Amérika, Uyghur tutqunlarni mejburiy emgekke salghan xotendiki xitay shirkitining mehsulatlirini chégrada tutup qaldi

Muxbirimiz erkin
2019-10-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay hökümiti orunlashturghan chet'ellik tekshürgüchilerge körsitish üchün teyyarlan'ghan lagér "Oqughuchi" lirining tikimchilik kursi. 2019-Yili 4-yanwar, qeshqer.
Xitay hökümiti orunlashturghan chet'ellik tekshürgüchilerge körsitish üchün teyyarlan'ghan lagér "Oqughuchi" lirining tikimchilik kursi. 2019-Yili 4-yanwar, qeshqer.
REUTERS

Xitaydiki "Teyda kiyim-kéchek cheklik hessidarliq shirkiti" ning xoten shehiridiki shorbagh yézisi zaghun kentide zawut qurup, lagérdiki "Ipadisi yaxshi" déyilgen Uyghur tutqunlirini bu zawutta mejburiy emgekke séliwatqanliqi, uningda ishlepchiqirilghan mehsulatlarning amérika qatarliq döletlerge éksport qiliwatqanliqigha da'ir xewerler ötken yili chet'el taratqulirida keng tarqalghan idi. Yéqinda amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisining "Teyda kiyim-kéchek hessidarliq cheklik shirkiti" ishlepchiqarghan mehsulatlirini uning xitay hökümiti bilen til biriktürüp, lagérdiki Uyghur tutqunlirini mejburiy ishletkenliki seweblik chégrada tutup qalghanliqi ashkarilandi.

Birleshme agéntliqining ashkarilishiche, amérikidiki "Kosko" namliq top sétish zenjiri yéqinda "Teyda shirkiti" ning bowaq balilar yotqini we ösmürlerning kechlik uxlash kiyimini zakaz qilghan. "Teyda shirkiti" bu mehsulatlarni bu yil 21 we 26‏-séntebir künliride ikki türkümge bölüp amérikadiki "Kosko" shirkitige yollighan. Lékin bu mehsulatlar 1‏-öktebir küni amérika chégrasida tutup qélin'ghan. Birleshme agéntliqining xewiride qeyt qilinishiche, amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisining muweqqet komissari mark morgan mezkur organning bu qarari heqqide toxtilip, buning bir kün ichide chiqirilghan eng köp émbargo tizimliki ikenliki, "Bu, eger biz melum bir mehsulatning mejburiy emgek arqiliq ishlepchiqirilghanliqigha guman qilsaq, bizning bu mehsulatni amérika bazirigha kirgüzmeydighanliqimizni körsitidu" dégen.

Melum bolushiche, amérika tamozhna we chégra qoghdash idarisi "Teyda shirkiti" ning mehsulatida mejburiy emgek amilining bar-yoqluqini tekshürüp békitken'ge chégrida tutup turulidiken. "Teyda hessidarliq cheklik shirkiti" ning mehsulatlirining Uyghur rayonidiki lagérlargha chétishliq ikenlikidin koskoning xewiri bar-yoqluqi bizge melum emes.

Biz shu munasiwet bilen 8‏-öktebir küni kosko shirkitining mu'awin prézidénti richard galantining ishxanisigha téléfon qilip, ularning mezkur mesilidiki inkasini sorighan bolsaqmu, lékin su'allimizgha jawab alalmiduq. Richard galantining yardemchisi téléfonimizni élip, su'alimizni élxet arqiliq ewetishimizni, lékin élxetke jawab bérish üchün waqit kétidighanliqini bildürdi. Bu yardemchining ilgiri sürüshiche, uning "Bundaq bir mesilidin héchqandaq xewiri yoq" iken.

Emma birleshme agéntliqining xewiride qeyt qilinishiche, kosko shirkitidiki emeldarlar bowaqlar körpisining bashqa jayda ishlepchiqirilghanliqi, emma shirketning mesile bar zawutlarda ishlepchiqirilghan mehsulatlarni qandaq qilishni oylishiwatqanliqini bildürgen. Lékin amérikadiki "Ishchilar hoquqi birleshmisi" namliq emgek hoquqi teshkilati, kosko shirkitining bowaqlar körpisining bashqa jayda ishlepchiqirilghanliqini ilgiri sürsimu, lékin buning toghra emeslikini bildürdi.

Mezkur teshkilatning ijra'iye diréktori skot nowa 8‏-öktebir ziyaritimizni qobul qilghanda mundaq dédi: "Kosko teyda shirkitining mehsulatini sétiwalghan. Ular bu mehsulat teyda shirkitining amérika hökümiti émbargo qoyghan zawutidin bashqa jayda ishlepchiqirilghanliqini ilgiri sürsimu, lékin biz buning toghra emeslikige ishinimiz. Biz bu mehsulatning émbargo qoyulghan neq shu zawutta ishlepchiqirilghanliqigha ishinimiz. Kosko herqandaq ehwalda, herqandaq zawutida kishiler mejburiy emgekke séliniwatqan shirketler bilen soda qilmasliqi kérek. . . . . . . . Bu héchqanchilik murekkep mesilimu emes. Koskoni öz ichige alghan herqandaq amérika shirkiti teyda bilen soda qilmasliqi lazim."

Skot nowaning bildürüshiche, "Teyda shirkiti" ning hökümet bilen til biriktürgenliki we tutqunlarni mejburiy emgekke séliwatqanliqigha da'ir yéngi deliller bar iken. U, özining ehwalni höjjetleshtürgenlikini bildürdi. Skot nowa mundaq deydu: "Biz xoten teyda shirkitining xotendiki bir lagirning ichidiki zawutta kishilerni mejburiy emgekke séliwatqanliqini höjjetleshtürduq. Shundaqla biz yene uning lagér sirtidiki 2‏-bir zawutidimu kishilerni mejburiy emgekke séliwatqan bolushi mumkin, dégen küchlük ishenchige kelduq. Halbuki, lagér sirtidiki bu zawut amérika hökümitining émbargo tizimlikining sirtida. Deliller nahayiti éniqki, xoten teyda shirkiti kishilerni mejburiy emgekke séliwatqan bolup, uning yighiwélish lagérliri bilen biwasite munasiwiti bar. U xitay hökümitining yardimige érishmekte, shundaqla xitay hökümitining shinjangdiki basturushigha hemkarlashmaqta."

"Ishchilar hoquqi birleshmisi" bu yil 6‏-ayda tekshürüsh doklati élan qilip, "Xoten teyda kiyim-kéchek hessidarliq cheklik shirkiti" ning Uyghur tutqunlarni mejburiy emgekke séliwatqanliqigha da'ir küchlük delillerni bayqighanliqini bildürgen. Doklatta, teyda shirkitining xotendiki zawutlirida xelq'ara emgek hoquqi ölchemlirige éghir derijide xilapliq qilin'ghanliqi tekitlen'genidi.

Amérikadiki bezi kishilik hoquq teshkilatlirining ilgiri sürüshiche, bu weqe amérika shirketlirining Uyghur rayonida ishlepchiqirilghan xitay mehsulatlirini zakaz qilghanda pewqul'adde hoshyar bolushi kéreklikini körsitip bergen. Amérikadiki "Uyghur kishilik hoquq qurulushi" teshkilatining aliy derijilik tetqiqatchisi hénriy shejewiskiy mundaq deydu: "Bu, mejburiy emgektin kelgen ishlepchiqirish zenjirining mehsuli bolghan buyumlar amérikidiki koskoning bazirigha kirdi, dégenlik. Elwette mehsulatlarning qeyerdin kelgenlikini, uning qandaq shara'itlarda ishlepchiqirilghanliqini perqlendürüsh bir qeder müshkül bolghan murekkep mesile bolsimu, lékin buninggha qarita téximu éniq chüshenche shekillendürüsh kérek. Shunga, biz xitaydin mehsulat import qiliwatqan shirketlerning buningda tamamen ochuq-ashkara bolushigha éhtiyajliq. Bolupmu shinjangda ishlepchiqirilghan mehsulatlarning qandaq shara'itta ishlepchiqiriliwatqanliqini bilishi kérek."

Hénriy shejewiskiyning qarishiche, bu xil xitay shirketlirini jazalash amérika bilen cheklinip qalmasliqi, uninggha yawropadiki bashqa döletlermu awaz qoshushi kérek iken. U mundaq deydu: "Biz kechlik uxlash kiyimining shinjangdin import qilinip, koskoda sétilghanliqini angliduq. Buning özi bizning mejburiy emgekke séliniwatqan Uyghur we bashqilarni qoghdashta yenila ünümlük tedbir alalmighanliqimizni körsitidu. Elwette biz xitaydin kéliwatqan paydini, dep bu mesilige köz yumsaq bolmaydu. Lékin bu ishning yene bir teripi, bu ishni noqul amérikigha yölep qoysaq téximu bolmaydu. Elwette, bu ishqa amérikining qol tiqishining simwolluq ehmiyiti we tesiri perqliq. Emma biz bashqa döletlerningmu amérikigha oxshash meyli bu közitish apparatlirida bolsun, meyli xitay dölet organlirida bolsun yaki karxanilar mesiliside bolsun, ishqilip mejburiy emgekke chétishliq barliq tereplerge qarita oxshash tedbir élishigha éhtiyajliqmiz."

Mezkur weqe xitayning lagérlarda yaki lagérlarning etrapida ishlepchiqirish bazilirini qurup, lagérdiki tutqunlarning bir qismini bu bazilardiki zawutlarda mejburiy emgekke séliwatqanliqi amérika bashchiliqidiki gherb döletlirining we xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirining alahide diqqitini tartqan bir mezgilde yüz bergen. Birleshme agéntliqi ötken yili 12‏-ayda teyda shirkitining xotendiki zawutlarda tutqunlarni mejburiy emgekke séliwatqanliqi, amérikidiki bajér, namliq bir kiyim-kéchek shirkitining "Teyda kiyim-kéchek hessidarliq cheklik shirkiti" ning xotendiki bir zawutigha kiyim-kéchek zakaz qilghanliqini ashkarilighan. Bajér shirkiti amérika taratqulirining bésimida "Teyda" bilen bolghan alaqisini üzgenlikini élan qilghanidi.

Toluq bet