Малайшиялиқ, докторант уйғур савақдишини қутқузуш үчүн һәрикәткә өткән

Мухбиримиз гүлчеһрә
2018-05-24
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Ата-анисини көрүш үчүн юртиға қайтип, «йиғивелиш лагериға» қамалған малайшия технологийә университетиниң доктор аспиранти гүлгинә ташмәмәт(солда) малайшиялиқ йеқин дости сәммй билән. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
Ата-анисини көрүш үчүн юртиға қайтип, «йиғивелиш лагериға» қамалған малайшия технологийә университетиниң доктор аспиранти гүлгинә ташмәмәт(солда) малайшиялиқ йеқин дости сәммй билән. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
RFA/Gülchéhre

Малайсия технологийә университетиниң докторантлиқ оқушини башлаш алдида турған гүлгинә ташмуһәммәтниң юртиға қайтип кәткән 6 айдин буян из-дерики болмиған. Нөвәттә униң германийәдики һәдиси вә малайсиядики савақдашлири имза топлаш, хитай әлчиханисиға әр сунуш қатарлиқ һәрикәтләр арқилиқ уни қутулдуруш үчүн тиришмақта икән.

Гүлгинә ташмуһәммәтниң һазир германийәдә яшаватқан һәдиси гүлзирә ханимниң сөзләп беришигә қариғанда, гүлгинәниң үндидардики әң ахирқи ғува сүритидин у қериндишиниң хәтәрлик әһвалда икәнликини сәзгән. Бу худди униңға «һәдә мени қутулдурувал» дәп сигнал бериватқандәк туюлған вә у әндишә иликидә сиңлисини издәшкә киришкән икән.

Һәдиси гүлзирә ханимниң ейтишичә, дадисини сақчиларниң сорақ қилғанлиқи қатарлиқ аилиси учриған бесимлар сәвәблик техи йеңила аспирантлиқни пүттүргән гүлгинә тәтилгә чиқипла һечнемигә қаримай аилисигә қайтишни қарар қилған.

Гүлзирә йәнә, сиңлисиниң савақдиши, хитай қенидин болған малайсиялиқ йеқин дости сәммйниң асаслиқ күч чиқирип, малайсия технологийә университетида гүлгинәни қутқузуш чақириқиға аваз топлап, мәктәп вә чәтәллик оқуғучиларни башқуридиған органларға илтимас сунуш һәрикәтлирини елип бериватқанлиқини билдүрди.

Малайсия технологийә университетиниң доктор аспиранти сәммй зияритимизни қобул қилип, өзиниң гүлгинәни 2017-йили 26-декабир күни куалалумпурдики айродромидин хитайға узитип қойғанлиқини, лекин буниң «уни ахирқи көрүшүм болуп қалиду» дәп ойлапму бақмиғанлиқини билдүрди.

Сәммй мундақ деди: «гүлгинәни қайтмаслиққа көндүрүш үчүн қилған нәсиһәтлиригә алған җавабимни унтуялмаймән. Униң ата-анисиға, аилисигә болған меһри-муһәббити, пидакарлиқи мени бәкму тәсирләндүргән иди. Униң ‹кәтмисәм болмайду, өйдикиләр қийин әһвалда, мән берип өлсәмму уларни ялғуз қоймаслиқим керәк. Мәйли немә болмисун ата-анамниң йенида болғум бар' дегәнлири, униң маңа қилған ахирқи баянлири. Униңдин кейин дейишивалғинимиздәк гүлгинә үндидарда сүритини алмаштуруш арқилиқ өйгә бихәтәр йетип барғанлиқидин бәлгә бәргән болди. Йәнә бир мәзгилдин кейин пүтүнләй хәвәрсиз қалдим. Гәрчә илгири уйғурлар һәққидә гүлгинә нурғун нәрсиләрни сөзләп бәргән болсиму, у җайниң вәзийитиниң бу қәдәр хәвплик икәнликини қияс қилалмиған икәнмән.»

Сәммй өзиниң гүлгинә билән дост болуш җәрянлири һәққидиму сөзләп бәрди.

Сәммй мундақ деди: «биләмсиз? достум гүлгинә бәкму ақ көңүл, меһрибан вә толиму өзгичә. Биз бир қетим йетим балилар параванлиқ мәктипидә халис дәрс өтүш җәрянида тонушқан. Гәрчә мәктипимиздә хитайдин келип оқуйдиғанлар көп болсиму, у, мәктипимиздики бирдин-бир уйғур оқуғучи иди вә шундақла башқа хитайдин кәлгәнләрдин һәр җәһәттә пәрқлинәтти. Мән гүлгинәни бәк яхши көримән, биз мәктәптики чағлиримизда биллә айримай йүрәттуқ. Биз арам күнлиримизни иҗтимаий параванлиқ хизмәтлиригә халис ярдәм бериш, йетим-йесирларға меһир йәткүзүшкә охшаш әһмийәтлик ишлар билән өткүзәттуқ. Оқуш хираҗитимиз үчүн бирликтә гүлчилик мулазимити қилаттуқ. Мән униңға ‹гина' дәп кичик исим қоювалған. Достум гинани бәкму сеғиниватимән. Мән һазир униң һаят икәнликини билсәмла болди. Чүнки гинани издәш җәрянида уйғурлар дияриға аит барлиқ учурларни издидим. Уйғурларниң вәзийитини хәлқарадики ахбаратлардин вә әркин асия радиосидин билгәнсери гинадин бәкму әнсирәйдиған болуп қалдим. Уйғурлар һәқиқәтән бәкму еғир вәзийәттә икән. Хәвәрләрдә дейиливатқан лагерлар әмәлийәттә қорқунчлуқ түрмә икән. Достумниң шундақ җайниң биридә икәнликини ойлисам бәкму азаблинимән. У бир бигунаһ, меһрибан инсан. У бундақ адаләтсизликкә лайиқ әмәс. Чүнки у һечқачан җинайәт өткүзүп бақмиған. У тиришип игә болған оқуш пурситидин, һаятидин мәһрум қалмаслиқи керәк.»

Сәммйниң тонуштурушичә, малайсия технологийә университети малайсиядики икки чоң университетниң бири болуп, хитай оқуғучиларниң сани алаһидә көп икән. Әмма бу қетим гүлгинәни қутқузуш үчүн аваз топлаш паалийитигә хитай оқуғучилар интайин пассип муамилә қиливатқан болуп, 3 айға йеқин вақитта аран 100 дин артуқ адәм әрзгә имза қойған.

Сәммй гүлгинәниң қоюп берилип оқушини давамлаштуруши үчүн қиливатқан тиришчанлиқлириниң нәтиҗисиниң ойлиғандәк болмайватқанлиқини тәкитләп, һазир әрзини қәдәмму-қәдәм мәктәп вә академийә дәриҗисигә қәдәр қилған болсиму, хитай әлчиханисиға имзалиқ сунулған әрзгә җаваб техи кәлмигәнликини билдүрди.

У йәнә, малайшияниң хитайдики әлчиханиси биләнму алақилишип доктор аспиранти гүлгинәни қутқузушни тәләп қилған. Әмма, әлчиханидикиләр униңға хитай паспортидики бириниң малайсияға келишигә йол ечип бәргәндин башқа, биваситә һалда хитай һөкүмитиниң бир пуқрасини қайтуруп келишкә қурби йәтмәйдиғанлиқини билдүргән икән.

Сәммй йәнә гүлгинәниң һаяти бихәтәрликидин әндишә қиливатқанлиқини, гүлгинәни қутқузуш үчүн елип бериватқан паалийитини күчәйтиш үчүн хәлқаралиқ ахбаратларға аңлитишни қарар қилғанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: «достум гүлгинәни малайсиядики мәктәп вә академик орунларға тайинипла малайшияға қайтуруп келиш мумкин болмисиму, мән уни издәшни тохтатмаймән. Уни қутқузуш үчүн елип бериватқан паалийәтлиримизни хәлқараниң диққитини қозғиғудәк сәвийәгә елип чиқишқа еһтияҗимиз бар. Әпсуски мәктипимизниң интернетидиму чәклимиләр болғанлиқи түпәйли, гүлгинәниң вәзийитини кәң даиридә аңлитишта риқабәткә учримақтимиз. Мән радийойиңлар арқилиқ хәлқара җәмийәтниң бу бигунаһ, тиришчан, ақ, көңүл достум гүлгинәгә ярдәм қилишини сәмимий сораймән».

Хитай һөкүмити бултурдин башлап уйғур ели миқясида «тәрбийәләш мәркәзлири» намидики йиғивелиш лагерлирини кеңәйтип қуруп, чәтәлләргә чиқип киргән вә чәтәл билән алақиси бар уйғурларниму шу хил лагерларға нуқтилиқ солимақта.

Гәрчә гүлгинәниң ғулҗидики мәлум лагерда икәнлики илгири сориливатқан болсиму, униң немә үчүн, қайси җайға қамалғанлиқи һәққидә ениқ мәлумат йоқ. Биз униң һәдиси тәминлигән, ғулҗидики адреси арқилиқ шу мәһәллә әтрапидики сақчихана вә мәһәллә комитетлиридин гүлгинәниң әһвалини сүрүштә қилишқа тиришқан болсақму, мунасивәтлик органларниң һеч биригә телефон улиялмидуқ.

Хитай һөкүмитиниң уйғур диярида кәң көләмлик лагерларни қуруп уйғурларни җазалаватқанлиқидәк вәзийәт хәлқаралиқ ахбаратларда ашкарилинишқа башлиғандин буян, чәтәлниң уйғур дияри билән болған телефон алақисидә кашилиниң күчәйгәнлики, һәтта бәзи җайларниң алақисиниң пүтүнләй үзүп ташланғанлиқи илгири сүрүлмәктә.

Пикирләр (1)
Share

Исимсиз оқурмән

Please translate this news in English

May 25, 2018 11:53 PM

Толуқ бәт