Ma'ash bérish mejburiy emgekke séliwatqanliqni yépishqa yetmeydu

Muxbirimiz gülchéhre
2020-04-16
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur ishlemchilerning xubéy yixong ishlepchiqirish cheklik shirkitige kelgen waqti. (ASPI Ning doklatidin élin'ghan)
Uyghur ishlemchilerning xubéy yixong ishlepchiqirish cheklik shirkitige kelgen waqti. (ASPI Ning doklatidin élin'ghan)
aspi.org.au

6-Aprél küni amérika awam palatasining ezasi ilxan ömer xanim "Alma", "Amazon" we "Gogul" shirketlirige ochuq xet yollap, mejburiy emgekni izchil dawam qiliwatqan xitay hökümiti bilen bolidighan soda alaqisini oylinip körüshke chaqirdi. U mektupta "Chet'ellerde soda bilen shughulliniwatqan amérika shirketliri bizning dölitimizge wekillik qilidu. Ularning tüplük kishilik hoquq we qimmet qarashlarni untumasliq mejburiyiti bar" dep körsetkenidi. Mektupqa amérika awam palatasining ezaliridin jim mekgowérin, rashide tlayib qatarliq besh kishi imza qoyghan bolup, Uyghurlar diyaridiki mejburiy emgekni chekleshke qaritilghan yene bir qétimliq ijabiy heriket hésablinidu.

Mushuninggha oxshash xitay hökümitining Uyghurlar diyaridiki lagér tutqunlirini we bashqa Uyghur yashlirini "Éshincha emgek küchi" dégen namda xitay ölkilirige shundaqla Uyghur diyarida xitaylar meblegh sélip qurghan zawut karxanilargha yötkep mejburiy emgekke sélishi her sahening küchlük tenqidlirige duch kelgenidi. Amérika hökümiti "Uyghurlarni mejburiy emgekke sélishni cheklesh qanun layihisi" ni muzakire qiliwatqan bir mezgilde xitay hökümiti éshincha emgek üchi süpitide xitay zawutlirida ishlewatqan Uyghurlarning 3, 4 ming yüen ma'ash élip ishlewatqanliqini teshwiq qilmaqta idi. Halbuki bu heqte radiyomizning Uyghur diyaridin igiligen melumatliridin Uyghur diyaridiki zawutlargha kélip ishlewatqan xitay ishchilarning bolsa xitay teshwiqat qiliwatqan Uyghur ishchilarning ma'ashidin bir hesse hetta uningdin artuq ish heqqige ige bolidighanliqi ispatlandi.

Xitay hökümitining yuqiri ma'ash we ewzel yölesh siyasetlirining righbetlendürüshide, Uyghur diyarigha adettiki ishchi salahiyiti bilen kélip ishlewatqan xitay zawut ishchisining ma'ashining néme üchün oxshash adettiki Uyghur ishchidin bir hessidin artuq yuqiri bolidighanliqi heqqide Uyghur diyaridiki adem küchi we ijtima'iy parawanliq bashqurush organliridin tepsiliy jawab élish heqqidiki tirishchanliqimiz bikar ketmidi.

Aqsu wilayetlik adem küchi we ijtima'iy parawanliq bash idarisining teshwiqat ishliri xadimi so'allirimizgha jawab berdi.

Awwal u xitay karxaniliri meblegh salghan zawutlarda ishlewatqan Uyghur ishchilarning 3 ming yüen etrapidiki ayliq ma'ashining memlikette ortaq békitilgen ish heqqi boyiche hésablap bérilidighanliqida ching turghan bolsimu, emma uninggha xitay hökümitining xitay ichkiri ölkiliridin Uyghur élige kélip ishleshke ilhamduruwatqan ishchi qobul qilish élanlirida 5 ming yüendin yuqiri ma'ashqa kapaletlik qilidighanliqi heqqide özliri tarqatqan uchurlarni misal alghinimizda u jawab bérishke qiynaldi.

Biz uninggha yene biz ziyaret qilghan héch qandaq alahide téxnikigha ige emes adettiki bir xitay ishchining Uyghur diyarigha kélipla özining sa'itige 40 yüen, ottura hésab bilen ayda 7 ming yüen alalaydighanliqi heqiqiyki bayanlirini misal körsettuq. Pakitlar aldida u so'alimizgha gépini özgertip jawab bérishke mejbur boldi.

U ichkiri ölkidin kelgen xitay ishchigha néme üchün Uyghur ishchigha qarighanda bir hessidin artuq ma'ash bérilidighanliqi we bu ölchemning némige asasen békitilidighanliqigha mundaq jawab berdi:

"Elwette perqlinidu, bu, ularning milliti bilen munasiwetsiz, bu ularning tewelikidiki istémal süpiti bilen munasiwetlik. Mesilen shangxeydek istémal süpiti Uyghur diyaridin köp yuqiri jaydin kélip ishlise elwette shu jayning istémal süpitige layiq halda ularning ma'ashimu nisbeten üstünrek bolidu."

"Bu ishchilar Uyghur diyarida yashap turup shangxeyning istémal sewiyeside yashamdu? undaqta Uyghur diyaridin xitay ichidiki zawutlargha élip bérilgen Uyghurlargha emgek heqqini qandaq békitisiler ?" dep sorighan so'alimizgha, u jawab tapalmidi bolghay. Téléfonni mushu yerde üzdi.

Undaqta xitayning zawutlirida ishlewatqan Uyghurlarning xitaylardin töwen bolsimu ma'ash éliwatqanliqi we oxshash sewiyediki xitay ishchilarning Uyghurlardin bir hesse hetta köp ma'ash alidighanliqidek ehwallargha xitay kompartiyesining Uyghurlargha nisbeten qulluq tüzümige oxshash siyaset yürgüzüwatqanliqidek qilmishliri üstide tekshürüsh élip bériwatqan amérika da'iriliri qandaq qaraydu? bu heqte biz del mushu hadisige qarita mexsus ispatliq doklat teyyarlawatqan amérika fédératsiye tamozhna we chégra qoghdash orginining xelq'ara soda mutexessisi doktor wirjiniye wakni ziyaret qilduq.

U "Xitay hökümitining xitayning zawut-fabrikilirida ishlewatqan Uyghurlargha ma'ash bérishi ularning mejburiy emgekke séliwatqanliqidek jinayitini yépishqa yetmeydu. Bu yerdiki mesile, mejburiy emgekni shekillendüridighan eng muhim amil bu ishchilarning meyli qanchilik emgek heqqige ige bolushidin qet'iy nezer, ular bu emgekke öz raziliqi bilen emes belki xitay hökümitining mejburlishi astida qatnashqanliqidur. Bu nuqta del xitay hökümitining Uyghurlarni hazirqi zaman qulluq emgikige séliwatqanliqining ispati." dédi.

U yene xitay hökümitining yéqinqi teshwiqatliridin heyran qalmighanliqi we buning ehmiyetsiz ikenlikini qayta tekitlep mundaq deydu:

"Bizning tekshürüsh nuqtimiz peqetla xitayda ishlen'gen mehsulatlarning mejburiy emgek bedili, yeni Uyghurlarni mejburiy ishlitish bilen munasiwetlik yaki emeslikini tekshürüsh bolghanliqi üchün, özimizning diqqet qiliwatqan sahesidin gep qildim. Emma ésimizdin chiqarmasliqimiz kérekki, Uyghur ishchilarning oxshash ish qiliwatqan xitay ishchilardin töwen emgek heqqi éliwatqanliqigha xitay da'irilirining istémal sewiyesidiki perqni seweb qilip körsitip turuwélishi chek basmaydu. Bu yerde yene Uyghurlarning emgek hoquqi jehette zulumgha uchrighandin bashqa, irqiy kemsitishni öz ichige alghan kishilik hoquq depsendichiliklirige uchrawatqanliqidek mesililerge chétilidu. Bu mesililer bizning da'irimizde bolmisimu elwette bumu xitay hökümitining Uyghurlarni mejburiy emgekke sélish bilen teng ulargha her türlük kishilik hoquq depsendichiliki yürgüzüwatqanliqi heqqidiki tekshürüshler üchün ispat bolalaydu."

Amérika we nurghun döletlerning bayanatliri hemde Uyghur teshkilatlirimu chaqiriqlirida xitay hökümitige xitab qilish bilen birge dunyawi shirketler Uyghurlarni ézish bedilige pütken mehsulatlarni sétiwalmasliqqa, herqaysi hökümetler Uyghurlarni mejburiy emgekke sélish qilmishigha shérik bolup qalmasliqqa chaqirilmaqta.

9-Aprél küni washin'gton shehiridiki kommunizm qurbanliri xatire fondi uyushturghan "Xitay kompartiyesining 21-esirdiki qulluq tüzümi" témisidiki tor muhakimiside Uyghur diyaridiki lagérlar mesilisi boyiche xelq'aradiki eng nopuzluq alimlardin gérmaniyelik mutexessis, kommunizm qurbanliri xatire fondining xadimi doktor adriyan zénzning otturigha qoyushiche, nöwette xitay hökümiti mejburiy emgekni omumlashturushta asasliqi üch xil shekilni qollanmaqta. Uning déyishiche, "Xeterlik" bolghanliqi üchün lagérlargha élip kétilgen ashu kishiler, bolupmu kéyinki qedemde bu jaylardiki herbiy meshiq tüsini alghan "Siyasiy chéniqish" tin ötken tutqunlardin "Layaqetlik" bolghanliri udulla lagérgha yandash qurulghan we xitaylar xojayinliq qiliwatqan ashu xil zawutlargha ewetilmektiken.

Toluq bet