Уйғур елидә «омумйүзлүк һаллиқ җәмийәт» бәрпа қилишниң шәртлири немә?

Ш у а р луқ статистика идариси 26-ноябир күни елан қилған «омумйүзлүк һаллиқ җәмийәт қурушни статистика қилиш, назарәт қилиш лайиһиси» дә, 2011-йили уйғур елидә омумйүзлүк һаллиқ җәмийәт қуруш нисбити 67.3% Кә йетип, түрлүк саһәдә йүксилиш һасил қилғанлиқини илгири сүрди.
Мухбиримиз ирадә
2012-11-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур дийариниң кочилирида ишсиз йүргән йашлар.
Уйғур дийариниң кочилирида ишсиз йүргән йашлар.
RFA Photo

Әмма чәтәлләрдики кишилик һоқуқ органлири вә көзәткүчиләр уйғур елидики тәрәққиятниң йәрлик хәлқ болған уйғурларни өз ичигә алмайдиғанлиқини вә буниң мәсилиниң түп негизи икәнликини билдүрмәктә.

Уйғур районлуқ һөкүмәт даирилири дәватқан бу омумйүзлүк һаллиқ җәмийәт 6 түрни өз ичигә алидиған болуп, улар иқтисадий тәрәққият, җәмийәт инақлиқи, турмуш сүпити, қанун-түзүм, мәдәнийәт-маарип, байлиқ мәнбәси вә муһит қатарлиқлардин ибарәт. Уйғур елидә мана мушу 6 түрдә тәрәққият ишқа ашқан тәқдирдә, омумйүзлүк һаллиқ җәмийәт қуруш нишани орунланған болуп һесаблинидикән.

Алдинқи күни хитайдики сина тор бети шинҗаң уйғур аптоном районлуқ статистика идариси елан қилған доклат нәтиҗисигә асасән елан қилған хәвиридә, уйғур елидә омумйүзлүк һаллиқ җәмийәт қуруш нисбитиниң 67.3 Пирсәнткә йәткәнликини елан қилди. Униңда ейтилишичә, бу нисбәт бултурқидин 4.9 Поинт ашқан болуп, бу нисбәт йилиға 2 поинт бойичә өрләп маңған. Түрләр бойичә ейтқанда, уйғур елидә қанун-түзүмниң иҗра қилиниш нисбити 88.8 Пирсәнткә, җәмийәт инақлиқи 75.3 Пирсәнткә, иқтисадий тәрәққият 62.7 Пирсәнткә йәткән.

Уйғур районлуқ һөкүмәт даирилири бундин икки йил аввал ачқан шинҗаңниң йөләш-ечиш хизмити йиғинида 2020-йилиғичә уйғур елидә намратлиқни асасий җәһәттин түгитидиғанлиқини оттуриға қойған вә буниңға башқа түрлүк пиланларни қошуп «омумйүзлүк һаллиқ җәмийәт бәрпа қилиш» дәйдиған нишанни бәлгиләп чиққан иди.

Әмма чәтәлләрдики көзәткүчиләр уйғур елиниң иқтисадий тәрәққиятиға аит рәқәмләрниң уйғур елиниң әмәлий әһвалини йорутуп берәлмәйдиғанлиқини, чүнки хитай һөкүмитиниң тәрәққият вә хәлқ турмушини яхшилашқа қойған өлчиминиң хәлқара өлчәмләргә мувапиқ әмәсликини билдүрмәктә.

Хәлқара органларниң бу һәқтики доклатлириму абдулла әпәндиниң дегәнлирини күчкә игә қилидиған болуп, уларму охшашла хитай һөкүмити дәватқан тәрәққиятниң йәрлик хәлқниң әһвалини әкс әттүрүп берәлмәйдиғанлиқидәк бир пикирни алға сүриду. Уларниң қаришичә, хитай даирилири йиллардин бери уйғур елидә иқтисадниң ашқанлиқини, хәлқ турмушиниң яхшиланғанлиқини тәшвиқ қилип кәлгән болсиму, әмма йәрлик хәлқ уйғурлар хитай дәватқан бу тәрәққиятниң сиртида қалдурулған. Техи йеқинда мелбурн университетиниң уйғурларниң сиясий вәзийити үстидә елип барған тәтқиқат нәтиҗисидиму уйғур елидики яхши вә юқири маашлиқ хизмәтләрниң асасән хитайлар тәрипидин игиливелинғанлиқи, әксичә еғир вә төвән маашлиқ ишларға уйғурларниң қобул қилинидиғанлиқи, иш базиридики кәмситишниң наһайити рошәнлики билдүрүлгән иди.

Сина тор бетидә елан қилинған хәвәрдә ейтилишичә, шинҗаң иҗтимаий пәнләр тәтқиқат идариси иқтисадий тәрәққият бөлүминиң тәтқиқатчиси ваң ниң мәркәзниң уйғур елигә қаратқан сиясити вә 19 өлкиниң уйғур елигә қиливатқан ярдими нәтиҗисидә уйғур елидә омумйүзлүк һаллиқ җәмийәт қуруш қәдиминиң тезлишип меңиватқанлиқи, әгәр йилиға 5 пирсәнт билән өрләш сәвийисини ишқа ашурған тәқдирдә 2020-йилиға кәлгәндә уйғур елидә һаллиқ җәмийәт бәрпа қилишни толуқ ишқа ашурғили болидиғанлиқини ейтқан.

2009-Йили үрүмчи вәқәси йүз бәргәндин кейин, хитай даирилири үрүмчи вәқәсини ишсиз қалған яшлар кәлтүрүп чиқарди, иқтисад тәрәққий қилған тәқдирдә муқимлиқ бәрпа болиду, дегәнни тәшвиқ қилип, уйғур елидә иқтисадни тәрәққий қилдуруш шамилини қозғиди. Әмма кишилик һоқуқ органлири уйғур елидики мәсилиниң ноқул иқтисадқа мунасивәтлик әмәсликини, уйғурларға сиясий һоқуқлирини бәрмигүчә муқимлиқни бәрпа қилғили болмайдиғанлиқини билдүрмәктә. Абдулла әхәт әпәндиму уйғур елидә хитай дәватқан омумйүзлүк һаллиқ җәмийәтни бәрпа қилиш үчүн чоқум алди билән уйғурларниң өзигә-өзи хоҗа болуши керәкликини әскәртти.

Мелборн университети бу һәқтики тәтқиқатида хитай һөкүмитиниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан хата сиясәтлирини оңшимиғучә, уйғур елидә мәңгү хатирҗәмликкә еришәлмәйдиғанлиқини агаһландурған иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт