Doktor yazéji: Uyghurlargha kimliklirini untush üchün bésim qiliniwatidu

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2019-09-11
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur akadémiyesining uyushturushi bilen istanbul topkapidiki fatih sultan mehmet uniwérsitétining yighin zalida échilghan yighinda albaniyelik tetqiqatchi doktor olisi yazéji sözlimekte. 2019-Yili 6-séntebir, türkiye.
Uyghur akadémiyesining uyushturushi bilen istanbul topkapidiki fatih sultan mehmet uniwérsitétining yighin zalida échilghan yighinda albaniyelik tetqiqatchi doktor olisi yazéji sözlimekte. 2019-Yili 6-séntebir, türkiye.
RFA/Arslan

Albaniyelik tetqiqatchi doktor olisi yazéji ependi istanbulda échilghan axbarat élan qilish yighinida xitayning Uyghur diyaridiki jaza lagérlirini ziyaret qilghandin kéyinki köz qarashlirini ipadilep, "Xitayning Uyghurlarni qamap, qorqutup kimliklirini untushqa we küchlinip otturigha chiqishining aldini élish üchün ularni bésim astigha élishqa urunuwatqanliqini kördüm", dédi.

Uyghur akadémiyesining uyushturushi bilen, 6-séntebir küni istanbul topkapidiki fatih sultan mehmet uniwérsitétining yighin zalida, "Sherqiy türkistandiki atalmish terbiyelesh merkezlirining mahiyiti" dégen témida axbarat élan qilish yighini ötküzüldi. Yighinda, xitayning Uyghur diyaridiki jaza lagérlirini ziyaret qilip kelgen albaniyelik tetqiqatchi doktor olisi yazéji, xitayning jaza lagérlirini ziyaret qilghanda körgen we hés qilghan chüshenchilirini otturigha qoydi we xitayning zulumigha shahitliq qilip söz qildi.

Yighin'gha anatoliye agéntliqi, t g r t téléwiziye qanili, qarar géziti, ARD gérmaniye téléwiziyesi we el jezire téléwiziyesi qatarliq axbarat organlirining muxbirliri keldi we doktor olisi yazéjini ayrim-ayrim ziyaret qildi.

Yighinda aldi bilen istiqlal marshi oqulghandin kéyin Uyghur akadémiyesining re'isi, proféssor alimjan inayet échilish sözi qildi.

Proféssor alimjan inayet, doktor olisi yazéjining türkiyege kelgenlikining ehmiyetke ige ikenlikini bildürüp mundaq dédi: "Hazirghiche xitay da'iriliri Uyghurlargha her xil jinayetlerni artip üch yildin buyan qamaqta tutuwatidu. Ular her türlük qiyin-qistaqqa uchrawatidu. Hazirghiche bu heqiqetler köp anglitilmidi. Xitay özliri üchün paydiliq xewer ishleydighanliqigha ishen'gen döletlerning muxbirlirini xitaygha dewet qildi. Aldin teyyarlan'ghan yasalma lagérlar muxbirlargha körsitildi. Muxbirlar nahayiti yaxshi qarshi élin'ghan, méhmandostluq körsitilgen, sen'et nomurlar qoyulghan. Emma wijdanliq bezi muxbirlar xitayning arzusi boyiche xewer yézishqa qarshi chiqti".

Proféssor alimjan inayet sözide yene doktor olisi yazéjining xitay ziyariti toghrisida toxtilip mundaq dédi: "Yazéji xitayning Uyghurlar üchün qurghan atalmish terbiyelesh merkezlirini, terbiyelesh merkizi emes jaza lagéri ikenlikige, insanlarning qiyin-qistaqqa uchrighanliqigha shahit boldi. Lagérdiki Uyghurlargha ilgiri mejburiy yadlatturulghan tékistlerning oqutulidighini, hemme ishning bir sénariyedin ibaret ikenlikini dédi. U bularni widiyogha élip ispatlidi. Shuning bilen dunya bu muxbirning közi arqiliq sherqiy türkistandiki weziyetni bilgen boldi".

Tetqiqatchi doktor olisi yazéji ependi Uyghurlargha alaqidar heqiqetni öz közi bilen körüsh üchün xitay teripidin orunlashturulghan pa'aliyetke bir muxbir bolush süpiti bilen qatnashqanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: "Xitayning Uyghurlarni qamap, qorqutup kimliklirini untushqa we küchlinip otturigha chiqishning aldini élish üchün ularni bésim astigha élishqa urunuwatqanliqini kördüm. Uyghurlarning tesirlirining yoqilishi üchün bek sistémiliq bir shekilde ijra qiliniwatqan assimilyatsiye siyasetlirini körgen bolduq"

U yerde körgenlirige heyran qalghanliqini ipadiligen doktor olisi yazéji ependi: "U yerdiki naheqchilikni körüp közlirimge ishenmey qaldim, sarang bolay dédim, bek tesirge uchridim, bu hadisilerdin 21-esirdiki bügünki künde insanlarning hazirmu qulgha oxshash lagérlargha tashlan'ghanliqini we qamalghanliqini körüshni kütmigen idim".

Doktor olisi yazéji ependi, musulman döletlerning xitaygha bésim qilishi kéreklikini ipadilidi, biraq özining ulardin ümid kütmeydighanliqini bildürdi.

Doktor olisi yazéji ependi, lagérda körgenlirining özide chongqur iz qaldurghanliqini bildürüp mundaq dédi: "Lagérda uchrashqan bir musulman'gha essalamu'eleykum dédim. Xitayche merhaba dédi. Essalamu'eleykum dégen ipadinimu aghzidin chiqiralmaydu. Peqetla xitayche sözlishidu. U yerdiki insanlargha maymun'gha oxshash mu'amile qilinidiken".

Olisi yazéji ependi yighinda in'glizche söz qilghan bolup, uning sözlirini istanbuldiki sabahaddin za'im uniwérsitétining oqutquchisi doktor burhan séti terjime qilip ötti.

Yighin axirida doktor olisi yazéji ependige Uyghur akadémiyesi teripidin ton chapan kiydürüldi we gül-chéchek teqdim qilindi.

Toluq bet