Камбоджадиин қайтурулған уйғурларға ярдәм қилған мисйонер билән сөһбәт

Һөрмәтлик оқурмәнләр, 20 нәпәр уйғурниң камбоджадин хитайға қайтурулуш вәқәси муһаҗирәттики уйғурлар арисида һелиһәм асаслиқ сөз вә ойлиниш тимиси болмақта. Кишиләр вәқәниң баш-ахири вә сәвәп-нәтиҗә мунасивти һәққидә соал-сорақларни оттуриға қоймақта.
Мухбиримиз шоһрәт һошур
2009-12-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Камбоджа һөкүмити 19 - декабир кәч, паналиқ тиләватқан 20 уйғурни хитайға қайтуруп бәргәнлики үчүн мәмнунлиғини ипадилигән хитай һөкүмити, 21 - декабир күни, камбоджаға "йардәм" йүзисидин камбоджа һөкүмити билән  милйард доллардин артуқ қиммәткә игә 14 келишим имзалиған. Сүрәт, хитай муавин рәиси ши җинпиң билән камбоджа баш министири ху сән қәдәһ соқуштуруватқан көрүнүш.
Камбоджа һөкүмити 19 - декабир кәч, паналиқ тиләватқан 20 уйғурни хитайға қайтуруп бәргәнлики үчүн мәмнунлиғини ипадилигән хитай һөкүмити, 21 - декабир күни, камбоджаға "йардәм" йүзисидин камбоджа һөкүмити билән милйард доллардин артуқ қиммәткә игә 14 келишим имзалиған. Сүрәт, хитай муавин рәиси ши җинпиң билән камбоджа баш министири ху сән қәдәһ соқуштуруватқан көрүнүш.
AFP Photo

Оттуриға чүшкән соаллардин бири, бу балиларниң дәсләптә чиққан җайи ветнамда сиясий панаһлиқ тилимәстин камбоджаға келип панаһлиқ тилишидур. Төвәндә бу һәқтә, әйни чағда камбоджадики уйғурларға ярдәм қилған мисйонерләрдин бири җон әпәнди билән өткүзүлгән сөһбәт хатирисини аңлайсиләр.

Соал: аңлисақ сиз камбоджадин қайтурулған уйғурларға ярдәм қилғанлардин бири икәнсиз. Алди билән өзиңизни қисқичә бир тонуштуруп өтсиңиз?

Җаваб: мениң исмим җон, мән бир мисйонер. Мән йеқинқи 10 йилдин бери мусапирлар ишлири билән шуғуллиниватимән. Һазирға қәдәр асаслиқи шималий корийәлик мусапирлар ишини қилип кәлдим. Қилған ишим асаслиқи уларниң 3 ‏- бир бихәтәр дөләткә бериш ишлириға қануний җәһәттин мәслиһәт, иқтисадий вә турмуш җәһәттин ярдәм бериш болди.

Соал: бу сизниң уйғур муһаҗирлар ишиға тунҗи қетим арилишишиңизму?

Җаваб: 2 ‏- қетим. Биринчи қетим бу йил март ейида малайшияда бир уйғур аял вә униң қизиниң панаһлиқ ишиға арилашқанмән. У аял бу йил 7 ‏- айда түркийигә сақ ‏- саламәт йетип барди.

Соал: бу қетимқи уйғурлар ишиға қандақ арилишип қалдиңиз? йәни әһвалдин сиз қандақ хәвәр таптиңиз?

Җаваб: дуня уйғур қурултийи ичидә достлирим бар. Шулардин уқтум. Әһвални уққандин кейин, алди билән вейтнамға бардим, уларниң қолида һечқандақ кимлик испати болмиғачқа, меһманханиға тизимлиталмайтти. Мән уларни өз намимда ятақ елип меһманханиға орунлаштурдум. Әтиси йәнә бир достимиз билән бирликтә б д т вә бәзи дөләтләрниң консуллири билән алақилаштуқ.

Соал: улар нимә дәп җаваб бәрди?

Җаваб: б д т мусапирлар ишханисиниң хануйдики мәсули вуансун бизгә очуқ һалда: "бу балилар вейтнамда тутулуп қалса, шүбһисизки хитайға қайтуруветиду," деди. Мусапилар ишханисиниң тайландики башлиқи хол әфәндиму охшашла вейтнамниң булар үчүн хәтәрлик икәнликини, камбоджаниң әң яхши җай икәнликини билдүрди.

Соал: улар вейтнамни хәтәрлик дегәндә асаслиқи қайси сәвәбни көрсәтти?

Җаваб: вейтнамда бурун панаһланғучиларни хитайға қайтуруветидиған әһваллар йүз бәргән икән; әң муһими вейтнам б д т ниң мусапирлар келишимигә қол қоймиған икән. Буни улар вейтнамда турса болмайду дейишидики асаслиқ сәвәб дәп көрсәтти. Униңдин кейин, мән өзәмму бу балиларға меһманханидин ятақ елиш җәрянида, вейтнамда чәтәлдин кәлгәнләргә қарита наһайити қаттиқ бир түзүм барлиқини байқидим. Қисқиси һәр иккиси бу балиларни вейтнамдин тез елип чиқип кетишимизни тәвсийә қилди.

Соал: бу балиларни көргән чеғиңизда улар сиздә қандақ тәсират пәйда қилди?

Җаваб: мән булардин үчи билән йүз көрүштүм. Үчилиси диндар балилар иди. Әдәплик вә йеқимлиқ иди. Хитайниң дегинидәк, бирәр җинайәт өткүзидиған адәмләрдәк көрүнүш яки миҗәз характер көрүнмәйтти. Кесип ейталаймәнки, улар җинайәт садир қилидиған балилар әмәс.

Соал: бу балилар камбоджаға барғандин кейин нимә ишларни қилдиңлар?

Җаваб: камбоджадин балдуррақ ачиқип кетиш үчүн, улардин үчигә дуня паспорти ишләттуқ, бу паспортқа мәлум бир дөләт виза қоюп бәрди. Бу үчи шу дөләткә берип болғандин кейин, қалғанлириниму шу йол билән йөткимәкчи болдуқ. Бирақ камбоджа бу балиларниң қолидики паспорт һәм визини қануний испат сүптидә қобул қилмиди. Биз камбоджа һөкүмитигә бу балиларниң әһвалини чүшәндүрүватқан вақтимизда, ечинишлиқ вәқә йүз бәрди, хитайға қайтуривәтти.

Соал: сизчә балиларниң қайтурулушиға асаслиқ нимиләр сәвәб болди?

Җаваб: хитай билән камбоджа арисидики иқтисадий мунасивәт, ши җинпиңниң камбоджа зиярити вә б д т ниң камбоджадики ишханисиниң хизмәт сүритиниң аста болуши қатарлиқ амиллар асаслиқ сәвәбләр. Мәсул хадимлар, бу уйғурларниң әһвалиға алаһидә җиддий муамилә қилиши керәк иди. Ундақ қилмиди, адәттики панаһланғучиларға охшаш муамилә қилип қалди, тез пүттүрүвәткән болса, бу ақивәт келип чиқмайтти. Йәни балиларниң қолиға техи "бихәтәрлики әндишә қилиниватқан кишиләр" дегән хәт берилгән; бу дегәнлик панаһлиқ илтимаси тәкшүрүлүватқан киши дегәнликтур; "панаһлиқ илтимаси қобул қилинди" дегән хәт әмәс. Әгәр шу хәт берилгән болса, бәлким, камбоджа алдирап бундақ тез қол салалмасмитикин дәп ойлаймән.

Соал: тәҗирибиңизгә асасланғанда, нормалда бир панаһланғучиниң илтимасиға қанчә күндә хуласә чиқип болуши керәк?

Җаваб: мән б д т муһаҗирлар ишханисиниң хизмәт күн тәртипини билип кәтмәймән. Билидиғиним әслидә бу 1 - 2 һәптә ичидә пүтүши керәк. Болупму уйғурларниң шундақ болуши керәк. Б д т муһаҗирлар ишханиси наһайити көп яхши ишларни қиливатиду. Әмма, уйғурларниң ишиға техиму җиддий қариши керәк иди.

Соал: бу қетимқи вәқәдин чиқарған бир хуласәңләр барму?

Җаваб: дунядики бизгә охшаш хәйр-сахавәт ишлири билән шуғулланғучилар, бу қетимқи вәқәдин уйғурларниң вәзийитиниң һәқиқәтән җиддий икәнликини билдуқ. Униң үстигә дуня уйғур қурултийиниң дуняниң һәммә йәрлиридә ишханиси йоқ. Шуңа бизниң сәпдашлиримиз келәр йилдин башлап, уйғур муһаҗирлар ишлири үчүн мәхсус бөлүм тәсис қилишни ойлишиватиду. Бизниң дуняниң һәммә йеридә адәмлиримиз бар. Кәң-көләмлик һәмкарлиқ болғанда ишниң хәтирини азайтқили болиду.

Юқиридики аваз улинишидин, бу сөһбитимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (3)
Share

Исимсиз оқурмән

Хәт оқуйалмамсиз?немишқа тайландта әмәс, камбоджада топланғанлиқини оқумидиңизма? кәчкичә хәқкә қара чаплимисаңлар күнүңлар өтмәмду?

Dec 30, 2009 01:44 AM

Исимсиз оқурмән

Бу қетим қайтурулғанларниң ичидә ﯪйаллар балилар барму ?

Dec 29, 2009 09:12 AM

Исимсиз оқурмән

Бу балилар нимә үчүн камбодиҗаға топланди?витнамдаб д т ишханиси баркәнғу? нимә үчүн мәтбуﯪтта елан қилинди?йаки бу хиттайниң пилани билән топландиму?чуқум хиттайға ишләйдиғанлар бар ичиңларда.
Бу қан мәслиси милләт билмиди дәп қалмаңлар.Хиттай җасуслириниң җаҗисини биримиз иншаﯪллаһ, буишниң нәтиҗисини күтиватимиз ,сәвәби иниқланғичә сақлаймиз хиттай җасуслириға өлүм!!!!!!!!!!!!мунапиқлар дозахниң әң чуңқур йәридин орун ﯪлиду.

Dec 29, 2009 08:07 AM

Толуқ бәт