Оттура асиядики уйғурлар вә фашизмға қарши уруш ғалибийәт күни

Ихтиярий мухбиримиз ферузә
2020-05-12
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Миллий армийә җәңчисини кән булун яшлири зиярәт әтмәктә. 2020-Йили май, қазақистан.
Миллий армийә җәңчисини кән булун яшлири зиярәт әтмәктә. 2020-Йили май, қазақистан.
RFA/Féruze

1945-Йили 8-май күни германийә пайтәхти берлин шәһириниң әтрапидики карлсхорст мәһәллисидә америка, советлар иттипақи вә әнглийә қатарлиқ иттипақдаш дөләтләр тәрипидин фашист германийәси вә униң қораллиқ қисимлирини шәртсиз тәслим қилиш һөҗҗити имзаланғаниди.

Сабиқ советлар иттипақи дәвридә һәр йилиниң 9-май күни «улуғ вәтән урушиниң ғалибийәт күни» сүпитидә хатирилинип келингәниди. Советлар иттипақи йиқилғандин кейин униң тәркибидин парчилинип мустәқил болған мәмликәтләрдә бүгүнгә қәдәр бу күн байрам сүпитидә хатирилинип келинмәктә, шу җүмлидин русийә вә оттура асиядики қирғизистан, қазақистан вә өзбекистан қатарлиқ дөләтләрдә кәң көләмдә өткүзүлүп келинмәктә.

Русийәниң санктпетербург шәһиридики уйғур зиялийлиридин, «излиримиз» тор бетиниң муһәррири һәмраҗан амрақ әпәнди, радио зияритимизни қобул қилип русийәдә ғалибийәт күнигә беғишланған бир қатар паалийәтләр елип берилғанлиқини ейтти. У, шундақла нурғун уйғурниң әйни вақитта совет иттипақини, йәни вәтәнни қоғдаш үчүн болған җәңләргә қатнишип һәссә қошқанлиқи, әмма русийә һөкүмитиниң уйғур дияридики еғир вәзийәткә йетәрлик көңүл бөлмигәнликидин нарази болғанлиқини, бирақ русийә вә башқа оттура асия мәмликәтлиридә яшаватқан уйғур аһалиси уйғур мәсилисини һәр даим әслиридә тутуп кәлгәнликини ейтти.

Бу йили оттура асиядики уйғурлар ғалибийәт күнидә уйғур дияридики лагерлар мәсилисини тор бәтлиридә йәнә бир қетим аңлатти. Қазақистандики яш уйғур паалийәтчилири тор сәһипилиридә видейо вә рәсимләрни тарқитип қирғизистандики көп уйғурлар бу чәмбирәккә аваз қошти.

Торда тарқитилған видейосида хитай һөкүмитиниң фашистлиқ сиясити, лагерлар мәсилиси вә адәм органлирини сетиш мәсилиси әскәртилди. Мәлумки, уйғур диярида 3 милйонғичә уйғур вә башқа түркий милләт вәкиллириниң һазир худди 2-дуня уруши мәзгилидики гитлер фашизминиң натсистлар лагерлириға охшаш лагерларға соланғанлиқи, уларниң диний, миллий вә мәдәнийәт кимликиниң йоқитишқа учраватқанлиқи америка вә башқа явропа дөләтлири тәрипидин етирап қилинған. Һәтта бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ комитети вә башқа хәлқара тәшкилатларму хитайни әйиблигәниди.

9-Май күни фашизм мәғлуп болған күни сүпитидә хатирилиниду. Мәлумки русийә совет иттипақиниң вариси сүпитидә өзини фашизмни йоқатқан дөләт қарайду. Ундақта немә сәвәбтин русийә уйғур диярида давамлашқан бүгүнки бу хил фашистлиқ сиясәткә сүкүттә туриду? бу соал һәққидә қазақистандики сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди әпәнди өз қарашлирини оттуриға қойди. У, иккинчи җаһан урушиниң келип чиқиши вә униң хитай коммунист сиясити оттурисидики параллеллиқларни оттуриға қойди вә русийәниң немә үчүн уйғурларға көңүл бөлмәйдиғанлиқи һәққидә тохталди

Қәһриман ғоҗамбәрди әпәнди йәнә фашист германийәсигә қарши урушта уйғурлар җасарәт көрситип совет иттипақи қәһримани унваниға еришип, уларға һәйкәлләр орнитилғанлиқини ейтти. Шундақла сөһбәт давамида қәһриман әпәнди совет иттипақиниң йирақ шәрқтики сиясити тоғрисида сөзләп, совет иттипақиниң әйни вақитта уйғур хәлқигә хиянәт қилғанлиқини тилға алди.

Хуласисида қәһриман ғоҗамбәрди иккинчи дуня урушиниң ақивити уйғурларниң миллий азадлиқ һәрикитигә паҗиәлик тәсир көрсәткәнликини тәкитлиди.

9-Май күни қирғизистандики кәң булуң йезисидики уйғур яшлар, шу йезида яшаватқан 94-яшлиқ шәрқий түркистан миллий армийәси җәңчиси абдукерим абдурахманофни зиярәт қилишти. Кәң булуң уйғур яшлар комитетиниң башчиси шерзат имамоф радио зияритимизни қобул қилип, ғәлбийәт күнидә, совет-герман урушиға қатнашқанларни әмәс, бәлки өзлириниң сабиқ шәрқий түркистан миллий армийәсиниң һаят қалған җәңчилирини тәбрикләшни қарар қилғанлиқини билдүрди. У мундақ деди:

«9-Май күни биз синипдашлиримиз билән улуғ кишини зиярәт қилишқа келиштуқ. Бу улуғ киши шәрқий түркистанниң азад болуши үчүн күрәш қилғаниди. Шу күнләрдә биз уни зиярәт қилип, униң бир һал-саламәтликини билиш үчүн бардуқ. Биз бүгүнки яшлар, өз тарихимизни, мәдәнийитимизни, тилимизни билишкә ирадимиз бар, бизниң тарихий вәтинимиздә болуватқан паҗийәләрдин хәвиримиз бар, әлвәттә биз қайғуруватимиз. Шу биз зиярәт қилған ғази бовимизни шәрқий түркистанниң бир парчиси дәп қараймиз, әпсуски ғази-қәһриманларни көрүп қалидиған биз ахирқи авлад болуп қалимиз икән».

Бишкәк шәһиридә турушлуқ «тәңри тағ садалири» радийосиниң мухбири нилүфәр һашимова радийо зияритимизни қобул қилип, иккинчи дуня урушида қурбан болғанларни, шундақла өзлириниң шу урушқа қатнашқан бовилирини әсләп өтти. У, ғәлбийәт күни чоң бир байрам болсиму, бирақ уйғурлар бу байрамни толуқ тәбриклимәйдиғанлиғини баян қилди.

Һәр йили, 9-май күни қирғизистан русийәниң чақириқиға аваз қошуп «өлмәс полк» намлиқ намайишқа алтә йилдин буян қатнишип кәлмәктә. Қирғизистан уйғурлири өткәл йиллири бу намайишқа қатнишип уйғур җәңчиләрдин сүлһи лутпуллайеф, дадаш бабаҗаноф, мәсим яқупоф вә шундақла әйни вақитта орден-медалларға еришкән атақлиқ кишиләрдин академик әзиз наринбайеф вә башқа қәһриманларниң сүрәтлирини көтүрүп чиқишқаниди. Корона вируси қатарлиқ сәвәбләр түпәйлидин қирғизистан уйғурлири 9-май ғалибийәт байрими күни бойичә аммиви тәбрикләшләр өткүзмигән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт