Лагердин қоюп берилгән субат абдувәли йеқинда түрмигә ташланған

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-04-23
Елхәт
Пикир
Share
Принт
2019-Йили 4-айниң 30-күни иккинчи қетим лагердин қоюп берилип, 2020-йили 3-айниң 24-күни өйидин қайта тутқун қилип ғулҗадики боз түрмисигә қамалған субат абдувәли. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
2019-Йили 4-айниң 30-күни иккинчи қетим лагердин қоюп берилип, 2020-йили 3-айниң 24-күни өйидин қайта тутқун қилип ғулҗадики боз түрмисигә қамалған субат абдувәли. (Вақти вә орни ениқ әмәс)
Oqurmen teminligen

Пүтүн дуня хитайдин тарқалған корона вируси тәһдитидин қутулуш үчүн тәдбир еливатқан бир мәзгилдә хитай һөкүмитиниң уйғур диярида қаттиқ қоллуқ сияситини охшаш давам қиливатқанлиқи мәлум. Болупму йеқинқи күнләргичә хитай һөкүмитиниң уйғурларни тутқун қиливатқанлиқи вә түрмиләргә қамап улар үстидин җиддий һалда еғир һөкүм елан қиливатқанлиқиға даир учурлар көпәймәктә.

22-Апрел японийәдин радийомиз билән алақиләшкән дилнарә өзиниң ғулҗадики туғқанлириниң 23 яшлиқ оғли субат абдувәлиниң йеқинда қайта тутқун қилинип удул ғулҗадики боз түрмисигә қамалғинини, униң аниси вә уруқ-туғқанлириниң бу нөвәт униң еғир кесилип кетилиш мумкинликини ейтқанлиқини билдүрди.

Дилнарәниң билдүрүшигә қариғанда субат абдувәли 1997-йили 1-айниң 8-күни йеңи йәр йезида туғулған, ата-аниси у кичик вақтида айрилип кәткәндин кейин аниси рәйһан һейтәм билән яшап келиватқан ялғуз оғул болуп. У, аилисини беқиш үчүн толуқсиз оттура мәктәпни пүттүрүп тиҗарәт йолини тутқан.

2014-Йилидин башлап түркийәгә келип тиҗарәт қилған, арида бир қанчә қетим юртиға берип-келип турған, у ахирқи қетим 2016-йили 8-айда өйигә қайтқан.

2017-Йили, 4-айниң 10-күни күни субат тунҗи түркүмдә тәрбийәләшкә елип берилғанлар қатарида тутқун қилинип, ғулҗа малийә мәктәптә қурулған лагерға 6 ай қамалғандин кейин қоюп берилгән. 2017-Йили 11-айниң 24-күни дин өгәнгән дегән сәвәб билән иккинчи қетим қайта тутқун қилинған вә һөкүмсиз һалда бир йерим йилға йеқин вақтини боз вә йеңи һаят түрмилиридә өткүзгән.

Субат 2019-йили 4-айниң 30-күни иккинчи қетим қоюп берилгәндин кейин техи йеқинда тиҗарәт қилип анисиниң һалидин хәвәр елишқа башлиған. Һалбуки даириләр бир айниң алдида, йәни, 3-айниң 24-күни субатни өйидин қайта тутқун қилип елип кәткән. Дилнарәниң ғулҗадики туғқанлиридин игилишичә, бу нөвәт у удул боз түрмисигә елип кетилгән болуп, даириләр уни бу қетим илгири диний тәлим тәрбийә алғанлиқини баһанә қилип тутқун қилған. Униң удул түрмигә елип берилиши униң сотсизла еғир кесилиш еһтималидин дерәк беридикән.

Субатниң тәқдири һәққидә ениқ мәлумат елиш үчүн ғулҗа сақчи вә қанун органлириға қаратқан телефонлиримиз җавабсиз қалди. Арида субатниң нопус тәвәликидики ғулҗа шәһәр йеңи йәр йезисиниң, йезилиқ партком ишханисиниң телефони елинди. Ишханидики бир уйғур хадим һазир «оқуштикиләр һәммиси қоюп берилди» дегән болсиму? немә үчүн субатниң қайта тутулғанлиқини сориғинимизда «буни билмәйдикәнмән» дәп турувалди.

Субатни тонуйдиғанларни сүрүштә қилиш җәрянида, субатниң қошнилиридин һазир алмутада яшаватқан, сода мунасивити билән қазақистанға кәлгәндин кейин лагер башлинип юртиға қайталмиған мирзат әпәндини таптуқ. Мирзат өзиниң өткән айниң 28-күни ғулҗадики туғқанлириға телефон қилғанда субатниң қайта тутуп кетилгәнликидин хәвәр тапқанлиқини билдүрди.

Гәрчә даириләр субатни лагер башланғандин буян 3-қетим тутқун қилишиға, униң илгири диний тәрбийә алғанлиқини баһанә қилған болсиму, әмма субатни кичикидин яхши тонуйдиған мирзат әпәндиниң ейтишичә, субат түркийәдиму пәқәтла сода қилип оқуп бақмиған. Улар пәқәт узун йиллар илгири бала вақтида мәһәллидики имам қарилардин диндин саватини биллә чиқарғаникән. Субатниң тәқдиридин әндишиләңән мирзат «субат 10 нәччә йиллар аввалқи адәттики диний сават алғини үчүнла хитайниң уни җазалиши пүтүнләй адаләтсизлик» дәйду.

Субат лагер вә түрмигә сәвәбсиз қамилип бир мәзгилдин кейин қоюп берилгән вә йәнә йеқинда тутқун қилинғанлиқи мәлум болған тунҗи уйғур әмәс. Мушу һәптә ичидә у уйғур диярида көзгә көрүнгән сәрхилләрдин бинакарлиқ, безәкчилик саһәсидә утуқ қазиниватқан рәхмәттай абдурешитниңму йеқинқи айларда қайта тутқун қилинғанлиқи һәққидә хәвәр бәргән идуқ. Хәвәргә қарита рәхмәттайни тонуйдиған бәзи гуваһчилардин кәлгән инкасларда рәхмәттайниң 17 йиллиқ қамаққа һөкүм қилинғанлиқи қәйт қилинған.

Дәсләп лагерниң мәвҗутлуқини йошуруп кәлгән хитай һөкүмити дуняниң лагер һәққидики күчлүк пакит-испатлири алдида ахири лагерларни «кәспий җәһәттә тәрбийәләшни мәқсәт қилған техника мәктипи» дейишкә мәҗбур болған. Хитай даирилири уйғур дияриға мустәқил тәкшүрүш өмики әвәтиш тәләплири күчәйгән пәйттә бейҗиңда «гүзәл шинҗаң қуруш» намидики ахбарат елан қилиш йиғини ечип, уйғур аптоном райони рәиси шөһрәт закир арқилиқ «өткән икки йиллиқ тиришчанлиқ арқилиқ тәрбийәләшкә қатнашқанларниң мутләқ көп қисми җәмийәткә қайтип кәлди шундақла уларниң 90 пирсәнти көңүлдикидәк хизмәт тапти» дәп җакарлиғаниди.

Хәлқаралиқ ахбарат васитилири вә радийомиз мухбирлири уйғур райониниң рәиси шөһрәт закирниң 90 пирсәнт кишиниң «тәрбийәләш» тин қоюветилгәнлики һәққидики сөзлириниң сахтилиқини дәлилләп кәлмәктә. Уйғур дияридики лагерлардики уйғурларниң нөвәттики әһваллири һәққидә йеқинқи күнләрдә игә болған мәлуматлиримиздин болса уйғур тутқунларға сотсиз вә яки мәхпий сот ечиш арқилиқ еғир җаза һөкүм қилиш елип бериливатқанлиқи һәмдә тутқунларниң бир бөликиниң уйғур дияридики түрмиләргә, йәнә бәзилириниң болса хитай ичидики түрмиләргә йөткәлгәнлики көпләп испатланмақта.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт