"Qarajüldiki jeng" namliq eser neshirge bérildi (2)

2006-07-24
Élxet
Pikir
Share
Print

Abduréshit haji kérimi ependining éytishiche, qarajüldiki jeng "sherqiy türkistan xelq inqilabi partiyisi" teripidin uyushturulghan bir qétimliq xelq qozghilingi bolup, bu weqe 1969 - yili 8 - ayning 23 - küni qesqerde yüz bergen.

"Sherqiy türkistan xelq inqilabi partiyisi" rehberlik orgini, eyni chaghda pütün sherqiy türkistan miqyasida keng kölemlik qoralliq qozghilang kötürüshke teyyarliq qiliwatqan halqiliq bir peytte, mexpiyetlik pash bolup qélip, xitay da'irilirining omumi yüzlük tutqun qilishigha uchrighan.

Shu qétimqi tutqunda, az dégende 30 mingdin artuq kishi qolgha élin'ghan. 800 Ge yéqin kishi üstidin höküm élan qilinip, étip öltürülgen. 2000 Din artuq kishi muddetsiz we uzun muddetlik qamaq jazalirigha mehkum qilin'ghan.

1969 - Yili 8 - ayning 18 - küni xitay da'iriliri qeshqerde "sherqiy türkistan xelq inqilabi partiyisi" ezalirini tutqun qilish heriketlirini bashlaydu.

Xitayning yuqiri derijilik hökümet organlirida xizmet qiliwatqan turdi éli, abduréhim ayup, abduréhim pitek, abduréhim éminop wali, obulqasim hamit qatarliq kishiler eslide "sherqiy türkistan xelq inqilabi partiyisi" qeshqer shöbisining rehbiri xadimliri bolup, bu qétimqi qoralliq qozghilangdin ilgiri, xitay da'iriliri élip barghan tutqun qilish heriketliride qolgha élinidu. Qeshqerdiki qoralliq küchler qozghulangni muddettin burun bashlashqa mejbur bolidu. 8 - Ayning 18 - künidin bashlap qozgulangchilar xitay herbi küchliri bilen qanliq toqunishidu. Qeshqerdiki qoralliq qozghilang qomandanliq shitabining rehbiri axunup qatarliq kishiler ikki künlük keskin élishishtin kéyin, 8 - ayning 21 - küni xitay armiyisining qeshqerdiki herbi muhasirisini bösüp chiqip, bügünki qizilsu qirghiz aptonum oblasti tewesidiki "qarajül" yézisigha toplinidu. Ular yol boyi arqidin qoghlap kelgen düshmen armiyisi bilen keskin jeng qilip, xitaylarni éghir talapetke uchritidu. Weqedin xewer tapqan yeken, maralbéshi, mekit, yéngisar, yopurgha qatarliq nahiyilerdiki "sherqiy türkistan xelq inqilabi partiyisi" ning qoralliq küchlirimu, buyruqqa bina'en kéche - kündüz yol yürüp, "qarajül" yézisigha yétip kelmekchi bolghan bolsimu, yolda tosup zerbe bérishke orunlashturulghan xitay armiyisige duch kélip, keskin jenglerni élip baridu. Bu qétimqi jengde nurghunlighan kishi shéhid bolidu we düshmen armiyisige esirge chüshüp qalidu. 8 - Ayning 23 - küni, "qarajül" yézisida xitay armiyisi bilen qeshqerdin chiqqan "sherqiy türkistan xelq inqilabi partiyisi" ning axirqi qoralliq küchliri arisida jiddi étishish yüz béridu. Bu qétimqi jengde axunup, mijit, xeyrullah, osmanjan, mergen qatarliq "sherqiy türkistan xelq inqilabi partiyisi" qomandanliq shtabining rehberliri jeng meydanida shéhid bolidu. "Qarajüldiki jeng" namliq bu eserde, mana shu weqelik tepsili bayan qilin'ghan.

1970 - Yili 7 - ayning 18 - küni qeshqerde höküm élan qilish yighini échilip, yene yette neper Uyghur étip öltürülgen we onlighan kishi éghir qamaq jazasigha uchrighan. Qamaq jazasigha uchrighuchilar qatarida "qarajüldiki jeng" namliq eserning aptori abduréshit haji kérimi ependimu bolup, u xitayning "emgek bilen özgertish meydani" dep atalghan turmisida 15 yilliq jaza mudditini tügütüshke mejbur bolidu. Pat arida biz bilen yüz körüshüsh aldida turghan "qarajüldiki jeng" namliq eser abduréshit haji kérimining ré'al sergüzeshtiliridin ibaret.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet