Хәлқара кәчүрүм тәшкилати мисирдин ғайиб болған елясҗан рахманниң из-дерикини қилиш һәққидә җиддий чақириқ елан қилди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2019-10-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Мисирдин ғайиб болған, әзһәр университетиниң оқуғучиси илясҗан рахман тутқун қилиништин илгири чоң қизи билән чүшкән сүрити. 2017-Йил бәши, мисир.
Мисирдин ғайиб болған, әзһәр университетиниң оқуғучиси илясҗан рахман тутқун қилиништин илгири чоң қизи билән чүшкән сүрити. 2017-Йил бәши, мисир.
RFA/Gulchehre

Мисирда оқуватқан елясҗан рахман, мисирда 2017-йили июнда тутуқсиз вә сәвәбсиз тутқун қилинған вә хитайға қайтурулуп лагерға қамалғанлиқи тәхмин қилиниватқан 200 дин артуқ ғайиб уйғур оқуғучиларниң бири, шу чағда униң аяли уларниң иккинчи балисиға еғир аяғ иди. Елясҗанниң аяли меһриниса абдуғени икки балисини нөвәттә түркийәдә атисиз чоң қилмақта. Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң 8-өктәбир елан қилған елясҗан рахманниң из дерикини қилиш һәққидики җиддий чақириқида, «икки йил аввал мисирда ғайиб қилинған елясниң аилиси хитай даирилириниң уни дәрһал қоюп берилишини тәләп қилиду» дәп әскәрткән.

2017-Йили 7-айниң бешида мисирда йүз бәргән уйғур оқуғучиларниң туюқсиз тутқун қилиш вәқәсидә ғайиб болған уйғур оқуғучиларниң қәйәрдә тутуп туруватқанлиқи, хитайға қайтурулғанларниң ақивити вә тәқдиригә алақидар ениқсиз мәсилиләр, бу ғайиб тутқунларниң аилисини әндишигә селип келиватқаниди.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң 8-өктәбир чақириқ елан қилип шу қетимлиқ тутқунда ғайиб болған елясҗан рахманниң из-дерикини қилишқа чақириқ қилиши, мисирда тутқун қилинғандин кейин ғайиб қиливетилгән бу уйғурларниң тәқдири мәсилисиниң һелиһәм хәлқарадики кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң көзитиши астидики мәсилә икәнликидин бешарәт бәрди.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң мәзкур чақириқида хитай даирилириниң уйғурларни кәң көләмдә тутқун қилип мәҗбурий һалда йиғивелиш лагерлириға қамиғанлиқиға икки йилдин ашқанлиқи, дәл шу мәзгилдә мисирдики әл әзһәр университетида оқуватқан елясҗанниңму тутқун қилинғандин кейин ғайиб болғанлиқи, униң аилисидикиләрниң болса елясҗан мисирда тутқун қилинғандин кейин хитайға қайтурулди вәяки лагерға қамалди дәп қарайдиғанлиқи һә, хитай һөкүмитиниң уни дәрһал қоюп бериши керәк дәп тәләп қилидиғанлиқи алаһидә әскәртилгән.

Әйни вақитта радийомиз игилигән мәлуматларда мисир даирилириниң хитай аманлиқ хадимлири билән һәмкарлишип елип барған уйғур оқуғучиларни нишан қилған тутқун аввал қаһирә, кейин пүтүн мисирда кәң көләмдә елип берилғанлиқи ашкариланғаниди. Әйни вақитта мисирда қанунлуқ оқуватқан 200 дин артуқ уйғур яш тутулғандин кейин улар рәң бойичә, йәшил, сериқ, қизил дәп үч чоң гуруппиға айрилип, булардин ахирқи гуруппиға мәнсуп 16 уйғур оқуғучиниң 1-сентәбирдин башлап ғайиб болғанлиқи ашкариланғаниди.

Әзһәр университетиниң оқуғучиси елясҗан рахман әнә шу ғайиб оқуғучиларниң бири иди.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң елясҗан рахманниң из-дерикини қилиш һәққидики җиддий чақириқида шу чағда мисирда тутулғанлардин 16 синиң хитайға қайтурулғанлиқи, вә уларниң лагерларға қамалғанлиқи йезилған.

Әскәртилишичә, елясҗанниң аяли меһриниса абдуғени йолдиши тутулғанда, иккинчи қизиға еғир аяғ һалда болуп, елясҗанниң иккинчи қизи у тутқундики чағда туғулған. Мана шундақ қилип, уларниң елясҗан билән алақиси пүтүнләй үзүлгәнликигә икки йилдин ашқан. Әмма елясҗанниң аяли бир күнму ериниң из-дерикини қилишни тохтатмиған. Өзиниң елясҗанниң һаман бир күни қайтип келидиғанлиқиға ишәнгән меһриниса хәлқара кәчүрүм тәшкилатиға «балилиримиз атисиға моһтаҗ, мән еримниң һаман қайтип келидиғанлиқиға болған ишәнчимни һәргиз йоқатмаймән.» Дегән.

Илгири елясҗанниң тутқун қилиниш җәряни һәққидә игиләп тарқатқан хәвиримиздә елясҗан, әйни пәйттә уйғур оқуғучиларни нишан қилип тутқун болуватқанлиқини аңлиған һаман, әмдила бир яшқа киргән қизи, иккинчи қизиға 6 айлиқ һамилидар аялини түркийәгә йолға салғанлиқи, арқидин өзи түркийәгә меңишта айродромда тутқун қилинғанлиқи баян қилинғаниди.

Ахирқи қетим 2017‏-йили 8-айниң 30-күни қурбан һейтниң һарписида меһринисаға елясҗандин телефон келип, у өзиниң 16 балиниң қатарида қизил гуруппиға бөлүнгәнликини, қалған икки гуруппидикиләрни башта қоюп бәргәнликини һәмдә сақчиларниң «қизил гуруппидикиләрни хитайниң улар террорчи дегән учури билән тутқан болсақму, силәрни хата тутуп қаптуқ, әсли бигунаһ икәнсиләр, пәқәт тәкшүрүштин кейин қоюп беримиз» дегәнликини ейтқан икән.

Тура түрмисидин қилинған шу қетимлиқ телефондин кейин, елясҗанниң аяли билән болған алақиси пүтүнләй үзүлгән. Меһриниса һазир икки қизи билән түркийәдә яшимақта.

Елясҗан вә униң билән охшаш тутқун қилинғандин кейин ғайиб болған уйғурларниң бәзилириниң аял вә балилири түркийәдә яшаватқанлиқи мәлум. Иляс билән бир мәзгилдә тутқун қилинип ғайиб болған әзһәр оқуғучилиридин мухтәр розиниң аяли бумәрйәм, өзиниң елясниң аяли меһринисаға охшаш, мисир тутқунида әрлири ғайиб болған 5 һәмшириләрниң азаб-оқубәтлири, арзу арманлири охшашлиқи сәвәблик, бир биригә ғәмгүзар қериндашлардәк болуп кәткәнликини, уларниң бу еғир күнләрдә һәр җәһәттин бири бирини қоллап ярдәм келиватқанлиқини билдүрди.

У йәнә мисирдики тутқунда әрлири ғайиб болғандин кейин түркийәгә келип, җапа чекиватқан болсиму үмидини үзмәй әрлириниң из-дерикини қилишни тохтатмиған 5 нәпәр һәмширигә вакалитән қилған сөзидә, хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң елясҗанниң из-дерикини қилиш һәққидә җиддий чақириқ қилиши һәммимизгә үмид беғишлиди, биз әрлиримиз, шундақла тутқунға учриған барлиқ қериндашлиримизни издәшни, улар үчүн адаләт тәләп қилишни тохтатмаймиз, дуня җамаәтчиликиниң наһәқчиликкә учриған бу уйғурларни унтулуп қалмаслиқини сораймиз» деди.

Мисир һөкүмити 2017‏-йили 7‏-айниң башлирида мисирда оқуватқан уйғурларни омумйүзлүк тутқун қилип, хитайға қайтурған. Буниң билән мисирдики нурғун уйғурлар түркийә қатарлиқ дөләтләргә қечип берип панаһлинишқа мәҗбур болған. Мисир һөкүмитиниң бу һәрикити әйни вақитта хәлқара җамаәтниң қаттиқ тәнқидигә учриғаниди.

Мисир консерватиплар партийәси бу йил авғустта баянат елан қилип, мисирдики уйғурларниң тутқун қилинип, хитайға қайтуруп берилиш вәқәсини тәкшүрүшни тәләп қилған иди. Баянатта, мисир һөкүмити уйғурларниң хитайға қайтуруп берилгәнликигә даир хәвәрләрниң тоғра-хаталиқиға чүшәнчә бериши, әгәр бу, хәвәрләрдә ейтилғандәк тоғра болса уйғурларни хитайға қайтуруп берип, уларниң һаятини хәтәргә учратмаслиққа, инсанпәрвәрлик вә хәлқара қанунларға әмәл қилип, уларни қоғдашқа чақирилған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт