Қазақистан уйғур язғучилири хитайниң уйғур дияридики әдибләр вә зиялийларниң тутқун қилиниши әйиблиди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-01-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
язғучи әхмәтҗан һашириға беғишланған мурасимдин бир көрүнүш. 2019-Йили 23-январ, алмута.
Язғучи әхмәтҗан һашириға беғишланған мурасимдин бир көрүнүш. 2019-Йили 23-январ, алмута.
RFA/Oyghan

23-январда алмута шәһиридики миллий кутупханида тонулған уйғур язғучиси вә драматорги, қазақистан җумһурийитиниң хизмәт көрсәткән әрбаби әхмәтҗан һашириниң әдәбият вә тиятир һәвәскарлири билән учришиши болуп өтти. Миллий кутупхана тәрипидин уюштурулған мәзкур мурасимға қазақ вә уйғур зиялийлири, җәмийәтлик бирләшмиләр вәкиллири, һәр милләтләрдин болған әдәбият вә тиятир һәвәскарлири қатнашти.

Бир қисим уйғур әдиблири вә зиялийлири әхмәтҗан һашириниң әдәбий иҗадийитигә юқири баһа бериш билән биргә қазақистанда уйғур әдиблири вә зиялийлириниң әркин иҗадийәтлиригә кәң имканийәтләр яритиливатқан болсиму, әмма уйғур дияридики уйғур язғучилириниң тәқибләшкә учраватқанлиқи, көп сандики язғучилар, зиялийларниң лагерларға вә қамақ җазалириға һөкүм қилинғанлиқиға болған наразилиқлирини оттуриға қоюшти.

Йиғинни кириш сөз билән ачқан миллий кутупханиниң мудири җанат сейдуманоф уйғур язғучиси әхмәтҗан һаширийниң иҗадий һаятиға юқири баһа бәрди.

Бу қетимқи йиғинға риясәтчилик қилған қазақистан язғучилар иттипақиниң әзаси, шаир вә тәрҗиман даулетбек байтурсиноф әхмәтҗан һашириниң өмүр баяни вә иҗадий паалийитигә тәпсилий тохталди.

Учришишта сөзгә чиққан қазақистан язғучилар иттипақиниң рәиси, көрнәклик шаир баурҗан җақип язғучиниң қазақистан мәдәнийитиниң тәрәққиятиға қошқан төһписини юқири баһалап, униңға пүткүл қазақистан язғучилири намидин тон кийдүрди. язғучи һөрмитигә беғишланған бу йиғинда сөзгә чиққан көрнәклик қазақ алимлири, язғучи вә шаирлири, мәдәнийәт вә җәмийәт әрбаблири шундақла уйғурлардин тонулған алим алимҗан һәмрайеф, русийәлик шаир велям садиқоф, бир қатар уйғур җәмийәт вәкиллириму сөзгә чиқти.

Радийомиз зияритини қобул қилған шаир даулетбек байтурсиноф мундақ деди: «бүгүн әхмәтҗан ака билән бир яхши учришиш болди. Униңда язғучиниң язған әсәрлири, униң тоғрилиқ язғучиларниң пикирлири вә язғучиниң мақалилири көргәзмә қилинипту. Униң әмгәклиригә, яхши язғучи икәнликигә көпчилик пикир ейтти. Әхмәтҗан ака уйғур-қазақ әдәбиятиға алтун көврүк болуватқан адәм. Униң қиливатқан ишлири арқилиқ уни һөрмәтлишимизгә әрзийду».

Әхмәтҗан һашири билән болған бу учришишта язғучи әсәрлириниң көргәзмиси уюштурулди һәм униң иҗадиға беғишланған һөҗҗәтлик филим һавалә қилинди. Йиғин давамида қуддус ғоҗамяроф намидики академийәлик дөләт уйғур музикилиқ комедийә тиятири йенидики «нава» фолклор ансамбили артислириниң орунлишида миллий нахша-сазлар иҗра қилинди.

Игилишимизчә, әхмәтҗан һашириниң әсәрлири пәқәт оттура асиядила әмәс, бәлки уйғур ели оқурмәнлиригиму яхши тонуш икән. Өткән әсирниң 80-йиллириниң ахирлирида уйғур елиниң хәлқ нәшриятида язғучиниң тунҗи қетим «йәргә төкүлгән яш» намлиқ повестидин парчилар, «турпан» журнилида бир қатар әсәрлири елан қилинған иди. 2001-Йили «дуня әдәбияти» журнилида униң юқирида атиған «йәргә төкүлгән яш» намлиқ повести толуқи билән бесилған иди.

Һазир болса уйғур елидики язғучилар билән қазақистандики уйғур язғучилири арисидики алақиләр пүтүнләй үзүлүп қалди.

Зияритимизни қобул қилған язғучи вә драматорг әхмәтҗан һашири пүткүл уйғур мәдәнийити сирлириниң уйғур елидә көмүлүп ятқанлиқини, кейинки йилларда уйғур дияридики язғучилар билән алақиниң тамамән үзүлүп қалғанлиқини ечинишлиқ билән тәкитлиди. У уйғур елидә шәкилләнгән вәзийәткә бола өз қарашлирини билдүрүп, мундақ деди: «мән 80 йиллиқимни өткүзмәймән дедим, чүнки мениң қериндашлирим һазир һәсрәттә, ғәм-қайғуда. Хәлқни қанчә қийниғансери, униң қәлбидә бәрибир әнә шу қийнашлар қалиду. Адәмниң меңисини өзгәртиш мумкин әмәс. Вәтинигә хизмәт қиливатқан адәмләрниң тәқибгә учраватқанлиқи бизниң қәлбимиздә әски нәрсиләрни қалдуруватиду. Шуниң үчүн буму узаққа созулмас дәп ойлаватимән. Хәлқ үчүн хизмәт қиливатқанлар хәлқ үчүн яралғанлардур. Уларни тәқиб астиға елиш һеч қандақ әқилгә сиғмайду. Улар бәрибир тарихта қалиду.»

Қазақистан язғучилар иттипақиниң әзаси, шаир вә язғучи телман нурахунофниң ейтишичә, уйғур елидә шәкилләнгән бүгүнки паҗиәлик әһвал өзини уйғур дәп һесаблайдиған һәр қандақ бир адәмни, уйғурларни туғқан дәп көридиған һәр қандақ бир түркий хәлқни бепәрва қалдурмаслиқи керәк икән.

Телман нурахуноф мундақ деди: «ана вәтинимиздики уйғур әдәбияти наһайити чоң әдәбияттур. Шәхсән өзүм тарихий вәтинимиздики чоң язғучилардин үлгә алған. Вәтинимиздә инсан һоқуқиниң дәпсәндә болуши, биз билгән язғучилиримизниң түрмиләрдә азаб чекиватқанлиқи бу уйғур әдәбиятиға болған тохтитиш сиясити, уйғур әдәбиятиниң әркинликини йоқитиш, униң хитай коммунистлириниң еқимиға селиш болуп һесаблиниду. Вәтинимиздики язғучилар әсәрлириниң бүгүнки күндә тохтап қелиши наһайити паҗиәлик әһвал дәп һесаблаймән. Буниңға уйғур язғучилар җәмийитила әмәс, бәлки дунядики башқа язғучилар җәмийәтлириму аваз қошуши керәк.»

Телман нурахуноф пүткүл дуня язғучилирини уйғур елидики түрмиләрдә азаб чекиватқан язғучиларни қутулдурушқа чақирди.

Яш шаир вилям молотоф уйғур елидики қериндашлириниң бүгүнки әһвалиға наһайити ечинидиғанлиқини билдүрүп, мундақ деди: «вәтинимиздә йүз бериватқан қирғинчилиқлар хәлқимизниң бешиға чүшкән чоң күлпәт. Һәр бир уйғур мушу давани өзлири туруватқан мәмликәт башчилириға, дуня инсан һоқуқи комитетлириға техиму чоңқур вә чоң миқияста йәткүзүши керәк.»

Әхмәтҗан һаширий иҗадийитигә беғишланған бу паалийәткә қатнашқан қазақистандики уйғур язғучи әдиблири хитай өз баянлирида хитай һөкүмитини өзлириниң тарихи ана вәтини болған уйғур диярида елип бериватқан бу хил милйонлап инсанни солиған лагерлирини тақашқа лагерлар вә түрмиләргә ташланған бигунаһ уйғурларни, җүмлидин зиялийларни, әдибләрни қоюп беришкә, уйғур тилидики маарипни әслигә кәлтүрүшни, уйғур миллий кимлики вә мәдәнийитигә бузғунчилиқ қилмаслиққа чақирди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт