Әркин әкрәм: хитайниң оттура асия сиясити вә оттура асия вәзийити

Америка авази, ню-йорк вақти қатарлиқ хәлқара ахбарат васитилириниң хәвиригә қариғанда, өткән айда векиликс тор бетидә хитайниң оттура асияға қаратқан иқтисадий селинмини ашуруватқанлиқи баян қилинған.
Мухбиримиз меһрибан
2011-01-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәттә, түркийә истратегийилик чүшәнчә иниститути мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди.
Сүрәттә, түркийә истратегийилик чүшәнчә иниститути мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди.
RFA Photo / Erkin Tarim

Хәвәрдә хитайниң бу икки йил ичидә пәқәт қирғизистанғила иқтисадий ярдәм намида 3 милярд доллар қиммитидики мәбләғ селишни пиланлиғанлиқи һәм америка һөкүмитиниң хитайниң бу пиланидин биарам болғанлиқи һәққидики телеграф хәвәрлири ашкариланған.

Хәлқара истратегийә мутәхәссислири вә хитай вәзийитини көзәткүчиләрниң қаришичә, хитай оттура асиядики қазақистан, қирғизистан, өзбекистан, таҗикистан вә түркмәнистан қатарлиқ дөләтләр билән болған сода мунасивитини кеңәйтиш билән бирликтә бу дөләтләр билән болған һәрбий истратегийиси җәһәттики һәмкарлиқниму күчәйтмәктә икән.

Хәлқара истратегийә мутәхәссислиридин доктор әркин әкрәм әпәнди оттура асияниң хитай үчүн болған муһим истратегийилик әһмийити һәққидә тохталди.

Доктор әркин әкрәм әпәндиниң қаришичә, хитай һөкүмитиниң оттура асияға қаратқан иқтисадий селинмини ашуруши һәм оттура асия дөләтлири билән болған һәрбий һәмкарлиқни күчәйтиши хитайниң бундин кейинки тәрәққият пиланида оттура асияни өзиниң әң чоң иқтисадий базисиға айландуруш шундақла оттура асиядики түркий хәлқләр билән қан-қериндашлиқ мунасивити болған уйғурлар зич олтурақлашқан мәркизи асияниң муқим вәзийитигә капаләтлик қилиш үчүн икән.

Әркин әкрәм әпәнди йәнә, нөвәттә қирғизистанда йеңидин қурулуп, һакимийәт йүргүзүватқан парламент түзүмини асас қилған қирғизистан һөкүмитиниң характери, иқтисадий вәзийити һәм хитайға қаратқан сиясити һәққидиму өз қарашлирини оттуриға қойди.

Америка авазида бүгүн елан қилинған хитайниң оттура асия сиясити һәққидики хәвәр анализида, хитайниң оттура асия дөләтлири билән болған иқтисадий һәм һәрбий истратегийилик һәмкарлиқни күчәйтишидики мәқсәт, хитайниң йирақ ғәрбидики чеграси болған уйғур аптоном райониниң муқим вәзийитигә капаләтлик қилиш үчүн икәнлики илгири сүрүлгән.

Әркин әкрәм әпәнди хитайниң оттура асиядики қирғизистан, қатарлиқ дөләтләр билән болған иқтисадий һәм хәвпсизлик җәһәттики һәмкарлиқини күчәйтишидики мәқсити һәққидә тохталди.

Әркин әкрәм әпәндиниң қаришичә, хитай һөкүмити шинҗаң уйғур аптоном райони дәп атаватқан, әмма, уйғурлар тәрипидин шәрқий түркистан дәп атилидиған бу земин тарихтин буян өзиниң тинчсизлиқи билән хитай һөкүмитини әндишигә селип келиватқан болуп, нөвәттә хитай һөкүмити бу земиндики уйғурларни контрол қилиш үчүн қирғизистан, қазақистан қатарлиқ оттура асия дөләтлири билән болған дөләт хәвпсизлики җәһәттики һәмкарлиқниму күчәйтмәктә икән.

Әркин әкрәм әпәнди сөһбитимиз ахирида йәнә хитайниң оттура асия дөләтлиригә қаратқан сияситиниң ахирқи мәқсити һәққидиму тохталди.

Әркин әкрәм әпәндиниң қаришичә, әгәр хитайниң оттура асия сиясити мушундақ давамлишивәрсә қирғизистан, таҗикистан қатарлиқ иқтисадий җәһәттин нисбәтән аҗиз болған оттура асия дөләтлириниң ахирқи һесабта иқтисадий җәһәттин һәтта сиясий җәһәттинму хитайға беқинип қелиш еһтимали юқири икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт