Уйғурлар вә туңганларниң диний әркинликтин бәһримән болуш капалитидики пәрқ вә сәвәбләр

Хитай һөкүмитиниң қанунида «мәҗбурий маарип тәрбийисигә диний тәрбийини арилаштурмаслиқ» дәп бәлгиләнгән болуп, бу нуқтидин ейтқанда мусулман балиларниң дәрстин сиртқи вақитларда диний тәлим елиши чәкләнмәйду.
Ихтиярий мухбиримиз руқийә
2012-11-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Гәнсу өлкисидики җаң җячуән қизлар диний мәктипидә оқуватқан қизлар.
Гәнсу өлкисидики җаң җячуән қизлар диний мәктипидә оқуватқан қизлар.
Baidu

Әмма немә үчүн 18 яштин төвән уйғур балилириниң дәрстин сиртқи вақитлардиму аилидә яки диний өлималарниң қолида қуран оқушни өгиниши вә диний тәлим тәрбийә елиши қаттиқ чәклиниду? немә үчүн уйғурларниң диний әркинлики туңганлар ға охшашла капаләткә игә қилинмайду? буниң сәвәби немә?

Хитай һөкүмитиниң 2000-йилдики статистикисиға асасланғанда пүтүн хитайда 9 милйон 820 миң туңган миллити бар болуп, улар асаслиқи хитайниң гәнсу өлкиси вә ниңша хуйзу аптоном районида яшайду. Шәрқи түркистандики уйғурлар билән селиштурғанда туңганлар алаһидә диний әркинликкә игә.

Вухән жаңән туңган мәсчитидики динда тәрбийилиниватқан өсмүрләрдин һал сораш.
Вухән жаңән туңган мәсчитидики динда тәрбийилиниватқан өсмүрләрдин һал сораш. www.sara.gov.cn

Йеқинда шиәндики ғәрбий шимал педагогика университетиниң аз санлиқ милләтләрни тәтқиқ қилиш мәркизи «туңган яшлириниң диний дуняси» сәрләвһилик бир парчә мақалә елан қилған болуп, мақалида 18 яштин төвән туңган яшлири тәтқиқат обйекти қилинған.

Мақалидә ейтилишичә, хитайниң туңганлар олтурақлашқан ниңша хуйзу аптоном райони вә гәнсу өлкилиридә 18 яштин төвән балиларниң диний тәлим елиш әркинлики уйғур елидики уйғурларға селиштурғанда наһайити көп дәриҗидә әркин икән. Гәнсу өлкисидики җаң җячуән қизлар диний мәктипи 1991-йили қурулған болуп, 14 яштин 21 яшқичә болған қизларни тәрбийиләйдикән. Мәктәп туңган хәлқиниң ианиси билән қурулған болуп, киримиму асаслиқ ианидин келидикән. Тәтқиқат нәтиҗисидә ейтилишичә, 18 яштин төвән яшларниң ичидә 86.4% яш давамлиқ мәсчиткә өзлири халап баридикән. Ата-анисиниң тәлипи билән баридиғанлар аран 5.9% Икән.

Әҗәба уйғурларчу? 18 яштин төвән уйғурларниң һәрқандақ вақитта мәсчитла әмәс, өйидиму қуран оқуши, дәрстин сиртқи вақитларда намаз оқушни өгиниши қаттиқ контроллуқ астида болуп, радиомиз бу йил 8-айда дәрстин сирт қуран курсиға қатнашқан 12 яшлиқ аманулланиң сақчилар тәрипидин уруп өлтүрүветилгәнликини хәвәр қилған иди.

Хотән шәһиридин, исмини ашкарилашни халимиған бир гуваһчиниң билдүрүшичә, 2010-йили 4-айда керийә наһийисидин 17 яштин төвән 6 уйғур яшниң мәктәптин сиртқи вақитлирида йошурунчә қуран оқушқа барғанлиқи байқилип, дәрһал қолға елинған вә 8-йилдин 14йилғичә қамақ җазаси берилип ақсу вә йәкәндики түрмиләргә қамалған.

Биз бу һәқтә үрүмчи шәһәрлик ислам дини җәмийити рәиси керәм әпәндини зиярәт қилдуқ.

Керәм уйғурларға берилгән диний әркинлик билән туңганларға берилгән диний әркинликниң һечқандақ бир пәрқи йоқлуқини, уйғурларниңму охшаш әркинликтин бәһримән болуватқанлиқини ейтип, һәқиқий әһвални етирап қилиштин өзини қачурди. У шундақла мухбиримизниң уйғурларға йүргүзүлүватқан диний зулумни қандақ чүшәндүридиғанлиқи һәққидики соалиға җаваб беришни халимайдиғанлиқини ипадилиди.

Хитай һөкүмити уйғурларниң диний әркинликтин бәһримән болушидин немә үчүн бунчила әнсирәйду? америкидики һавай университетниң профессори вә хитай тәтқиқатчиси дру гладней бу һәқтә тохтилип, хитай һөкүмитиниң туңганлар билән уйғурларниң диний әркинлик мәсилисидә икки хил сиясәт қоллиниши, уйғурларниң диний әркинликиниң уйғурларға мустәқиллиқ елип келишидин әнсиригәнликидин әмәс, бәлки хитай асасий қанунидики диний әркинлик маддисиниң җайлардики әмәлийлишишиниң охшаш болмаслиқидин дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

У йәнә мундақ деди: мән хитай һөкүмитиниң уйғурларниң диний әркинликини бастуруши, «диний әркинлик уйғурларни мустәқиллиққа елип бариду» дәп әнсиригәнликтин дәп қаримаймән, чүнки бу орунсиз әнсирәш, уйғурлардики қаршилиқларниң һәммиси аталмиш «радикал күчләр» ниң әсәбийлишиши түпәйлидин әмәс, бәлки хитайниң сиясий иқтисадий вә башқа җәһәтләрдики қаттиқ қол зулумиға ғәзәплиништин болуватиду.

Әмма, муһаҗирәттики уйғур мәсилиси тәтқиқатчилириниң бу җәһәттики көз қариши пәрқлиқ болуп, һазир канадада яшаватқан уйғур мәсилиси тәтқиқатчиси, язғучи ғулам осман әпәнди хитай һөкүмитиниң уйғурлар билән туңганларниң диний әркинликигә тутқан пәрқлиқ муамилисиниң хитайниң қанунидики диний әркинликни әмәлийләштүрүш билән мунасивәтсиз икәнликини, буниң пәқәт уйғурларниң диний кимликини йоқитиш арқилиқ миллий мәвҗутлуқини йоқитиштин башқа нәрсә әмәсликини оттуриға қойди.

У йәнә, уйғурлардики қаршилиқниң доктор дру гладней ейтқандәк аталмиш «радикал күчләр» ниң әсәбийлишишидин әмәс, зулумға болған ғәзәптин пәйда болуватқанлиқини етирап қилған болсиму, әмма уйғурларниң ирқий, сиясий вә тарихий мәсилилириниң хитайниң уйғурларниң диний кимликини йоқитишидики асасий сәвәб икәнликини, туңганларда бу хил мәсилиләрниң мәвҗут әмәсликини билдүрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт