Gérmaniyedin yurtigha qayturulghan adiljanning teqdiri melum emes

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-04-04
Élxet
Pikir
Share
Print
Gérmaniye isewe'lik bilen xitaygha qayturuwetken Uyghur siyasiy panahla'ghuchining teqdiri.
Gérmaniye isewe'lik bilen xitaygha qayturuwetken Uyghur siyasiy panahla'ghuchining teqdiri.
RFA

Bundin bir yil ilgiri gérmaniyedin xata halda yurtigha qayturulghan adiljanning iz-dériki téxiche melum emes.

3-Aprél "Gérmaniye awazi" bundin del 1 yil ilgiri bawariye saqchi da'iriliri teripidin xata halda yurtigha qayturulghan 22 yashliq Uyghur yigiti adiljan mesilisini qaytidin tilgha aldi.

Adiljan 2013-yili myunxén shehirige kélip siyasiy panahliq tiligen bolup, 2016-yili uning panahliq iltimasi ret qilin'ghan. Ikkinchi qétimliq panahliq iltimasi jawabqa érishmey turupla 2018-yili 4-ayning 3-küni bawariye saqchi da'iriliri teripidin mejburiy halda xitaygha yolgha séliwétilgen.

Xewerde bayan qilinishiche, adiljanning xitaygha qayturulush jeryanida uqushmasliq yüz bergen. Sot terep "Biz uning mesilisining téxi közdin köchürülüwatqanliqini bildürüp saqchi terepke fakis yollighan iduq," dégen. Emma saqchi terep bolsa özlirining bundaq bir fakisni tapshurup almighanliqini bildürgen.

Bu weqe metbu'atqa ashkarilan'ghandin kéyin bawariye sot da'iriliri we saqchi terep éghir bésim astida qalghan. Hetta bu mesile gérmaniye hökümitining sheripige bérip taqilip, bash ministir anjila mérkil we gérmaniye parlaménti kishilik hoquq komitétining re'isi barbél koflér xanimlar bu ishqa biwasite arilashqan.

Xewerde tilgha élinishiche, bash ministir anjila mérkil ötken yili xitay re'isi shi jinping bilen körüshkende adiljan mesilisini alahide tilgha alghan. Barbél koflér xanimmu ötken yili 12-ayda béyjingda élip barghan kishilik hoquq diyalogi jeryanida adiljan mesilisini jiddiy halda sürüshtürgen.

D u q diniy ishlar komitéti mudiri, "Sherqiy türkistan ölimalar birliki" ning mu'awin re'isi turghunjan alawudun ependining bildürüshiche, adiljan mesilisi gérmaniye da'iriliri hazirmu küntertipte tutup turuwatqan mesile bolup, xitaydin adiljanni gérmaniye qayturup bérishni hökümet terep birqanche qétim resmiy telep qilghan. Emma xitay da'iriliri ya qulaq yopuruwalghan yaki "U myunxéndiki milliy bölgünchilerning namayishlirigha qatnashqanliqi üchün jazalan'ghan" dégen jawabqa érishken.

Qandaqla bolmisun, adiljanning teqdirining xeterge yoluqqanliqi éniq bolup, barbél koflér xanim ötken yili béyjing ziyaritidin kéyin d u q rehberlirini bérlinda qobul qilghanda uning türmide ikenlikidin ochuq melumat bergen. Emma qaysiy türmide, qanche yilliq qamaqqa mehkum qilin'ghanliqini bilmeydighanliqini ipade qilghan.

D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependining izahlishiche, adiljan mesilisi metbu'atqa ashkarilinip ketkendin kéyin xelq'ara kishilik hoquq organliri gérmaniye hökümitini qattiq eyibligen. Uning bildürüshiche, bu mesile öz nöwitide yene gérmaniye hökümitining Uyghur siyasiy panahliq tiligüchiler heqqide ijabiy qararlar chiqirishighimu türtke bolghan. U sözide gérmaniye hökümitining bu qararining yawropa ittipaqigha eza döletlergimu tesir körsetkenlikini eskertti.

D u q fondining mudiri abdujélil emet ependining eskertishiche, myunxéndin xitaygha qayturulghan adiljan isimlik bu Uyghur yigiti bedinige ay-yultuzluq kök bayraqning resimini chékiwalghan bolup, bu hal xitay sherqiy türkistanda chékidin ashqan zulum siyasiti yürgüzüwatqan bir chaghda uning éghir aqiwetlerge yoluqushigha seweb bolup qélishi mumkin iken.

Myunxéndiki bu mesilidin xewerdar kishilerning qarishiche, adiljanning xitaygha qayturulushining zor mes'uliyiti gérmaniye da'iriliride bolsimu, emma adiljanning özining ötküzgen sewenlikimu muhim rol oynighan. U sot we saqchi da'irilining jiddiy agahlandurushlirigha qulaq salmighan we muhim xetlirige jawab bermigen. Goya gérmaniyede mewjut emestek yashighan. Buning bilen saqchi terep uni izdep-tépip, chare qollinishqa mejbur bolghan.

"Gérmaniye awazi" ning bu xusustiki xewiride körsitilishiche, ötken yildin buyan gérmaniyege kélip siyasiy panahliq tiligen 97 Uyghur ichide mutleq köp qismining panahliq iltimasi qobul qilin'ghan. Emma özining shexsiy kimlikini ispatlap bérelmigen, diniy mesililerge chétishliq chiqqan az sandiki Uyghurlarning telepliri téxi qobul qilinmighan.

Toluq bet