Шаир мутәллип сәйдулланиң йеңи шеирлар топлими истанбулда нәшр қилинди

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2020-08-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Мутәллип сәйдулла әпәндимниң «икки көз, икки йүз» намлиқ йеңи шеирлар топлиминиң муқависи.
Мутәллип сәйдулла әпәндимниң «икки көз, икки йүз» намлиқ йеңи шеирлар топлиминиң муқависи.
RFA/Azigh

Йеқинда шаир мутәллип сәйдулла әпәндимниң йеңи шеирлар топлими «икки көз, икки йүз» даһий нәшрияти тәрипидин уйғурчә вә түркчә икки тилда түркийәдә нәшр қилинди.

Норвегийәдә яшаватқан мутәллип сәйдулла 1972-йили 8-өктәбир керийә наһийәсиниң лайсу йезисида туғулған болуп, 1993-йили шинҗаң нефит институтиниң нефит илиш инженерлиқ кәспини пүттүрүп, қарамай нефит башқуруш идарисидә кәспи техник болуп ишлигән.

Мутәллип сәйдулланиң «тәңритағ журнили», «тарим журнили», «турпан журнили» қатарлиқ әдәбий журналларда 300 парчидин көп шеири вә әдәбий иҗадийәтлири нәшр қилинған болуп, униңдин башқа «шинҗаң гезити», «үрүмчи кәчлик гезити» қатарлиқ гезитләрдә 200 парчиға йеқин тәрҗимә әсәрлири елан қилинған. Шаирниң бир қисим шеирлири һазирғичә хитай, түрк вә норвег тиллириға тәрҗимә қилинған. Мутәллип сәйдулла шеир һәққидә тохтилип мундақ дәйду: «шеир мән үчүн һаятлиқта өзүмни издәш, мән шеир арқилиқ өзүмни издәп тапимән.»

«Икки көз, икки йүз» намлиқ шеирлар топлимини түркчигә тәрҗимә қилған яш шаир имран абдуғени садаи зияритимизни қобул қилип мутәллип сәйдулла әпәндиниң шеирлири һәққидики көз қарашлирини ейтип өтти.

Шаир мутәллип сәйдулланиң «икки көз, икки йүз» намлиқ шеирлар топлимиға кириш сөзи язған әгә университетиниң профессори алимҗан инайәт әпәндим мутәллип сәйдулла әпәндимниң шеирлири тоғрилиқ тохтилип, мундақ дәйду: «биз һәмишә абдухалиқ уйғур, нимшеһит, абдуреһим өткүр қатарлиқ шаирларниң шеирлирини тонуштуруп кәлгәнидуқ. Әдәбиятимиздики ‹йеңи шеир' дәп аталған йеңичә шеирларни көп тонуштуралмииған идуқ. Йеқинқи йиллардин бири әхмәтҗан осман вә ваһитҗан осман қатарлиқ яш шаирлиримизниң бир қисим шеирлирини тонуштурушқа башлидуқ. Йеңи шаирлиримиздин мутәллип сәйдулланиң йеңидин нәшр қилинған ‹икки көз, икки йүз' намлиқ шеирлар топлими мушу нуқтидин илип ейтқанда муһим әһмийәткә игә.»

У йәнә мундақ деди: «йеңичә шеирлар уйғур шеирийитиниң һазирқи сәвийәсини уйғур шаирлириниң тәпәккур тәрәққиятидики йеңи йүзлинишни әкс әттүрүп бериду. Йеңи шеирлар уйғур җәмийитиниң әмәлий әһвалини символлуқ вә абстракт шәкилдә дуня әдәбият саһәсигә тонуштурушта интайин муһим‌. Шаир мутәллип сәйдулла әпәндиниң шеирлири уйғур шеирийитиниң бу җәһәттики ғәйрәт вә тиришчанлиқини әкс әттүрүп бериду дәп қараймән.»

Шаир мутәллип сәйдулланиң шеирлири түрк оқурмәнлири билән узундин бири учришип келиватқан болуп, «һәҗә», «гүнҗәл сәнәт» қатарлиқ журналларда униң шеирлири көпләп елан қилинған, буниңдин бурун шаирниң «деңизниң ейтқанлири» намлиқ шеирлар топлими нәшр қилинған иди.

Көзәткүчиләруйғур шеирийитиниң чәтәл тиллириға, җүмлидин уйғур тилиға йеқин болған түркчигә вә башқа түркий тилларға тәрҗимә қилинишиниң муһимлиқини, бу бир җәһәттин уйғур әдиблирини кәң оқурмән билән учраштурса, бир җәһәттин уйғур әдәбияти вә уйғур мәдәнийитини тонуштурушта муһим рол ойнайдиғанлиқини тәкитләп кәлмәктә.

Бу һәқтә көз қарашлирини оттуриға қойған шаир мутәллип сәйдулла әпәндим мундақ дәйду: «муһаҗирәттә нәшр қилиниватқан әдәбий әсәрләрниң чәтәл тиллириға тәрҗимә қилинишниң әһмийити интайин чоң. Бу ноқул һалда әдәбиятни, шеирийәтни тонуштурупла қалмастин, шу милләтниң миллий мәвҗутлуқини дуняға билдүрүштики муһим аваз. Бизгә қериндаш болған түрк тилиға әсәрлиримизниң көпләп тәрҗимә қилинишниң уйғурлар билән түркләр оттурисидики алақидә, өзара чүшиниш вә әдәбияттики бәзи ортақлиқларни тәтқиқ қилишта муһим қиммити бар дәп қараймән. Йәнә бир җәһәттин, бу чәтәлдә уйғур оқурмәнләрниң аз болушидәк әһвалға хатимә берип уйғур язғучиларни 90 милйонға йеқин нопусқа игә сәһнигә ериштүрәләйду дәп қараймән.»

Хитайниң «қош тиллиқ маарип» сиясити түпәйли һалсириған уйғур маарипи вә уйғур әдәбияти йеқинқи йиллардин башлап хитайниң уйғур тилини омумйүзлүк маариптин чәклиши вә уйғур зиялийлирини тутқун қилиши сәвәблик еғир зәрбигә учриған иди. Көзәткүчләрниң қаришичә, хитай һөкмити тәрипидин еғир мәдәнийәт қирғинчилиқиға учраватқан уйғур әдәбиятиниң мәвҗутлуқини қоғдаш вә раваҗландурушта муһаҗирәттики уйғур әдәбияти муһим рол ойнайдикән. Һәр хил иҗтимаий вә иқтисадий сәвәбләр түпәйли муһаҗирәттики уйғур әдәбиятида нурғун мәсилиләрниң мәвҗутлуқиму мутәхәссисләр тәрипидин тәкитлинип кәлмәктә.

Шаир мутәллип сәйдулла муһаҗирәттики уйғур әдәбиятида сақлиниватқан негизлик мәсилиләр тоғрисида пикрини баян қилип мундақ дәйду: «муһаҗирәттики уйғур әдәбиятида сақлиниватқан әң муһим мәсилә язғучиларда иҗадийәт изчиллиқи йоқ. Буниң икки хил сәвәби бар. Биринчиси, апторлар вәтәндин айрилип мусапирчилиқта иккинчи муһитқа көчкәндин кийин, турмушини рәткә селишқа узун җәрян кетиду. Йәнә бири, язғучилар өзиниң кәң оқурмәнлиридин айрилип қалғанлиқи үчүн буларға илһам болидиған мәниви бошлуқ йоқайду. Шуңа нурғун әсәрләр йезилмайду, нурғун қәләмкәшләр иҗадийәттин чекинип чиқиду. Һәммимиз өзимизниң қәдрини өзимиз қилишимиз керәк. Шуңа чәтәлдә нәшр қилиниватқан китабларни оқуш, қоллап-қуввәтләш, һеч болмиғанда ана тилимизға болған һөрмәт сүпитидә болсиму илип қоллишини үмид қилимән.»

Көзәткүчләрниң қаришичә, хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики мәдәнийәт қирғинчилиқи вә уйғур сәрхиллирини тутқун қилиш һәрикити вәтәндики уйғур әдәбиятиниң раваҗлинишиға еғир зәрбә болған болуп, уйғур дияри билән алақиси үзүлгән муһаҗирәттики уйғурларниң әдәбият вә мәдәнийәт паалийәтлириму еғир тосалғуға учримақта икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт