Xitay da'iriliri Uyghur ösmürlerning dessilish weqesini kichiklitishke urunmaqta

Oqughuchilarning dessilip yarilinish weqesidin kéyin, xitay da'iriliri weqege da'ir uchurlarni barliq amal bilen kontrol qilip we weqeni kichiklitip körsitip, mezkur weqening ghulghula qozghishining aldini almaqta
Muxbirimiz gülchéhre
2010-11-30
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur élining xoten wilayitidiki melum bir qosh - til mektipining oqughuchiliri.
Uyghur élining xoten wilayitidiki melum bir qosh - til mektipining oqughuchiliri.
AFP Photo

29 - Noyabir aqsu sheherlik 5 - bashlan'ghuch mektepte yüz bergen, oqughuchilarning dessilip yarilinish weqesidin kéyin, xitay da'iriliri weqege da'ir uchurlarni barliq amal bilen kontrol qilip, mezkur weqening ghulghula qozghishining aldini élishta qattiq tedbirlerni qollanmaqta. Shundaqla cheklik da'iride axbarat élan qilish bilenla cheklinip weqeni kichiklitip körsitishke urunmaqta. Halbuki xitay da'irilirining mezkur weqedin kéyinki jiddiychilikliri, weqening xitay da'iriliri körsetkendek addiy emeslikini ashkarilap turmaqta. Bu heqte muxbirimiz gülchéhrening aqsudiki munasiwetlik da'irilerdin igiligen yéngi melumatliri diqqitinglarda bolsun.

Ziyaret cheklendi

Aqsu sheherlik - 5 bashlan'ghuch mektepte dessilish weqesi yüz bergenliki heqqidiki tunji xewer shinxu'a axbaratida tarqitilghan idi, uningda 100ge yéqin oqughuchining yarilan'ghanliqi xewer qilin'ghan. Epsus bu xewer tarqitilip bir nechche sa'ettin kéyinla tordin öchürüldi we xitay da'irilirining dessilish weqesi heqqide qaytidin bir tutash tarqatqan xewerliri metbu'atta asasliq orunni igilidi.

Hökümetning bir tutash tarqatqan xewerliride yarilinip doxturxanilargha apirilghan oqughuchilar 41neper, arisida 6 sining yarilinishi éghirraq, qalghan 34 nepirining bir qeder yénik, 9 yashliq bir qizning hayati xewp astida, jiddiy qutquziliwatidu dep körsitildi.

Xitay da'irilirining mezkur dessilish weqesi heqqide élan qilghan axbaratlirida weqening qandaq yüz bergenliki, qanchilik oqughuchining yarilan'ghanliqi hetta yarilan'ghanlarning hemmisining Uyghur baliliri ikenlikliri yoshurup qilin'ghan. Bizning mezkur weqe hemde weqede yarilan'ghan oqughuchilarning ehwalini igilesh üchün aqsugha qilghan téléfon ziyaretlirimizmu qatmu qat tosqunluqqa uchridi.

Weqe yüz bergendin kéyin yarilan'ghan balilar aqsu sheherlik 1- doxturxanigha élip bérilghan. Biz doxturxanining bir qanche bölümige téléfon échip, dessilish weqeside yarilan'ghan balilarning ehwalini igileshke tirishtuq, téléfon qobul qilghan doxturxana xadimliri hemmisi "yuqiridin" bu weqe toghrisida muxbirlarning ziyaritini qobul qilmasliq uqturushi chüshkenlikini bildürdi.

Biz weqening tepsilati heqqide yenimu toluq melumat élish üchün aqsu wilayetlik ma'arip idarisining mezkur weqeni bir terep qilishqa mes'ul ishxanisi bilen alaqilashtuq.
Ishxana mudirining jawabliri dessilish weqesi yüz bergen mektepning Uyghur bashlan'ghuch mekteplikini yarilan'ghanlarning hemmisining Uyghur oqughuchilar ikenlikini delillidi. U yene bizning mezkur weqe heqqide aqsu wilayetlik hökümetning élan qilghan axbaratini asas qilishimizni bashqa so'allargha jawab bérelmeydighanliqini bildürdi.

Pat- paraqchiliq?

Xitayning axbaratlirida weqege oqughuchilarning pat -paraqchiliqdin kélip chiqqan yaki qistangchiliqtin kélip chiqqan dessilish weqesi dep tebir bérilip kelgen idi.
Emma aqsu 5 - bashlan'ghuch mekteptin ismini ashkarilashni we awazini anglitishtin éhtiyat qilghan bir Uyghur oqutquchi weqening pelempeyning rishatkisining ajrap kétishidin kélip chiqqanliqini bildürdi. Uning chüshendürüshiche bu mektep 1965 - yili qurulghan Uyghur bashlan'ghuch mektipi bolup, 32 sinipta jem'iy 1892 neper Uyghur oqughuchi oquydiken. Bir yüz 20 din artuq Uyghur oqutquchi xizmetchiler bar iken.

Dessilish weqesi, oqughuchilar ikkinchi sa'ettin kéyinki gimnastikigha chiqish waqtida yeni shu jay waqti chüshtin burun 10 da yüz bergen bolup, teneppus qoyup bérilishi bilen besh qewetlik oqutush binasidiki sinip -siniplardin yügürüp chiqqan oqughuchilar pelempeydin chüshüwatqanda, ikkinchi qewet pelempeyining tutquchi ajrap, bir qanche sékunt arliqidila yüzdin artuq oqughuchilar arqa -arqidin bir birining üstige yiqilip, pat- paraqchiliqta astida qalghan oqughuchilar intayin xeterlik ehwalda qalghan. Bésilip ketken we dessilip ketken oqughuchilarning köp qismining bash we qorsaq qismi, bezilirining söngeklirini oxshimighan derijide yarilan'ghan. Weqe yüz bergende oqughuchilarning échinishliq chiqirighan awazliri we yigha awazliri mektepni bir qaplighan. Qattiq chöchüp, qorqup ketken bezi kichik oqughuchilar ishtanlirigha siyipmuwetken.

Bu oqutquchi zadi qanchilik oqughuchining yarilan'ghanliqini özimu éniq éytip bérelmidi, peqet ilgiri axir 120 din artuq balining doxturxanilargha élip kétilgenlikini dédi we yene metbu'atlarda jiddiy qutquziliwatidu dégen oqughuchining 9 yashliq medine isimlik oqughuchi ikenlikini, uning bash qismi we kökrek qismining éghir zexmilen'genlikini buningdin artuq uchur bilen teminliyelmeydighanliqini bildürdi.

Ibret

Biz 5 - bashlan'ghuch mekteptiki dessilish weqesining sewebi heqqide yenimu éniq uchur élish meqsitide aqsu sheherlik jama'et xewpsizlik idarisigha téléfon qilduq, emma xitay saqchi bizni bu heqte ziyaret qilmasliqqa agahlandurup " aqsuda héchqandaq chong bir ish yüz bergini yoq, bularni soraydighan'gha kim sen? dep sorap qopalliq ishletti.

Gerche xitay da'iriliri mushundaq erkin axbarat orunlirining bu weqe heqqide ziyaret élip bérishini qattiq cheklewatqan bolsimu, yene bir tereptin weqege qarita adettin tashqiri sezgürlük we jiddiylik ipadilimekte.

Tengritagh torining aqsudiki mezkur dessilish weqesige da'ir tarqitiwatqan xewerliridin ashkarlinishiche, 29 - noyabir weqe yüz bergen küni özidila, aptonom rayonluq partkom we hökümette jiddiy yighin chaqirilip, aptonom rayon re'isi nur bekri we partkom sékrétari jang chünshenlerning mexsus orunlashturushi bilen aqsugha weqeni tekshürüshke we yaridar balilarni dawalashqa ayrim ayrim ikki guruppa xadim ewetilgen.

Aqsu da'iriliri bolsa weqe yüz bergen küni chüshtin kéyin 4 de munasiwetlik orunlargha weqe heqqide metbu'at orunlirining ziyaritini ruxsetsiz qobul qilmasliq uqturushi chüshürgen we her bir yarilan'ghan oqughuchining a'ilisige bir oqutquchi we bir kadirni ewetip keypiyatini turaqlashturush üchün xizmet ishleshke bashlighan.

30 - Noyabir Uyghur aptonom rayonluq hökümet we ma'arip nazariti jiddiy yighin chaqirip pütün aptonom rayon tewesidiki ottura we bashlan'ghuch mekteplerning bixeterlik bashqurushini tekshürüp chiqish heqqide xizmet orunlashturghan. Hemde bu heqte barliq mekteplerge uqturush tarqitilghan.

Mezkur oqturushta aqsu 5 - bashlan'ghuch mektepte pat- paraqchiliqtin kélip chiqqan dessilish weqesidin ibaret échinishliq weqedin intayin chong ibret élish kérek, bu weqe aptonom rayonimizdiki mekteplerning bixeterlikide éghir mesililerning barliqini körsitip béridighanliqini körsetti. Bu xil échinishliq weqelerning qayta yüz bérishning aldini élish, bixeterlikke munasiwetlik eng kichik we eng ajiz nuqtilarnimu bosh qoyuwetmey tüzitish élip bérish kérek" dep tekitlen'gen.

Xitay da'iriliri bügün'ge qeder tarqatqan uchurlirida weqe sewebining yenimu inchike tekshürüliwatqanliqini ilgiri sürmekte.

Toluq bet