Darfur partizanliri sudandiki xitay néfitlikige hujum qildi

2007-10-29
Élxet
Pikir
Share
Print

Darfurda , sudan hökümitige qarshi qarshiliq herikitini dawamlashturuwatqan adalet we barawerlik teshkilatining partizanliri, ötken seyshenbe küni délfa néfitlikige hujum qilip, 5 neper ishchini görüge alghan , bu besh neper ishchining ikki nepiri chet'ellik. Fransiye agéntliqi arqiliq xitay , hindistan, malaysiya qatarliq döletlerge xitap qilghan teshkilat bashliqi abdul'eziz nur, bu döletlerni 7 kün ichide sudandiki néfit tijaritini yighishturushqa chaqirghan. Eger bu chaqiriqqa qulaq salmisa, bu döletlerning tijaritini mejburiy toxtitidighanliqini hem bundaq qilishqa küchi yétidighanliqini eskertken.

Xitay tashqi ishlar ministirliqi délfa néfitlikining rastinla hujumgha uchrighanliqini ashkarilidi

Delfa néfitliki sudandiki asasliq néfitlik bolup, bu , xitay ,hindistan, malayshiya we sudanning dölet néfit shirkiti teripidin bashqurulidu؛ sudanda her kün ishlepchiqirilidighan 500 ming bak néfitning yérimi mushu néfitliktin chiqidu, bu miqdardiki néfitning köp qismi xitaygha ékisport qilinidu .

Abdul'eziz nur fransiye axbarat agéntliqigha qilghan sözide, xitay qatarliq chet'el shirketliri sudandiki tijaritini derhal toxtitish kérek, chünki, sudan hökümiti néfit satqan pulgha qoral sétiwélip, darfur xelqini öltürüwatidu" dégen. Abdul'eziz yene , biz burun melum diplomatik qanallar arqiliq, xitay terep bilen sözlishish telipimizni bildürgen iduq , emma ular, jawab bermigen ؛ emdi biz görüde tutup turuwatqan ikki neper ishchini ular ishlewatqan shirketler biz bilen sözleshmigiche qoyup bermeymiz " dégen .

Abdul'eziz görüde tutup turuwatqan, ikki neper chet'ellik ishchining biri kanada wetendishi , yene birining bolsa, iraq wetendishi ikenlikini bildürgen . Sudan dölet mudapi'e ministiri, abduraxman muhemmed, adalet we barawerlik teshkilatining bayanatini inkar qilip, néfitlikke hujum qilish we adem görüge élish weqesining yüz bermigenlikini bildürgen , emma fransiye axbarat agéntliqi xitay tashqi ishlar ministirliqidin mezkur weqe heqqide sorighinida ,xitay terep délfa néfitlikining rastinla hujumgha uchrighanliqini, emma xitay ishchilirining dexlige uchrimighanliqini ashkarilighan.

Xitay sudan hökümitini siyasiy , eskiriy , iqtisadiy jehettin qollap keldi

Darfurdiki étnik toqunush 2003 ‏- yili féwralda bashlan'ghan. Toqunushning asasliq sewebliri, étnik, ékologiyilik we siyasiy bolup , toqunush étnik kélip chiqishi erep bolghan baqara qebilisi bilen étnik kélip chiqishi erep bolmighan fur, zaghawa we massalét qebililiri arisida, 2003 ‏- yili martta darfurda isyan bashlan'ghandin kéyin, sudan hökümiti dölet armiyisi we dölet terepdari qoralliq guruppa janjawéd arqiliq darfurdiki xelq üstidin éghir basturush élip barghan , milyonlarche a'ile köchüshke mejbur bolghan .

2006‏- Yiligha kelgende, amérika sudanning basturushlirini étnik qirghinchiliq dep élan qilghan , b d t bixeterlik kéngishi bu yil 3 ‏-ayda , 1706 ‏- nomurluq höjjet chiqirip sudan'gha 17300 neper b d t ténchliq saqlash qisimlirini ewetip ténchliqni qoghdashni qarar qilghan . Mana bu jeryanda xitay bashtin ‏- axiri, sudan hökümitini siyasiy , eskiriy , iqtisadiy jehettin qollap kelgen idi.

Afriqa birliki , amérika we b d t ning kélishtürüshi bilen ,darfur isyanchiliri bilen sudan hökümiti arisida, bultur 5 ‏-ayda ténchliq söhbiti ötküzülgen bolsimu, söhbet üstilige isyanchilarning asasliq qanatlirining wekilliri qétilmighini üchün, ténchliq kélishimi emeliyleshmey kelgen hem b d t darfur ténchliqi söhbitini qaytidin ötküzüsh teyyarliqini qiliwatqan idi.

Darfur isyanchilirining bu qétimqi néfitlik hujumi, shenbe küni darfur mesilisi üstide liwiyide ötküzilidighan ténchliq söhbiti muzakirisidin 4 kün burun'gha ؛ xitayning darfur wekili, lyu guyjinning sudan da'iriliri bilen körüshüwatqan künige toghra keldi. Netijide, shenbe küni liwiyide échilghan, darfur ténchliq yighini ténchliq kélishimini imzalashni yene kéchiktürdi. Düshenbe küni en'giliye parlaméntining 100 ge yéqin kona ‏- yéngi ezaliri xitayning londondiki elchixanisigha mektup yollap, darfur ténchliqida xitayni ijabiy rol élishqa buning üchün, afriqa döletlirige qoral sétip bermeslikke chaqirdi.

Xitay néfit tijaritini toxtatmisa, partizanlar rastinla, néfit yollash turubilirigha hujum qilamdu?

Hürmetlik radi'o anglighuchilar, darfurdiki adalet we barawerlik teshkilatning, xitay, sudan bilen néfit tijaritini toxtatmighan teqdirde, rastinla, néfitliklerge hujum qilip éghir iqtisadiy ziyanlarni salidighan yaki salmaydighanliqi közetküchilerning muhim diqqet nuqtisi. Chünki, muntizim armiyisi bolghan döletlerge qarshi küresh qiliwatqan musteqilliq küchliri üchün, döletning ajiz nuqtiliri hésablinidighan muhim iqtisadiy qurulushlargha hujum qilish adette waz kéchilmey kéliwatqan bir küresh yoli.

Türkiyide chiqidighan "höriyet" gézitining bildürüshiche, türkiye dölitige qarshi küresh qiliwatqan kurdistan ishchi partiyisimu, iraq hökümitige, eger, türkiye terep bilen hemkarlashsa, iraqning néfit turubilirini partlitidighanliqini bildürüp tehdit salghan . Bu ehwalni, iraq bash ministiri maliki, türkiye tashqi ishlar ministiri ali babajan'gha ashkarilighan. Bügün'ge qeder darfur isyankarlirining köpinche hujumliri sudan armiyisi we dölet qollap kéliwatqan qoralliq guruppa janjawédqa qarshi bolghan . Shunga közetküchiler, darfur mesilisi uzun'gha sozulghan teqdirde, darfur isyankarlirining, kurdistan ishchi partiyisining küresh yolini dorap qélish éhtimalliqini texmin qilishmaqta. (Shöhret hoshur)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet