Америка қәләмкәшләр җәмийити нурмуһәммәт ясин үчүн имза топлаш һәрикити қозғиди

Америка қәләмкәшләр җәмийити йеқинда хитай түрмисидики язғучи нурмуһәммәт турсунни қоюп беришни тәләп қилип, торда имза топлаш һәрикити қозғиди. Америка қәләмкәшләр җәмийитиниң нишани торда бир милйон кишилик имза топлап, хитай даирилириниң язғучи нурмуһәммәт ясинни қоюп бериши үчүн җамаәт пикири һазирлаштур.
Мухбиримиз әркин
2009-12-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай тәрипидин 10 йиллиқ кесилгән йаш қәләмкәш нурмуһәммәт йасинниң "йава кәптәр" намлиқ бәдиий әсириниң түрк йазғучиси мәмәт айдәмир әпәнди нәшргә тәййарлиған немисчә нәшириниң муқависи.
Хитай тәрипидин 10 йиллиқ кесилгән йаш қәләмкәш нурмуһәммәт йасинниң "йава кәптәр" намлиқ бәдиий әсириниң түрк йазғучиси мәмәт айдәмир әпәнди нәшргә тәййарлиған немисчә нәшириниң муқависи.
www.amazon.de / Author Memet Aydemir

Хитай һөкүмити язғучи нурмуһәммәт ясинниң "қәшқәр әдибияти" жорнилиниң 2005 ‏ - йилдики 4 ‏ - санида елан қилинған "ява кәптәр" намлиқ әсиридә кишиләрни "бөлгүнчилик"кә қутратқанлиқини илгири сүрүп, шу йили 11 ‏ - айда апторни қолға алған иди. Маралбеши наһийилик сот мәһкимиси кейинки йили 2 ‏ - айда апторни сотлап, 10 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилған. Һазир үрүмчидики 1 ‏ - түрмидә җаза муддитини өтәватқан нурмуһәммәт ясин, хәлқара кишилик һоқуқ вә пикир әркинлики тәшкилатлириниң тизимликидики әң мәшһур виҗдан мәһбуслириниң бири болуп қалған иди.

Бу йил униң түрмидә йетиватқанлиқиниң 5 йиллиқидур. БУ мунасивәт билән америка қәләмкәшләр җәмийити Торда бир милйон кишилик имза топлаш паалийити қозғиди. Америка қәләмкәшләр җәмийитиниң нишани хәлқара җамаәт пикири топлап, хитай даирилириниң нурмуһәммәт ясинни тезрәк қоюветишини қолға кәлтүрүштур.

Бу мунасивәт билән "ява кәптәр"ни герман тилиға тәрҗимә қилған германийилик түрк зиялий мәһмәт айдемир әпәнди зияритимизни қобул қилип, имза топлаш паалийити хәлқара җамаәт пикир һазирлаш үчүн муһим дәп қарайдиғанлиқини, лекин димократик әлләр һәрикәткә кәлмисә хитайниң җамаәт пикиригә қулақ салмайдиғанлиқини билдүрди. У, "нурмуһәммәт ясинға охшаш бир шаирниң хитай зинданлирида чирип, қабилийити вә йезиш арзусини йоқитип қоюши һәм униң үчүн һәм бизгә охшаш түрк дуняси вә түрк әдәбиятиға қизиқидиған кишиләр үчүн зор йоқитиштур. Уни қутулдуруш керәк, лекин хитай дуняни көзгә илмайдиған бир әһвалға кәлди. Буниң үчүн униңға зор бесим лазим. Бу биз язғучи вә шаирларниң имза топлаш паалийити билән болмайду. Буниң үчүн америка, түркийигә охшаш дөләтләр вә оттура асиядики түркий җумһурийәтләрниң, уларниң рәһбәрлириниң хитайни агаһландуруп, бу язғучини қоюп бәр, дейиши керәк" дәп көрсәтти.

Нурмуһәммәт ясин қисқиғинә иҗадийәт һаятида һикайә, нәсир вә шеирлар болуп нурғун надир әсәрләрни язған. Лекин "ява кәптәр" униң иҗадийитидики нурғун тилларға тәрҗимә қилинған бирдин - бир әсиридур. Айдемир әпәнди һазирға қәдәр 3 қетим уйғур илини зиярәт қилип, уйғур җәмийитиниң риаллиқи вә уйғур турмушини өз көзи билән көргән германийилик зат.

Айдемир әпәнди, нурмуһәммәт ясинниң тәсәввур күчигә юқири баһа берип, язғучиниң әсәрдә кәптәрләрниң тили билән уйғур җәмийитиниң писхик роһи һалитини ечип бәргәнликини, буниңдин уйғур җәмийитиниң әркинликни сөйидиған, лекин чарисиз роһи һалитини көрүвелишқа болидиғанлиқини билдүрди. Мундақ дәйду" :у инсанларниң писхологийилик һалитини ечип беришкә тиришқан. Әсәрдә инсанлардики чарисизлик бар. Йәни қәпәздики чарисиз қалған бир кәптәр билән у йәрдики инсанларниң чарисизликини охшаш әһвалда дейишкә болиду. Демәкки, пүтүн дуняниң һәммә йеридә адәмниң роһи һалити охшаш. Һечким асарәт астида яшашни халимайду. Әслидила инсанниң яритилишида әң муһим вә гүзәл нәрсә униңдики әркинлик арзусидур. Инсанлар даим әркин яшашни халайдиған, һечким‏ һечкимниң бесими астида қелишни халимайдиған бир барлиқтур."

Әйдемир әпәнди уйғурларни, уйғур мәдәнийитини дуняға тонуштурушниң әң муһим вастилириниң бири уйғур әдәбиятини тонуштуруштур, дәп қарайдиғанлиқини, лекин явропа тиллириға тәрҗимә қилинған уйғур әдәбий әсәрлириниң наһайити азлиқини билдүрди. У, "явропада уйғур әдәбияти йоқ дийәрлик аз, уйғур әдәбиятиға даир наһайити аз әсәр бар. Уйғур тилида йезилғанлирини мән оқиялмаймән. Чүнки әрәб елипбәсини оқушни билмәймиз. Иншааллаһ явропада яшиған уйғурлар йеңи йезилған һикайә вә романларни явропа тиллириға тәрҗимә қилар. Буниң уйғур әдәбиятиниң тәрәққиятиға ярдими тегиду. Мән бу йил франкфорд китаб йәтмәнкисигә тәклип қилиндим. Йәрмәнкидә уйғур язғучилар билән тонуштум. Келәр йилқи франкфорд китаб йәрмәнкисидә уйғур язғучилар билән бир бөлүм ечип, шәрқий түркистан әдббиятини көргәзмигә қоюшимиз керәк, дәп ойлаймән," дәйду.

Өздемир әпәнди, нур муһәммәт ясинниң "ява кәптири"ниң герман тилидики тәрҗимиси йеқинда германийиниң әң чоң һәптилик жорнили - дер шипейгилда бесилған болуп, мәзкур әсәр уйғур әдәбиятини явропа тиллирида тонуштуруштики дәсләпки қәдәм болуп қалғанлиқини әскәртти. У мундақ дәйду" :нурмуһәммәт ясинниң тәсәввури шу қәдәр кәң, тәсвири шу қәдәр гүзәл, у йүз бәргән вәқәни һайванларниң тили билән оттуриға қоюп, дөләт билән зиддийәтләшмәсликниң йолини тутқан. Әсәрни оқиған һәммә адәмниң уйғурларни билмәй әсәрни чүшинәлиши тәс. Чүшәнгәнләр үчүн наһайити мәнилик бир әсәрдур. Бу әсәр германийиниң бир милйон 200 миң тражда нәшр қилинидиған һәптилик жорнили - дершипейгелдә нәшр қилинған болуп, әсәр оқурмәнләрдә чоңқур тәсир қозғиди."

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (1)
Share

Исимсиз оқурмән

Биз учун имза топлап хәлиқ ﯪра җәмийәтниң диққитини қозғаш учун бирәр сараң зулум қилинғучилар җәмийити дәп бир җәмийәт қуруши кирәкму қанда қ!!

Dec 29, 2009 01:03 PM

Толуқ бәт