Мәрдлик вә бехиллиқ һәққидә

2007-06-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Уйғурлар мәрдлик билән сехийлиқни яхши көридиған бир хәлқ. Шуңа уйғурларда мәрдлик билән сехийлиқни махтайдиған, бехиллиқ билән намәрдликни сөкүдиған мақал-тәмсилләр наһайити көптур. Дуняда мәрдлик билән сехийлиқни махтимайдиған берәр милләт, берәр дин вә берәр пәлсәпә болмиса керәк. Мәрдлик билән сехийлиқ махташқа тегишлик бир гүзәл әхлақ болғинидәк, бехиллиқ билән намәрдлик пүтүн инсанийәтниң луғитидә сөкүлидиған бир начар хулуқтур.

Алим сираҗиддин әзизиниң мәрдлик билән бехиллиқ иккисини селиштуруп ейтқанлири

Мәккә мукәррәмә шәһиридә турушлуқ вәтәнпәрвәр яш алим сираҗиддин әзизи мәрдлик билән бехиллиқ иккисини селиштуруп мундақ деди: аллаһ таала қуран кәримдә бехиллиқни сөкүп мундақ дәйду: "бехиллиқ қилип (аллаһниң савабидин) өзини биһаҗәт һесаблиған, кәлимә тәвһидни инкар қилған адәмгә кәлсәк, биз униңға яман йолни муйәссәр қилип беримиз, у дозахқа ташланғанда, униң мели һеч нәрсигә әсқатмайду." Бехиллиқ қилғучиларниң пәқәт өзлиригә зиян салғучилар икәнликини баян қилип йәнә мундақ дәйду: "кимки бехиллиқ қилидикән, у өзиниң зийини үчүн бехиллиқ қилиду" . Әмма мәрдлик вә сехийлиққа кәлсәк, қуран кәрим бу гүзәл әхлақни дуня вә ахирәттә ниҗатлиққа еришидиған һәқиқий мөминләрниң бирдин бир сүпити болған һалда, қуранниң бешидила махтайду: "улар ғайбкә ишиниду, намазни ада қилиду, улар биз бәргән мал мүлүктин аллаһ йолида сәрп қилиду....."

Сираҗиддин әзизиниң ейтишичә, әрәбләрдә һәзрити муһәммәд әләйһиссалам дуняға келиштин бурун өткән һатәм таи дегән бир адәм мәрдлик вә сехийлиқниң бирдинбир үлгиси вә нәмуниси болуп өткәникән. Исламийәттин илгирики шаирлардин башлап та һазирғичә һәрқандақ бир шаир шеирлирида һатәмни сехийлиқ билән мәрдликниң абидиси қилип махтайду. Биз уйғурлар арисида тарқалған һекайә, чөчәкләрдиму һатәм мәрдлик билән сехийлиқниң нәмуниси қилип образлаштурулған.

"Көрәңләп кәтмә, көрәңләп кәткүчиләрни аллаһ зади яқтурмайду"

Һатәмниң әксичә, муса әләйһиссаламниң заманида қарун исимлик бир бай өткән болуп, қарун бехиллиқ билән намәрдликниң бирдинбир образи болуп қалған. Дунядики барлиқ самавий динларда вә инсанларниң қәлбидә қарун образи ләнәткар болуп сақлинип кәлмәктә. Ейтилишиларға асасланғанда, қарун интайин чоң бай икән, униң хәзинилириниң ачқучлирини 40 төгә аран көтиридикән.

Қуран кәрим бу қиссини мундақ баян қилиду: " қарун мусаниң қәвмидин иди. Қарун уларға йоғанлиқ қилди, қарунға хәзиниләрдин шу қәдәр көп бәргән идуқки, уларниң ачқучлирини (көтүрүш) күчлүк бир җамаәткиму һәқиқәтән еғирлиқ қилатти, әйни вақитта қарунға қовми ейтти: "көрәңләп кәтмә ,көрәңләп кәткүчиләрни аллаһ зади яқтурмайду, аллаһ саңа бәргән байлиқ билән ахирәт йүртини тилигин, дунядики несивәңниму онтимиғин, аллаһ саңа яхшилиқ қилғандәк, сән аллаһ(ниң бәндилиригиму) яхшилиқ қилғин, (бехиллиқ қилип) йәр йүзидә бузғунчилиқни тилимигин, аллаһ бузғунчиларни зади яқтурмайду" . Қарун: "мениң алаһидә билимим болғанлиқтин, бу байлиққа ериштим" деди"

Айәттә көргинимиздәк, қарун мал дунясидин еһтияҗ игилиригә чиқим қилишни қәтий рәт қилиду. Шуниң билән аллаһ таала уни тирик турғузуп мал дунялири билән биргә йәргә ютқузиветиду. Аллаһ таала қуран кәримдә "қарунни униң өйи билән қошуп йәргә ютқуздуқ, униңдин аллаһниң азабини тосивалалайдиған бир җамаә болмиди. Қарун өзини қоғдиялмиди." Деди. Бу вәқәлик башқа самавий динларниң китаблиридиму қәйт қилинған мәшһур бир һадисидур.

Дуняда тоннилап алтун вә милярдлап доллар йиғқан милярдирларниң нам нишаниси қалмастин, азрақ байлиқи болсиму шу байлиқидин инсанийәткә, хусусән өз миллитиниң еһтияҗлири үчүн ярдәм қилған җанкөйәрләрниң нам шөһрити кейинки әвладларниң қәлбидә орун елип, тилларда мәдһийилинип кәлмәктә.

"Байлириңлар бехиллишип кәткән вақитта, силәргә йәрниң үстидин униң асти яхширақ болуп қалиду"

Сираҗиддин әзизиниң ейтишичә, дуняда һәр қандақ адәм өзиниң нам нишаниниң яхши атақ билән қелишини, худди һатәмдәк, мәрдлик билән сехилиқниң үлгиси болуп, әвладлириниң тиллирида махтинишни, аллаһ тааланиң дәргаһидиму шан шәрәплик болушни яқтуриду, әлвәттә. Шуниңдәк, дуняда һечким өзиниң нам нишаниниң қарундәк бехиллиққа вә намәрдликкә мисал болуп қелишини вә хәлқиниң еғизида ләнәткар болуп қелишини һәргизму халимайду.

Һәр қандақ бир җәмийәтниң тәрәққи қилип раваҗ тепиши үчүн шу җәмийәттики байларниң мәрд байларниң роли алаһидә чоң болиду, дөләтләрниң иқтисадий җәһәттин көтүрилишидиму шу дөләттики байлар алаһидә салмақ орун тутиду. Шуңа пәйғәмбәр әләйһиссалам: "байлириңлар бехиллишип кәткән вақитта, силәргә йәрниң үстидин униң асти яхширақ болуп қалиду" дегән.

Бу һәдисниң мәниси: байлириңлар аллаһ таала ата қилған пул маллиридин башқа еһтияҗ игилиригиму сәрп қилип уларни қийинчилиқтин қутқузмиса, асарәттин, хорлуқтин қутулуш үчүн , илим пән өгинип, кәшипиятларни ечип тәрәққи қилиш үчүн пул маллиридин сәрп қилмиса андақ байларниң вә силәрниң өлгиниңлар яхши.

Дунядики һәр қандақ илим пән, техника йеңилиқлири вә кәшипиятлар әң аввал байларниң қоллиши вә маддий җәһәттин сехиләрчә ярдәм қилиши сайисида өз мевилирини берип кәлмәктә. Илим дуня вә ахирәтлик бәхт саадәтләргә йетишниң васитисидур. Көп һалларда бу илимни елиш вә бериш ишлири иқтисадқа еһтияҗлиқтур. Көп һалларда билим билән байлиқ бир адәмдә җәм болмайду.

Сехи байлар мал дунясидин әнсиримәйду, бәлки раһәт, һузур ичидә һаят сүриду

Шуңа алим илми билән, бай пул мели билән җәмийитигә, миллитигә хизмәт қилиду. Аллаһ таала берәр адәмгә байлиқ ата қилса уни икки мәқсәт билән бериду: бири, униңға инам қилиш йүзисидин; йәнә бири, уни синаш йәни бу байлиқни өз йолида қоллинамду яки бехиллиқ қилип бесип ятамду, дәп имтиһан қилиш үчүн бериду. Аллаһ таала буһәқтә: "силәрниң маллириңлар вә балилириңлар бир түрлүк синақтур" дәйду.

Аллаһ таала инам вә синақ тәриқисидә ата қилған мал дуняни аллаһ таалаға шүкүр қилиш вә муһтаҗларниң буниңдики һәққини ада қилиш йүзисидин җәмийәттики еһтияҗ игилиригә йетим йесирларға, пеқирларға, баққучиси йоқ тулларға, һәр қайси саһәләрдә илим тәһсил қиливатқанларға вә өз хәлқиниң маддий вә мәниви җәһәтләрдин тәрәққи қилип юксилишигә сәрп қилип турған байларниң байлиқлири күндин күнгә һәссиләп ашиду вә әмәлийәттиму ашмақта.

Мундақ байларниң аллаһ-тааланиң вә инсанларниң алдида йүзи йоруқ, шани шәвкәтлик болиду. Әксичә, байлиқлирини аллаһ тааланиң инами, буниңда еһтияҗ игилириниңму һәққи бар дәп тонумастин, өз күчүм билән таптим әмәсму дәп һарунчә мәғрурлунуп, пирәвнчә чоңчилиқ қилип керәклик җәһәтләргә сәрп қилштин бехиллиқ қилидиған байларни аллаһ таала мушу дунядила өзи халиғанчә җазалайду, бәзисини қарундәк йәргә ютқузса, бәзисини пирәвнни суда ғәрқ қилғандәк ғәрқ қилиду, бәзисини болса әбу җәһилни өлтүргүзгәндәк өлтүргүзиду. Булаңчилар, қарақчилар вә қатиллар тәрипидин һәрхил усуллар билән ечинишлиқ һалда өлтүрүливатқанлар вә байлиқидин әнсирәп өлүмни күтүп ғәм қайғу ичидә туруватқанларниң ичидә әнә ашундақ бехил байларму аз әмәс.

Әмма сехи байлар мал дунясидин әнсиримәйду, бәлки раһәт, һузур ичидә һаят сүриду. Чүнки аллаһ таалани һәқиқий тонуған бай бу алтә күнлүк аләмдә йиғқан аз тола байлиқиниң ғемини йемәйду, бәлки аллаһ тааланиң дәргаһида бу байлиқтин һесаб беришниң ғемини қилиду, шуңа у байлиқлирини керәклик тәрәпләргә сәрп қилиштин һеч бехиллиқ қилмайду. Шу сәвәбтинму униң мал дуняси бәрикәт билән көпийипла туриду. Мана бу реаллиқ.

Бехиллиққа адәтләнгән хәлқ мал дунясиға бехиллиқ қилғанлиқтин, җенидин, номусидин, һәтта вәтинидин айрилип қалиду. Чүнки адәттики еһтияҗлиқ тәрәпләргә пул мал сәрп қилиштин бехиллиқ қилишқа адәтлинип кәлгән бир хәлқниң вәтәнниң мустәқиллиқини қоғдаш йолида пул мал сәрп қилиши мумкин әмәс, вәтини үчүн пул мелиға бехиллиқ қилғанларниң униң йолида җенини берәлиши техиму мумкин әмәс.(Тохти)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт