Amérika qelemkeshler jem'iyiti nurmuhemmet yasin üchün imza toplash herikiti qozghidi

Amérika qelemkeshler jem'iyiti yéqinda xitay türmisidiki yazghuchi nurmuhemmet tursunni qoyup bérishni telep qilip, torda imza toplash herikiti qozghidi. Amérika qelemkeshler jem'iyitining nishani torda bir milyon kishilik imza toplap, xitay da'irilirining yazghuchi nurmuhemmet yasinni qoyup bérishi üchün jama'et pikiri hazirlashtur.
Muxbirimiz erkin
2009-12-28
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay teripidin 10 yilliq késilgen yash qelemkesh nurmuhemmet yasinning "yawa kepter" namliq bediiy esirining türk yazghuchisi memet aydemir ependi neshrge teyyarlighan némische neshirining muqawisi.
Xitay teripidin 10 yilliq késilgen yash qelemkesh nurmuhemmet yasinning "yawa kepter" namliq bediiy esirining türk yazghuchisi memet aydemir ependi neshrge teyyarlighan némische neshirining muqawisi.
www.amazon.de / Author Memet Aydemir

Xitay hökümiti yazghuchi nurmuhemmet yasinning "qeshqer edibiyati" zhornilining 2005 ‏ - yildiki 4 ‏ - sanida élan qilin'ghan "yawa kepter" namliq esiride kishilerni "bölgünchilik"ke qutratqanliqini ilgiri sürüp, shu yili 11 ‏ - ayda aptorni qolgha alghan idi. Maralbéshi nahiyilik sot mehkimisi kéyinki yili 2 ‏ - ayda aptorni sotlap, 10 yilliq qamaq jazasigha höküm qilghan. Hazir ürümchidiki 1 ‏ - türmide jaza mudditini ötewatqan nurmuhemmet yasin, xelq'ara kishilik hoquq we pikir erkinliki teshkilatlirining tizimlikidiki eng meshhur wijdan mehbuslirining biri bolup qalghan idi.

Bu yil uning türmide yétiwatqanliqining 5 yilliqidur. BU munasiwet bilen amérika qelemkeshler jem'iyiti Torda bir milyon kishilik imza toplash pa'aliyiti qozghidi. Amérika qelemkeshler jem'iyitining nishani xelq'ara jama'et pikiri toplap, xitay da'irilirining nurmuhemmet yasinni tézrek qoyuwétishini qolgha keltürüshtur.

Bu munasiwet bilen "yawa kepter"ni gérman tiligha terjime qilghan gérmaniyilik türk ziyaliy mehmet aydémir ependi ziyaritimizni qobul qilip, imza toplash pa'aliyiti xelq'ara jama'et pikir hazirlash üchün muhim dep qaraydighanliqini, lékin dimokratik eller heriketke kelmise xitayning jama'et pikirige qulaq salmaydighanliqini bildürdi. U, "nurmuhemmet yasin'gha oxshash bir sha'irning xitay zindanlirida chirip, qabiliyiti we yézish arzusini yoqitip qoyushi hem uning üchün hem bizge oxshash türk dunyasi we türk edebiyatigha qiziqidighan kishiler üchün zor yoqitishtur. Uni qutuldurush kérek, lékin xitay dunyani közge ilmaydighan bir ehwalgha keldi. Buning üchün uninggha zor bésim lazim. Bu biz yazghuchi we sha'irlarning imza toplash pa'aliyiti bilen bolmaydu. Buning üchün amérika, türkiyige oxshash döletler we ottura asiyadiki türkiy jumhuriyetlerning, ularning rehberlirining xitayni agahlandurup, bu yazghuchini qoyup ber, déyishi kérek" dep körsetti.

Nurmuhemmet yasin qisqighine ijadiyet hayatida hikaye, nesir we shéirlar bolup nurghun nadir eserlerni yazghan. Lékin "yawa kepter" uning ijadiyitidiki nurghun tillargha terjime qilin'ghan birdin - bir esiridur. Aydémir ependi hazirgha qeder 3 qétim Uyghur ilini ziyaret qilip, Uyghur jem'iyitining ri'alliqi we Uyghur turmushini öz közi bilen körgen gérmaniyilik zat.

Aydémir ependi, nurmuhemmet yasinning tesewwur küchige yuqiri baha bérip, yazghuchining eserde kepterlerning tili bilen Uyghur jem'iyitining pisxik rohi halitini échip bergenlikini, buningdin Uyghur jem'iyitining erkinlikni söyidighan, lékin charisiz rohi halitini körüwélishqa bolidighanliqini bildürdi. Mundaq deydu" :u insanlarning pisxologiyilik halitini échip bérishke tirishqan. Eserde insanlardiki charisizlik bar. Yeni qepezdiki charisiz qalghan bir kepter bilen u yerdiki insanlarning charisizlikini oxshash ehwalda déyishke bolidu. Démekki, pütün dunyaning hemme yéride ademning rohi haliti oxshash. Héchkim asaret astida yashashni xalimaydu. Eslidila insanning yaritilishida eng muhim we güzel nerse uningdiki erkinlik arzusidur. Insanlar da'im erkin yashashni xalaydighan, héchkim‏ héchkimning bésimi astida qélishni xalimaydighan bir barliqtur."

Eydémir ependi Uyghurlarni, Uyghur medeniyitini dunyagha tonushturushning eng muhim wastilirining biri Uyghur edebiyatini tonushturushtur, dep qaraydighanliqini, lékin yawropa tillirigha terjime qilin'ghan Uyghur edebiy eserlirining nahayiti azliqini bildürdi. U, "yawropada Uyghur edebiyati yoq diyerlik az, Uyghur edebiyatigha da'ir nahayiti az eser bar. Uyghur tilida yézilghanlirini men oqiyalmaymen. Chünki ereb élipbesini oqushni bilmeymiz. Insha'allah yawropada yashighan Uyghurlar yéngi yézilghan hikaye we romanlarni yawropa tillirigha terjime qilar. Buning Uyghur edebiyatining tereqqiyatigha yardimi tégidu. Men bu yil frankford kitab yetmenkisige teklip qilindim. Yermenkide Uyghur yazghuchilar bilen tonushtum. Kéler yilqi frankford kitab yermenkiside Uyghur yazghuchilar bilen bir bölüm échip, sherqiy türkistan edbbiyatini körgezmige qoyushimiz kérek, dep oylaymen," deydu.

Özdémir ependi, nur muhemmet yasinning "yawa keptiri"ning gérman tilidiki terjimisi yéqinda gérmaniyining eng chong heptilik zhornili - dér shipéygilda bésilghan bolup, mezkur eser Uyghur edebiyatini yawropa tillirida tonushturushtiki deslepki qedem bolup qalghanliqini eskertti. U mundaq deydu" :nurmuhemmet yasinning tesewwuri shu qeder keng, teswiri shu qeder güzel, u yüz bergen weqeni haywanlarning tili bilen otturigha qoyup, dölet bilen ziddiyetleshmeslikning yolini tutqan. Eserni oqighan hemme ademning Uyghurlarni bilmey eserni chüshinelishi tes. Chüshen'genler üchün nahayiti menilik bir eserdur. Bu eser gérmaniyining bir milyon 200 ming trazhda neshr qilinidighan heptilik zhornili - dérshipéygélde neshr qilin'ghan bolup, eser oqurmenlerde chongqur tesir qozghidi."

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Toluq bet