Renagül tursun: "Yürikim chidimisimu, qilghanlirimni hergiz xata dep oylimaymen"

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2020-03-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Bir Uyghurning xelq'araliq chong bazar aldidin téléfon sözliship kétiwatqan körünüshi. 2014-Yili 17-séntebir, ürümchi.
Bir Uyghurning xelq'araliq chong bazar aldidin téléfon sözliship kétiwatqan körünüshi. 2014-Yili 17-séntebir, ürümchi.
AFP

Xitay hökümitining Uyghur rayonidiki yuqiri bésimliq siyasetliri künséri éghirlawatqan peytte muhajirettiki Uyghur jama'itiningmu xitay hökümitining her xil tehditlirige we biwasite bésimigha uchrawatqanliqi melum.  

Ata-aniliri, baliliri, yéqin dost-buraderliri bilen alaqisi üzüwétilgen muhajirettiki Uyghurlar jaza lagéri tüzülmisi we dunyagha wehime séliwatqan koruna wirusi seweblik endishelenmekte. Ular endishe we séghinishlirini her xil usullar arqiliq ipadilimekte.

Yéqinda türkiyediki "Günjel sen'et" zhurnilida norwégiye Uyghur komitétida wezipe ötewatqan renagül tursunning anisigha yézilghan mektupi élan qilin'ghan. Mektupta renagül tursunning ata-anisigha bolghan muhebbiti we séghinishi ipadilen'gen bolup, renagül tursun ata-anisi bilen eng axirqi qétim 2011-yili körüshken iken.

Renagül tursunning anisigha yazghan mektupi töwendiki qurlar bilen bashlinidu: "Men sanga bir qétimmu mektup yazalmidim ana, chünki sanga özümni anglitish üchün mektupqa yaki sözlerge éhtiyajim yoq idi. Her qandaq nersini közlirimge qarap bileleytting, (chünki men dégen ana, senmu ana bolghanda chüshinisen) deytting."

Renagül tursun 1986-yili ürümchide tughulghan. 2010-Yili norwégiyege kélip yerleshken. Torda rena aybala yashar dégen namda köpligen edebiy eserlerni élan qilghan. Uyghurche tor béketliri taqilishtin burun, renagül tursun erkin sidiq, abduweli ayup qatarliq Uyghur ziyaliyliri bilen birlikte "Baghdash" torining mexsus ziyaritini qobul qilghan. Ziyaret xatirisi élan qilin'ghandin kiyin renagül xanimning dadisi tuyuqsiz téléfon qilip, torda qalaymiqan gep qilmasliqni jékiligen.

Xitay hökümiti 2016-yilidin buyan Uyghur tor béketlirini qamal qilishni bashlighan bolup, Uyghur munberlirining köpinchisi taqalghan. Uyghur tor béket qurghuchiliri, sehipe bashqurghuchiliri we tor yazghuchiliri tutqun qilin'ghan bolup, radiyomiz 2016-yili 6-ayda "Misranim" torining korladiki tor bet bashqurghuchisi tursunjan memet "Baghdash" torining sahibi ekberjan eset, dangliq tor yazghuchi we "Bozqir" blogining sahibi ömerjan hesen qatarliq közge körün'gen tor yazghuchilirining tutqun qilin'ghanliqini delilligen idi.

Renagül xanim 2013 -yili tilshunas hemdulla abduraxmanning oghli yashar hemdulla bilen norwégiyede toy qilghan. Renagül xanim ziyaritimiz jeryanida  ata-anisining toy murasimigha qatnishalmighanliqini, nikah murasimida  ata-anisidin du'a alalmighanliqini eslep mundaq deydu: "Men minglighan chet'eldiki Uyghurlargha oxshash toyida, nikahida, yeni hayatining eng muhim künliride yüz turane du'a qilip bergüdek ata-anisi we yéqinliri yénida bolmighan Uyghurlarning peqetla biri."

Renagül xanimning qéynatisi hemdulla abduraxman Uyghur aptonom rayonluq til-yéziq komitéti lughet bölümining sabiq mes'uli bolup, u mezkur orunda 35 yil xizmet qilip, 2016-yili pénsiyege chiqqan. 2019-Yili 3-ayda xitay da'iriliri teripidin tutqun qilinip lagérgha solan'ghan. Mezkur weqe renagül xanimning bu heqtiki guwahliq widiyoliridin kéyin radiyomiz teripidin delillen'gen idi.

2015-Yilining axirigha kelgende renagül tursunning uruq-tughqanliri bilen alaqisi pütünley üzülgen. 2016-Yilining axiridin bashlap dadisi bilenmu alaqisi üzülgen. Peqet apisi bilenla arilap alaqiliship turalighan. 2018-Yili norwégiye Uyghur komitétigha xizmetke kirishi bilen birlikte renagül xanimgha kélidighan biwasite yaki wasitilik tehditler köpiyishke bashlighan. Nurgül xanim bu heqte toxtilip mundaq deydu: "Wetendin kélidighan tehditlermu köpiyishke bashlidi. Manga eng éghir kelgini apamning bir qanche qétim yigha arilash hetta mendin ötünüsh teleppuzida qoyghan telepliri boldi. Hemmisi jawabsiz qaldi. Yürikim chidimisimu, mushu yolni tallighan ikenmen, elwette mushu yolda méngishim kérek."

Közetküchlerning qarishiche, Uyghurlarning nöwettiki siyasiy réyalliqi muhajirettiki Uyghur yazghuchilirining asasliq ijadiyet témisi hésablinidiken. Nurgül xanim ziyaritimiz dawamida anisigha yazghan mektup heqqide tepsiliy toxtaldi.

Toluq bet