Америка ташқи ишлар министири майк помпейо шәрқий «түркистан ислам һәрикити» ни «террорлуқ тәшкилати тизимлики» дин рәсмий өчүрди

Мухбиримиз алим сейитоф
2020-11-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай йәршари телевизийә торида «шәрқий түркистан ислам һәрикити» ни уйғур аптоном районида бөлгүнчилик һуҗуми пиланлиған террорлуқ гурупписи, дәп тәсвирләнгән синдин елинған.
Хитай йәршари телевизийә торида «шәрқий түркистан ислам һәрикити» ни уйғур аптоном районида бөлгүнчилик һуҗуми пиланлиған террорлуқ гурупписи, дәп тәсвирләнгән синдин елинған.
Photo: RFA

Америка ташқи ишлар министири майк помпейо 20-өктәбир «шәрқий түркистан ислам һәрикити» тәшкилатини «террорлуқ тәшкилати тизимлики» дин рәсмий өчүргән болуп, бу қарар америка федратсийә һөкүмәт тор бетидә 5-ноябир рәсмий елан қилинған. Американиң бу қарари хитай һөкүмити уйғурларни террорлуқ билән қарилап ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқан бүгүнки вәзийәттә муһим әһмийәткә игә болуп, биз бу һәқтә уйғур мәсилиси мутәхәссислири вә вәзийәт анализчилирини зиярәт қилдуқ.

Америка җорҗ вашингтон университетидики уйғур мәсилилири тәтқиқатчиси доктор шан робетс бу қарардин бир аз һәйран қалғанлиқини, әмма илгирики хаталиқни түзитиш җәһәттин бу қарарниң тоғра икәнликини билдүрди. Униң қаришичә, шәрқий түркистан ислам һәрикити тәшкилатниң рәһбири өлтүрүлгәндин кейин бу тәшкилат һәқиқий тәшкилат сүпитидә мәвҗут болмиған вә явропадики бәзи дөләтләрдә вә бирләшкән дөләтләр тәшкилатидиму хата һалда «террорлуқ тәшкилати» дәп тизимланған. Хитай мәзкур тәшкилатниң намидин истратегийәлик васитә сүпитидә пайдилинип кәлгән болуп, йеқинқи үч йилдин буян террорлуққа қарши туруш баһанисидә уйғурларни бастуруп кәлгән вә уйғур райониға көчмәнләрни йәрләштүргән.

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса әпәндиму хитайниң 18 йилдин бери «шәрқий түркистан ислам һәрикити» тәшкилатини баһанә қилип, уйғурларға «террорист» қалпиқи кийдүрүп бастуруп кәлгәнликини, американиң бу қарари хитайға у төһмәтниң һечқандақ қануний асаси йоқлуқини җакарлиғанлиқи дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

Түркийә һаҗәттәпә университетиниң оқутқучиси, истратегийә мутәхәссиси әркин әкрәм әпәнди бу рәсмий қарарниң хитайниң барлиқ уйғур тәшкилатлирини террорлуқ тәшкилати дәп әйблишигә һәмдә буни баһанә қилип оттура асия дөләтлиригә бесим қилишиға берилгән күчлүк зәрбә икәнликини, бу қарарниң өз нөвитидә б д т ниңму мәзкур тәшкилатни «террорлуқ тәшкилати тизимлики» дин чиқириветишигә түрткә болидиғанлиқини билдүрди.

Америка буш һөкүмити «11-сентәбир вәқәси» дин кейин, йәни 2002-йили «шәрқий түркистан ислам һәрикити» тәшкилатини «террорлуқ тәшкилати тизимлики» гә киргүзгән болуп, хитай буниңдин илһамлинип, террорлуқни баһанә қилип уйғурларни бастуруп кәлгән, 2017-йилдин кейин уйғурларға дөләт терроризими йүргүзүп, буни әксичә хәлқараға «террорлуқни түп йилтизидин қурутуш үчүн уйғурларни тәрбийәләватимиз» дәп тәшвиқ қиливатқаниди. Анализчиларниң қаришичә, американиң бу қетим «шәрқий түркистан ислам һәрикити» тәшкилатини «террорлуқ тәшкилати тизимлики» дин рәсмий чиқирип ташлиши, хитайниң нөвәттә йәнила террорлуқни баһанә қилип уйғурларға етник қирғинчилиқ йүргүзүшигә қарши берилгән күчлүк сигнал икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт