Германийә һөкүмити бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиши керәк

2008-03-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Бир һәптидин буян давам қилип кәлгән тибәттики намайишта қан төкүлүш һадисилириниң йүз бәргәнлики мунасивити билән, һәр қайси дөләтләр рәһбәрлири арқа арқидин баянатлар елан қилип, хитай һөкүмитиниң зораванлиқ қилмишини әйиплимәктә. Германийә ташқи ишлар министири шитайин майәр әпәндиму 14 - феврал елан қилған баянатида хитайни агаһландуруп, "зораванлиқ - мәсилә һәл қилишниң йоли әмәс" дегән вә хитай һөкүмитини тибәтликләргә қаритилған барлиқ зорлуқ вастилириға хатимә беришкә чақирған. Далай ламаниң йүзмиңлиған мурити яшаватқан германийидә, тибәттики намайишниң қанлиқ бастурушқа учриши қаттиқ наразилиқларни мәйданға кәлтүриватқан болуп, һәр қайси гезит - журналларда хитайниң инсанийәтсиз қилмишини әйибләйдиған хәвәр вә мақалилар үзлүксиз елан қилинмақта.

Олимпиккә қарши һәрикәт

Сиясий анализчилар вә хитай һөкүмити узундин бери шәрқий түркистан террорчилириниң бейҗиң олимпик мусабиқисиға тәһдит елип келидиған асаси күч икәнликини тәкитләп кәлгән иди. Әксичә, бу тәһдит бүгүн алди билән тибәттә башланди. Уйғур диярида қачан башлинидиғанлиқи ениқ әмәс. Әмма бир һәптә илгири, хитай тәрәп айрупилан булаш вәқәсини көтүрүп чиқип, уни бейҗиң олимпик мусабиқисигә бузғунчилиқ қилиш характеридики һәрикәт дәп атиди.

Бу мунасивәт билән бир пүтүн уйғур миллий һәрикитини қарилиди һәмдә уйғур миллий һәрикитиниң рәһбири, дуня уйғур қурултийиниң рәиси рабийә қадир ханимни террорчиларниң каттивеши қилип көрсәтти. яврупа шәрқий түркистан бирлики тәшкилатиниң рәиси, д у қ баш катипи долқун әйса әпәнди, хитай һөкүмитиниң олимпик мусабиқисидин илгири һәр қандақ бир вәқәни уйғурларға артип, уйғур миллий һәрикитини террорлуқ һәрикәт қилип көрситишкә тиришиватқанлиқини, дуня җамаити хитайниң бу сүйиқәстидин агаһ болушқа чақиридиғанлиқини оттуриға қойған иди.

Олимпикни байқут қилиш тәрәпдарлири көп

Германийидә нәширдин чиқидиған "дуня" гезити тор бетиниң 3 - айниң 16 - күнидики мәлуматиға асасланғанда, тибәттики намайишниң қанлиқ бастурулуши түпәйли, 2008 - йиллиқ бейҗиң олимпик мусабиқисини германийә һөкүмитиниң байқут қилиш тоғрисида қайтидин омуми рай синаш елип берилған.

„Германийә һөкүмити бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиши керәкму?" темисида елип берилған бу рай синашқа миңлиған кишиләр аваз қатнаштурған. Гәрчә тибәтликләрниң роһани даһиси далай лама бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиш тәрәпдари болмисиму. Лекин тибәт яшлар һәрикити тәшкилати вә һәр қайси дөләтләрдики тибәт һәрикити тәшкилатлири бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиш паалийәтлирини узундин буян қанат яйдуруп кәлди. Германийиниң һакимийәт ишлириға қатнишиватқан йешиллар партийиси вә сотсиял демократлар партийисидин ибарәт чоң партийиләрниң юқири дәриҗилик рәһбәрлири арисидиму, бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилишни тәшәббус қилидиғанлар аз әмәс иди.

Улар хитайдики инсан һәқлири дәпсәндичиликиниң барғансири юқири дәриҗигә чиқиватқанлиқи, хитай һөкүмитиниң дуня җамаити вә дөләтлириниң агаһландурушлириға қулақ йопурувелип, өзиниң мустәбит сияситини давам қиливатқанлиқини асас қилип туруп, хитайниң олимпик өткүзүш салаһийитини рәт қилип кәлгән. Униң үстигә, германийидә өлкә башлиқлири арисидиму далай ламаға мурут болғанлар көп. Дуня җамаитиниң күчлүк диққитини тартип келиватқан, пүткүл хәлқ`ара мәтбуатларниң җиддий бир ахбарат темиси сүпитидә кәң тәшвиқ қилиниватқан тибәттики қанлиқ вәқәниң техи ахири чиқмиған бир дәвирдә йолға қоюлған бу рай синаш паалийити, болупму далай ламаниң муритлириниң сани алаһидә көп болған германийидә һөкүмәт үчүн бесим пәйда қилиши ениқ иди.

Рай синаш нәтиҗиси

Рай синаш нәтиҗиси "германийә һөкүмити бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиши керәкму?" дегән темидики рай синаш нәтиҗисигә асасланғанда, %41 киши германийә һөкүмитидин бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилишни тәләп қилиш тәрәпдари болған. Улар германийә һөкүмити бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиши керәк. Германийә һөкүмитиниң хитайдики инсан һәқлири дәпсәндичиликигә сүкүт қилиши вә қарап турушини йоллуқ әмәс, дәп һесаблиған. Йәнә %15 киши германийә һөкүмитиниң бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилишиға қошулған.

Лекин бу һәрикәтни германийә өзи ялғуз әмәс, бәлки яврупа бирликигә әза болған барлиқ дөләтләр қатнашқан әһвал астида улар билән биргә елип беришни тәшәббус қилған. %20 Киши болса тибәт мәсилисигә олимпик мәсилисини арилаштуривалмаслиқни тәшәббус қилған. Йәни, кишилик һоқуқ мәсилиси билән олимпикни бир гәвдә қиливалмаслиқни тәкитлигән. %23 Киши байқут қилмаслиқ тәрәпдари болған. Демәк, һазирғичә болған рай синашта байқут қилиш тәрәпдарлириниң нисбити %56 тин ашқан болуп, аран %23 киши рәт қилған.

Көзәткүчиләр тибәттә башланған бу қаршилиқ һәрикитиниң пүткүл хитайға тәсир көрситиши мумкинликини пәрәз қилишмақта. Хитайниң тибәттики қаттиқ қол бастуруши кәлтүрүп чиқарған наразилиқларниң хәлқарада хитайға қарши үнүмлүк бир омуми тәдбирни вуҗутқа кәлтүрүштин сақланғили болмайдиғанлиқини һәм илгири сүрүшмәктә. (Әкрәм)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт