Korona wirusi weziyiti bilen qazaqistanda 13-iyul matem küni dep élan qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020-07-10
Élxet
Pikir
Share
Print
19 Milyon'gha yéqin ahalisi bar qazaqistanda korona wirusi bilen yuqumlan'ghanlar sani kündin-kün'ge köpiyip, 9-iyulgha qeder 53 mingdin éship ketken.
19 Milyon'gha yéqin ahalisi bar qazaqistanda korona wirusi bilen yuqumlan'ghanlar sani kündin-kün'ge köpiyip, 9-iyulgha qeder 53 mingdin éship ketken.
Social Media

Melumki, buningdin ikki hepte ilgiri dunya sehiye teshkilati qazaqistanni korona wirusi bilen yuqumlan'ghanlar sani köpiyiwatqan memliketler tizimigha kirgüzgenidi.

Axirqi xewerlerge qarighanda, 19 milyon'gha yéqin ahalisi bar qazaqistanda korona wirusi bilen yuqumlan'ghanlar sani kündin-kün'ge köpiyip, 9-iyulgha qeder 53 mingdin éship ketken. 

"Perghane. Ru" axbarat agéntliqida élan qilin'ghan "Qazaqistandiki ikki heptilik karantin" namliq maqalida éytilishiche, dunyada korona wirusigha qarshi chariler kücheytilgen bolsimu, uning bilen yuqumlan'ghanlar sanining ösüshi bezi memliketlerde yenimu dawam qilmaqtiken. Bu tizimgha qazaqistanmu kirgüzülgen.

Maqalida déyilishiche, korona wirusi weziyiti elde jiddiy bolup qéliwatsimu, emma axirqi heptide aghriqlar sanining köplep ösüshi bayqalmighan. Bu jehette qazaqistanning sehiye ministirliqi korona wirusi bilen yuqumlan'ghanlarni tizimgha élish usulining özgergenlikidin chet'el metbu'atlirida yuqumlan'ghanlar sanining üstün körsitilgenlikini agahlandurghan, yeni bu tizimgha yuqumlinish belgiliri yoq aghriqlarmu kirgüzülgenken. 

Igilishimizche, qazaqistanda korona wirusi bilen yuqumlan'ghanlar sanining köpiyip kétish ehwalliri bilen 5-iyuldin tartip qet'iy karantin tertipi kücheytkenidi. 

"Téngrinyus" agéntliqida bérilgen "Sehiye ministiri qazaqistanda qet'iy karantinni sozush toghriliq pikir éytti" namliq maqalida körsitilishiche, memliketning sehiye ministiri alékséy tsoy bu yönilishte bezi mesililerni yene éniqlash ishlirining kétip barghanliqini, ikkinchi heptide birer netije chiqqandin kéyin, andin yene ikki heptige karantin tertipini uzartish yaki téximu qet'iy charilerni körüsh qararining qobul qilinidighanliqini bildürgen. 

8-Iyulda qazaqistan prézidénti qasim-jomart toqayéf qazaqistan xelqige muraji'et qilip, korona wirusining adem hayati üchün intayin xewplik ikenlikini jékilep, xelqni bixeterlik charilirini qet'iy saqlashqa hem körülüwatqan charilerning netijiside dölettiki ehwalning bir qeder turaqlishiwatqanliqini otturigha qoyghan. Prézidéntning éytishiche, ahalige tébbiy yardem körsitish meqsitide 400 téz heriket qilish guruppisi teshkillen'gen bolup, mushu ayning axirida ularning sanini 3500 gha yetküzüsh pilanlanmaqtiken. Emdi aghriqlarni yatquzidighan orunlar sani 70 pirsentke ösüp, omumen ularning sani 43000 gha yetküzülidiken. 

Igilishimizche, korona wirusidin saqayghanlarning sani 34ming 149, ölgenler sani 280 ademni teshkil qilghan. Yéqinda qazaqistan prézidénti 13-iyulni milliy matem küni dep élan qilish toghriliq qarar qobul qilghan. Bu heqte "Perghane. Ru" agéntliqida élan qilin'ghan "Toqayéf 13-iyulni korona wirusidin qurban bolghanlargha atap matem küni dep élan qildi" namliq maqalida éytilghan. Maqalida bérilgen prézidént nutqidin melum bolushiche, qazaqistan pewqul'adde halet élan qilin'ghan birinchi kündin bashlapla qet'iy chariler körgenliktin uning tarqilishining aldi élinip, köpligen ademlerning hayatini saqlap qélish mumkin bolghanken. Emma bixeterlik charilirini ammiwi halda saqlimasliq, shundaqla sehiye ministirliqining, bezi hakimlarning xataliqliri bu aghriqning ikkinchi dolqunining bashlinishigha seweb bolghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan mikrobi'ologiye mutexessisi, doktor batirbék aytjanof ependi eyni waqlarda qazaqistan hökümitining öz waqtida pewqul'adde halet, andin karantin tertipi élan qilghandin kéyin buning yaxshi netije bergenlikini otturigha qoydi. U karantin tertipi yumshitilghandin kéyin weziyetning keskinleshkenlikini bildürüp, mundaq dédi: "Ötkende échiwetkendin kéyin xelq hemme nerse tamam boldi dep oylap qaldi. Emma ikkinchi dolqun bashlinip ketti. Elde toy-tökünler ewj aldi, ayropilan, tömür yoli échilip, hemme qaytidin janlinip ketti. Shuning bilen aghriq burunqidinmu küchiyip kétip, kéyin mana qazaqistan késeller sani boyiche aldinqi qatargha chiqti. Emdi yene qet'iy charilerni körüshke toghra keldi. Bu qet'iy charilerni yene uzartishqa toghra kélishi mumkin. Shuning bilen bizde dora-dermek kemlikimu peyda boldi. Dorixanilarda adem köpiyip ketti. Doxturxanilar tolup kétip, orun yétishmeydighan ehwallarmu boluwatidu. Amal yoq, qoshumche binalarni, tenheriket orunlirini doxturxanigha aylandurushqa toghra keldi. Bolupmu dora-dermek yetküzüsh boyiche köp ishlar qilindi. Hazir dorixanilarda ilgiriki uzun nöwet kütüp turghan ademlerni körüsh qiyin. Emma dora-dermeklerning bahasi bir-ikki hesse emes, bezide hetta on hessigiche ösüp ketti. Hökümetning parixorluqqa, élip-satarliqqa qarshi kürishi netizhiside bir qatar pakitlar éniqlandi. Buningda jinayet ötküzgenler özlirining tégishlik jazasini alidu, dep oylaymen."

Batirbék aytjanof yene qazaqistanning tashqi yardemge, bolupmu lazim bolghan dora-dermeklerge intayin mohtaj ikenlikini, chünki köpligen dora-dermeklerning qazaqistanda ishlenmeydighanliqini, sirttin kélidighan dora-dermeklerni qet'iy halda tekshürülüsh lazimliqini bildürdi. 

Axirqi xewerlerge qarighanda, qazaqistanda 727 milyon tengge, yeni 1, 7 milyon dollar kölemde dora-dermek qolgha chüshken bolup, buni satmaqchi bolghanlar üstidin jinayet délosi turghuzulghan. Hazir memliketning her qaysi jaylirida mundaq pakitlar köplep orun alghanliqtin, memliket rehbirimu bu yönilishte bezi körsetmilerni bergen. 

Qazaqistanda bixeterlik charilirining kücheytilishi memlikettiki Uyghurlarningmu kündilik turmush-tirikchilikige qattiq tesir qilmaqta. 

Jumhuriyetlik Uyghur étno-medeniyet merkizi yénidiki yigit béshi kéngishining re'isi yarmuhemmet kibirof ependi ilgiri Uyghurlar zich olturaqlashqan rayonlarda yigit bashliri, bashqimu yurt aktipliri teripidin köpligen pa'aliyetler ötküzülüp turghan bolsimu, axirqi üch-tört ayning ichide buning barliqining xéli bésilip qalghanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Axirqi künlerde nahayiti jiq ölüm-yétimlik bolup kettuq. Buninggha özimizmu sel köngül bölmiduq. Xelqimizmu buninggha anchimu ishinipi ketmidi. Kéyin ishinidighan terepke ötti. Nezir-chiraqlarnimu, toy-tökünlernimu hazir toxtitiwettuq. Sewebi memlikitimizde buninggha köz qarishi nahayiti ching boluwatidu. Shuning üchün bizmu, xelqmu buni yaxshi chüshiniwatimiz."

Igilishimizche, yéqinda memliket prézidénti korona wirusi bilen küreshke 191 milyard tengge bölünidighanliqini bildürgeniken. Buning aldida bu meqsedte 400 milyon dollar xirajet ajritilghanidi. Buningdin tashqiri, yene bezi metbu'atlarda, bolupmu ijtima'iy taratqularda korona wirusi weziyiti bilen dora-dermekler bahasining nechche hesse ösüp ketkenliki toghriliq xewerler tarap, bu ahale ichide qattiq ghulghula qozghighanidi.

Toluq bet