Уйғур юртлирида мав зедоң һәйкили қачан чеқилиду?

2006-03-20
Елхәт
Пикир
Share
Принт

kochmen-150.jpg
Бу рәсим 2003-йили 17-сентәбирдә қәшқәрдә тартилған болуп, бир хитай аял мав зедоңниң һәйкили алдида мәшқ қилмақта. Гәрчә хитай өлкилиридә мав дедоңниң һәйкили өрүп ташланған болсиму, бирақ униң қәшқәрдики һәйкили йәнила сақланмақта. AFP

"Америка аваз" ниң хәвәр қилишичә, тәйвәнниң дөләт мудапиә министирлиқи йеқинда җаң кәйши билән җаң җингодин ибарәт ата-бала иккисиниң мис һәйкини елип ташлашни қарар қилған. Қарарда җаң кәйши билән оғли җаң җингониң һәйкәллири һәрбий лагирлардин яки һәрбий мәктәпләрдин елип ташлинип, бундақ нәрсиләр мәхсус асарә -әтиқә сақлайдиған орунларда сақлиниши лазим, дәп тәкитләнгән.

Дөләт мудапиә министирлиқиниң муавин министири ке чеңхең әпәнди тәйвәнниң қанун палатасида бу һәқтә изаһат бирип "җаң кәйши билән җаң җингодин ибарәт ата -бала иккисиниң һәйкини елип ташлаш тәйвән президентиниң буйруқи әмәс, пәқәт тәйвәнниң дөләт армийисиниң һәрбий лагирлирини қайтидин рәтләш , болупму мустәбит дәврдин қепқалған мәсилиләрни биртәрәп қилишниң еһтияҗи" дәп чүшәндүргән.

Тәйвәнниң қанун палатасида җиддий муназирә

"Мәркизи агентлиқи" ниң хәвәр қилишичә, тәйвән дөләт мудапиә министирлиқиниң бу қарари тәйвәнниң қанун палатасида җиддий муназирә қоғиған. Гоминдаң вәкиллири бу қарарни "әҗдадини унутқанлиқ", бундақ қилиш худди хитай коммунист партийисиниң мәдәнийәт инқилабида төт конини бузуш дегинигә , коңзини тәнқидләш дәп китаб көйдүргинигә, совет иттипақида йеңи баш министир кона баш министирниң һәйкини елип ташлиғанлиқиға охшайду. Немила болмисун, җаң кәйши японға қарши урушқа йетәкчилик қилған, хуаңпу һәрбий мәктибини қурған, уни унтуп қалғили боламду? дәп наразилиқ билдүргән. Йәнә бәзи қанун палата әзалири буниңға қарши туруп "һәрбий орунларда партийә байриқи ләпилдәп турмай дөләт байриқи ләпилдәп туруши керәк, чүнки тәйвән демократик дөләт. Җаң кәйши билән униң оғли һәрбий роһани әмәс, уларниң һәйкилини һәрбий лагирлардин елип ташлап, асарә -әтиқә сақлайдиған хас орунда сақлаш керәк. Һәрбий орунларда мәшһур һәрбий гениралларниң образи тикләп қоюлуши керәк. Әгәр һәйкәл тикләшкә тоғри кәлсә, тәйвәндә тунҗи қетим хәлқ сайлап чиққан призидент вә 3 хил һәрбий қисимларниң сәрдари болған ли деңхуй әпәнди һәйкилини тикләшкә мунасип адәм" дәп тәкитлигән.

Хитайниң инкаси

"Йеңи әсир журнили" да баян қилинишичә, чоң қуруқлуқтики коммунист хитай һөкүмитиниң баш миниситири вен җябав әпәнди йеқинда икки қирғақ мунасивити һәққидә сөзлигәндә, тәйвән рәһбәрлирини "әҗдадлирини унутқан", "икки тәрәпниң қериндашлиқ мунасивитини, айрилмас қан томурини үзүп ташлашқа орунған" дәп әйиблигән.

"Әркин асия радиоси"ниң обзорчиси, сиясий мулаһизичи лин бавхуа әпәндиниң хитайниң баш министири вен җявбавниң тәйвән рәһбәрлирини "әҗдадини унутқан " дәп әйиблигәнлики һәққидә язған обзорида баян қилинишичә, хитай коммунистик партийиси маркс, ленинларни өзиниң әҗдадлири дәп билиду. Өлсә, марксниң йениға баримиз, дәйду, бу партийә һазирға қәдәр хитай хәлқиниң мәдәнийәт әҗдади болған коңзини тонимайду. "Төттә чиң тутуш" дегән сияситидинму техичә ваз кәчкини йоқ.

Хитай һазир "миллий қериндаш" дәватқанларни өзи қирған

Лин бавхуа әпәндиниң баян қилишичә, мав фамилиси хитайдики бир кичик фамилә, у һечқачан хитайниң ата-бовиси болушқа лаяқәтлик чоң миллий алаһидиликкә игә фамилә әмәс. Әмма хитай коммунист партийисиниң әзалири "ата-анимизму мавзедоңчилик сүйүмлүк әмәс" дәп нахша ейтиду. Коммунистик партийә әҗдадини тунумайдиғанларла әмәс, бәлки өзиниң әҗдадини өзи қиридиғанлардин. Хитай коммунистик партийисиниң әң бурунқи йетәкчилириниң бири болған ли лисәнниң атисини коммунистлар өзи қирип ташлиған. Өзиниң дәсләпки рәһбәрлириниң бири болған җү чюбәйниң қәврисиниму, мәдәнийәт инқилабида коммунистлар өзи колап чиқирип, күлини көккә сориди. Коммунистик партийә һазир "биз йән- хуаң әвлади", "миллий қериндаш" дәватқан гоминдаңчиларни 1940 ‏- йилларда өзи қирмиғанмиди? әмди вен җябавниң , һеч номус қилмастин тәйвәнликләрни "әҗдадини унутқан" дейишкә қандақ тили барди?

Лин бавхуа әпәнди һазир тәйвәндә туруп бизниң зияритимизни қобул қлип, тәйвәндә җаң кәйшиниң һәйкилини еливетиш қарар қилинғанлиқиға қарита, вен җябавниң қилған сөзини мулаһизә қилип ейтишичә, бәзи кишиләр тарихтин қалған нәрсини өзгәртмәслик керәк дәйду, ундақ болса, тарихта чин шихуаң хитайни сориған, әмди тарихитн қалған нәрсә дәп униңғиму һәйкәл тикләш керәкму? сүрүштүрүп кәлсә, "әҗдадини унутқанлар" дәл хитай коммунистик партийисиниң адәмлири, улар өзлириниң әҗдадини унутқан болупла қалмай, бәлки "әҗдадини йоқитидиғанлар" болуп һесаблиниду. Хитай коммунистик партийиси шинҗаңниму худди тәйвәнгә охшаш 1949 ‏- йилида бесивалған. Мавзедоңниң һәйкили шинҗаңдиму бар, уни уйғурлар тиклимигән, у уйғурларниң әҗдади әмәс, мавзедоңниң һәйкилини хитайлар, болупму коммунистик партийә уйғур юртлирини тәлтүкүс игиливелиш үчүн шинҗаңда тиклигән, шуңлашқа уму һаман бир күни чиқип ташлиниду. (Вәли)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт