Дарфур партизанлири судандики хитай нефитликигә һуҗум қилди

2007-10-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Дарфурда , судан һөкүмитигә қарши қаршилиқ һәрикитини давамлаштуруватқан адаләт вә баравәрлик тәшкилатиниң партизанлири, өткән сәйшәнбә күни делфа нефитликигә һуҗум қилип, 5 нәпәр ишчини гөрүгә алған , бу бәш нәпәр ишчиниң икки нәпири чәтәллик. Франсийә агентлиқи арқилиқ хитай , һиндистан, малайсия қатарлиқ дөләтләргә хитап қилған тәшкилат башлиқи абдуләзиз нур, бу дөләтләрни 7 күн ичидә судандики нефит тиҗаритини йиғиштурушқа чақирған. Әгәр бу чақириққа қулақ салмиса, бу дөләтләрниң тиҗаритини мәҗбурий тохтитидиғанлиқини һәм бундақ қилишқа күчи йетидиғанлиқини әскәрткән.

Хитай ташқи ишлар министирлиқи делфа нефитликиниң растинла һуҗумға учриғанлиқини ашкарилиди

Дәлфа нефитлики судандики асаслиқ нефитлик болуп, бу , хитай ,һиндистан, малайшия вә суданниң дөләт нефит ширкити тәрипидин башқурулиду; суданда һәр күн ишләпчиқирилидиған 500 миң бак нефитниң йерими мушу нефитликтин чиқиду, бу миқдардики нефитниң көп қисми хитайға екиспорт қилиниду .

Абдуләзиз нур франсийә ахбарат агентлиқиға қилған сөзидә, хитай қатарлиқ чәтәл ширкәтлири судандики тиҗаритини дәрһал тохтитиш керәк, чүнки, судан һөкүмити нефит сатқан пулға қорал сетивелип, дарфур хәлқини өлтүрүватиду" дегән. Абдуләзиз йәнә , биз бурун мәлум дипломатик қаналлар арқилиқ, хитай тәрәп билән сөзлишиш тәлипимизни билдүргән идуқ , әмма улар, җаваб бәрмигән ; әмди биз гөрүдә тутуп туруватқан икки нәпәр ишчини улар ишләватқан ширкәтләр биз билән сөзләшмигичә қоюп бәрмәймиз " дегән .

Абдуләзиз гөрүдә тутуп туруватқан, икки нәпәр чәтәллик ишчиниң бири канада вәтәндиши , йәнә бириниң болса, ирақ вәтәндиши икәнликини билдүргән . Судан дөләт мудапиә министири, абдурахман муһәммәд, адаләт вә баравәрлик тәшкилатиниң баянатини инкар қилип, нефитликкә һуҗум қилиш вә адәм гөрүгә елиш вәқәсиниң йүз бәрмигәнликини билдүргән , әмма франсийә ахбарат агентлиқи хитай ташқи ишлар министирлиқидин мәзкур вәқә һәққидә сориғинида ,хитай тәрәп делфа нефитликиниң растинла һуҗумға учриғанлиқини, әмма хитай ишчилириниң дәхлигә учримиғанлиқини ашкарилиған.

Хитай судан һөкүмитини сиясий , әскирий , иқтисадий җәһәттин қоллап кәлди

Дарфурдики етник тоқунуш 2003 ‏- йили февралда башланған. Тоқунушниң асаслиқ сәвәблири, етник, екологийилик вә сиясий болуп , тоқунуш етник келип чиқиши әрәп болған бақара қәбилиси билән етник келип чиқиши әрәп болмиған фур, зағава вә массалет қәбилилири арисида, 2003 ‏- йили мартта дарфурда исян башланғандин кейин, судан һөкүмити дөләт армийиси вә дөләт тәрәпдари қораллиқ гуруппа җанҗавед арқилиқ дарфурдики хәлқ үстидин еғир бастуруш елип барған , милйонларчә аилә көчүшкә мәҗбур болған .

2006‏- Йилиға кәлгәндә, америка суданниң бастурушлирини етник қирғинчилиқ дәп елан қилған , б д т бихәтәрлик кеңиши бу йил 3 ‏-айда , 1706 ‏- номурлуқ һөҗҗәт чиқирип суданға 17300 нәпәр б д т тенчлиқ сақлаш қисимлирини әвәтип тенчлиқни қоғдашни қарар қилған . Мана бу җәрянда хитай баштин ‏- ахири, судан һөкүмитини сиясий , әскирий , иқтисадий җәһәттин қоллап кәлгән иди.

Африқа бирлики , америка вә б д т ниң келиштүрүши билән ,дарфур исянчилири билән судан һөкүмити арисида, бултур 5 ‏-айда тенчлиқ сөһбити өткүзүлгән болсиму, сөһбәт үстилигә исянчиларниң асаслиқ қанатлириниң вәкиллири қетилмиғини үчүн, тенчлиқ келишими әмәлийләшмәй кәлгән һәм б д т дарфур тенчлиқи сөһбитини қайтидин өткүзүш тәйярлиқини қиливатқан иди.

Дарфур исянчилириниң бу қетимқи нефитлик һуҗуми, шәнбә күни дарфур мәсилиси үстидә ливийидә өткүзилидиған тенчлиқ сөһбити музакирисидин 4 күн бурунға ; хитайниң дарфур вәкили, лю гуйҗинниң судан даирилири билән көрүшүватқан күнигә тоғра кәлди. Нәтиҗидә, шәнбә күни ливийидә ечилған, дарфур тенчлиқ йиғини тенчлиқ келишимини имзалашни йәнә кечиктүрди. Дүшәнбә күни әнгилийә парламентиниң 100 гә йеқин кона ‏- йеңи әзалири хитайниң лондондики әлчиханисиға мәктуп йоллап, дарфур тенчлиқида хитайни иҗабий рол елишқа буниң үчүн, африқа дөләтлиригә қорал сетип бәрмәсликкә чақирди.

Хитай нефит тиҗаритини тохтатмиса, партизанлар растинла, нефит йоллаш турубилириға һуҗум қиламду?

Һүрмәтлик радио аңлиғучилар, дарфурдики адаләт вә баравәрлик тәшкилатниң, хитай, судан билән нефит тиҗаритини тохтатмиған тәқдирдә, растинла, нефитликләргә һуҗум қилип еғир иқтисадий зиянларни салидиған яки салмайдиғанлиқи көзәткүчиләрниң муһим диққәт нуқтиси. Чүнки, мунтизим армийиси болған дөләтләргә қарши күрәш қиливатқан мустәқиллиқ күчлири үчүн, дөләтниң аҗиз нуқтилири һесаблинидиған муһим иқтисадий қурулушларға һуҗум қилиш адәттә ваз кечилмәй келиватқан бир күрәш йоли.

Түркийидә чиқидиған "һөрийәт" гезитиниң билдүрүшичә, түркийә дөлитигә қарши күрәш қиливатқан курдистан ишчи партийисиму, ирақ һөкүмитигә, әгәр, түркийә тәрәп билән һәмкарлашса, ирақниң нефит турубилирини партлитидиғанлиқини билдүрүп тәһдит салған . Бу әһвални, ирақ баш министири малики, түркийә ташқи ишлар министири али бабаҗанға ашкарилиған. Бүгүнгә қәдәр дарфур исянкарлириниң көпинчә һуҗумлири судан армийиси вә дөләт қоллап келиватқан қораллиқ гуруппа җанҗаведқа қарши болған . Шуңа көзәткүчиләр, дарфур мәсилиси узунға созулған тәқдирдә, дарфур исянкарлириниң, курдистан ишчи партийисиниң күрәш йолини дорап қелиш еһтималлиқини тәхмин қилишмақта. (Шөһрәт һошур)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт