Wikiliks: amérika bilen xitay alem boshluqida tirkeshti

Amérikining dölet ishlirigha a'it mexpiy höjjetlirini élan qilip kelgen wikiliks tor béti yéqinda amérika bilen xitay arisida bolup ötken alem boshluqi qoralliri tirkishishige a'it bezi matériyallarni élan qilghan.
Muxbirimiz irade
2011-02-03
Élxet
Pikir
Share
Print

En'gliyide chiqidighan kündilik télégramma géziti peyshenbe künidiki xewiride, wikiliksning amérika tashqi ishlar ministirliqigha a'it bolghan matériyallardin teminligen uchurigha asasen élan qilghan xewiride, amérika bilen xitayning alem boshluqi qorallirigha ige bolush musabiqisige chüshkenlikini, amérikining béyjingni qoral küchi ishlitish bilen tehdit qilghanliqini ilgiri sürgen.

B b s ning xewer qilishiche, kündilik télégramma géziti bu heqtiki xewiride mundaq dégen: "ikki dölet arisidiki tirkishish 2007-yilidin bashlap meydan'gha kelgen bolup, xitay bu mezgilde 850 kilométir égizliktiki bir métrologiye sün'iy hemrahini étip chüshürdi. Xitayning bu herikiti xitay amérikining herbiy we bashqa sün'iy hemrahlirini étip chüshürüp qalaymiqanchiliq chiqirishi mumkin, deydighan endishini peyda qilip, amérikini sarasimige saldi. Buning bilen 2008-yili 2- ayda amérika özining bir sün'iy hemrahini étip chüshürüp, xitaygha özining buninggha jawab qayturalaydighanliqi heqqide agahlandurush berdi. Gerche, amérika eyni waqitta "bu sün'iy hemrahtin kashila chiqqanliqi üchün uni étip chüshürduq, buningda bashqa meqset yoq" dégen bolsimu, emma wikilikisning qolidiki höjjetler ishning herbiy meqsetlik ikenlikini körsitip turmaqta".

En'gliye kündilik télégramma gézitining bu heqtiki xewiride ilgiri sürüshiche, eyni waqittiki amérika tashqi ishlar ministiri kondaliza rayis xanimning yardemchiliri béyjinggha xitayning bu tür sinaqlirining amérika we bashqa döletlerning alem boshluqi sistémilirigha ziyan béridighanliqi heqqide agahlandurush bergen we waqti kelse amérikining diplomatik we herbiy wasitiler arqiliq menpe'itini qoghdash heqqige ige ikenlikini éytqan.

Wikilikisning éytishiche, xitay sün'iy hemrah étip chüshürüsh siniqini ötken yilighiche dawam qilghan bolup, xitay yene, amérikining bashqurulidighan bombini atqan döletning zéminida partlitalaydighan küchke ige lazér sistémisigha ige ikenlikini ilgiri sürmekte iken.

Toluq bet