ 9 наһийә тәвәсидин миңлиған уйғурларни «шәрқи түркистанчиларға ян басқан гуманлиқ унсурлар» дегән нам билән қолға елишқа буйруқ чүшүрүп, түрмиләрдә қийнап өлтүргүзивитиду. Шәрқи түркистан миллий армийиси ақсуни ташлап ғулҗиға чекингәндә җав хәнчи қол астидики гоминдаң әскәрлирини топлап қайтурма һуҗумға өтүп, ақсу конашәһәр вә бай тәвәсидә бигунаһ уйғур хәлқи үстидин қирғинчилиқ елип бариду, чекингән миллий армийә қисимлирини еғир зиянға учритиду. 1949-Йили 10-айда хитай коммунистлири уйғур елигә бесип киргәндә коммунист армийисигә тәслим болиду. 1951-Йили хитай коммунистлири әксилинқилабчиларға зәрбә бериш һәрикити қозғиғанда қолға елинип түрмигә ташлиниду. Уйғур елидә елип барған чекидин ашқан қилмишлири үчүн өлүмгә һөкүм қилинип 1952-йили 5-айниң 20-күни милтиқ билән етип ташлиниду. Униң биваситә зиянкәшликигә учриған лутпулла мутәллип вә униң сәпдашлири гоминдаң хитайлири тәрипидин зиянкәшликкә учриған «инқилаби қурбанлар» дәп қарилип, әнгә елиниду. Лутпулла мутәллип 1956-йили 8-айниң 8-күни хитай коммунистлириниң рәиси мав зедуң қол қойған «инқилаби қурбан» дегән намға еришиду.

Әйни чағда хитай коммунистлири тәрипидин җаллат һесаблинип өлүмгә һөкүм қилинған җав хәнчи әмдиликтә немә үчүн «хитайларниң миллий қәһримани», «хитайниң бирликини қоғдиған батур» ға айлинип қалди? биз бу соалға җаваб тепиш үчүн норвегийидә яшаватқан уйғур зиялийси сәмәт аблани зиярәт қилдуқ.

Хитай тор бәтлиридики учурлардин мәлум болушичә, хитайлар тәрипидин қәһриман қариливатқанлар ялғуз җав хәнчила болуп қалмастин, йәнә икки қоли уйғур хәлқиниң қени билән боялған, уйғурлар тәрипидин қан ичәр җаллатлар дәп қариливатқан зо зуңтаң, шиң шисәй, җин шурен, яң зиңшиң қатарлиқларму бар.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт