Amérika mudapi'e ministirliqi: "Xitayning herbiy we jasusluq pa'aliyetliri amérika üchün tehdit"

Amérika mudapi'e ministirliqining yilliq doklatida, xitay xewpsizlik we herbiy sélinmisi, intérnét tori arqiliq jasusluq yürgüzüsh qilmishining amérika üchün éghir tehdit peyda qiliwatqanliqi alahide eskertilgen.
Muxbirimiz irade
2012-05-21
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika mudapi'e ministirliqining sherqiy asiya xewpsizlik ishlirigha mes'ul mu'awin ministiri dawid hélwi. 2012-Yili 18-may.
Amérika mudapi'e ministirliqining sherqiy asiya xewpsizlik ishlirigha mes'ul mu'awin ministiri dawid hélwi. 2012-Yili 18-may.
www.defense.gov

Amérika mudapi'e ministirliqi pentagon teripidin yilda bir qétim élan qilinidighan bu doklat jem'iy 80 bettin terkib tapqan bolup, uningda xitayning herbiy sélinmisi, herbiy istratégiyisi, xitayning herbiy küchining da'irisi, orni we küchi we shundaqla xitayning yéqinqi yillardin buyanqi intérnét tor dunyasida élip bériwatqan türlük pa'aliyetlirigiche tepsiliy melumatlar bérilgen.

Doklatta körsitilishiche, xitayning herbiy qudriti éship bériwatqan bolup, xitayning yilliq herbiy sélinmisi amérikining eksiche yiligha ikki xaniliq reqem bilen örlep barmaqta. Xitay hazir özining herbiy küchini chégrasidin tolimu uzaq bolghan rayonlarghiche tesir körsiteleydighan qabiliyetke ige qilip tereqqiy qildurushni dawam qilmaqta. Doklatta bu heqte mundaq déyilgen:
"Xitay herbiy küchini 'yéngi tarixi burch' dep atawatqan nishanini emelge ashurush yolida tereqqiy qildurmaqta. Bu nishan xitayning hazirqi chégrasidin uzaqta bolghan bir qisim rayonlarnimu öz ichige élishi mumkin"

Jüme küni amérika mudapi'e ministirliqining sherqiy asiya xewpsizlik ishlirigha mes'ul mu'awin ministiri dawid hélwi mezkur doklat munasiwiti bilen muxbirlarni kütüwélish yighini ötküzüp, xitayning herbiy tereqqiyati üstidiki bezi muhim nuqtilar üstide toxtaldi.

Dawid hillay sözide xitayning ötken yilining özidila herbiy ishlargha 180 milyard dollar serp qilghanliqi we buning xitay da'iriliri ashkara élan qilghan reqemdin xélila yuqiriliqini eskertip:
"Xitay yéngi we ilghar qorallargha, bashqurulidighan bombidin mudapi'elinish sistémisigha, déngiz asti paraxoti we awi'amatka téxnikisi hemde radarda körünmeydighan küreshchi ayropilan téxnikisigha köplep meblegh salmaqta. Xitayning herbiy eslihelirini ilgharlashturush pa'aliyetliri xitayning hessilep éship bériwatqan xewpsizlik maliyisining bir qismi" dep körsetti.

Doklatta xitayning hessilep éshiwatqan herbiy sélinmisidin bashqa alahide tilgha élin'ghan yene bir nuqta bolsa, xitayning dunya miqyasida yürgüzüwatqan herbiy we iqtisadiy jasusluq pa'aliyetliri bolup, xitay jasusliri "Dunyadiki eng aktip we eng jahil jasuslar" dep körsitildi. Doklatta xitayning gherb döletliridin sétiwalghan ayropilan we shuninggha oxshash bashqa herbiy eslihelerning téxnikiliri arqiliq herbiy téxnikisini yéngilashqa urun'ghandin sirt, intérnét tor dunyasidin paydilinip, amérikining téxnika we iqtisadiy mexpiyetlikige a'it uchurlarni yighiwatqanliqini alahide eskertken shundaqla xitayning intayin aktip we jahilliq bilen élip bériwatqan bu jasusluq pa'aliyetlirining amérikining xewpsizlikige éghir tehdit peyda qiliwatqanliqini bildürgen. Doklatta "Xitay gerche kéyinki yillarda herbiy ishlarda ochuq-ashkara bolush jehette bir qeder ilgirilesh hasil qilghan bolsimu, emma uning künsayin küchiyiwatqan herbiy küchini qandaq we némige ishlitidighanliqi yenila ochuq emes. Bu jehette nurghun shübhiler jawabsiz qalmaqta" déyilgen.

Doklatta éytilishiche, xitayning herbiy küchi asasliq teywen'ge qaritilghan bolup, herbiy téxnikisini ilgharlashturush pa'aliyetlirimu asasliq bu nishanni merkez qilghan. Emma amérika mudapi'e ministirliqi yene xitayning herbiy pa'aliyetlirining teywendin sirt, hazirghiche yene liwiyidin puqralirini yötkesh, aden qoltuqidiki déngiz qaraqchiliqigha qarshi turush we latin amérikisidiki bir qisim insaniy pa'aliyetliri üchün ishletkenlikinimu qeyt qilghan we xitay gerche herbiy küchini ashurushning "Mudapi'eni asas qilghan tinchliqperwer zoriyish" liqini ilgiri sürsimu, emma etraptiki qoshna döletlerning xitayning herbiy pa'aliyetlirining meqsitige guman bilen qaraydighanliqini tilgha élip ötken.

Dawid hélwi muxbirlarni kütüwélish yighinida bu heqte toxtilip yuqiridiki gumanlar bilen bir waqitta, xitay xelq armiyisining ijabiy bir qudret bolushi üchün yenila purset barliqini bildürdi we mundaq dédi:
"Biz xitay azadliq armiyisining xitaydin nahayiti uzaq jaylardimu heriket qilalaydighan iqtidargha ige bolush üchün tirishiwatqanliqini körüwatimiz. Biz xitay armiyisi yéngi nishanliri üchün heriket qiliwatqan bir shara'itta, yenila xitay bilen hemkarlishidighan pursetlerning mewjutluqigha ishinimiz. Biz xitaydin uzaq yerlerde heriket qilish iqtidarini yétildürgen xitay armiyisining mushuning bilen bir waqitta yene, xelq'ara qa'ide-nizamlargha ri'aye qilip, dunyaning ortaq menpe'iti, tinchliqi we muqimliqi üchün töhpe qoshushini arzu qilimiz."

Dawid hélwi sözide yene, xitayning intérnét tor dunyasidiki xakkirliq hujumliri üstidimu alahide toxtaldi. Uning éytishiche, xitay hökümiti intérnét xakkirliq téxnikisighimu üzlüksiz meblegh séliwatqan bolup, xitay bu téxnikini intérnét sistémisini qoghdash üchünla emes, belki qarshi terep sistémisigha hujum qilish üchün ishletmekte. Dawid hillayning éytishiche, xitayning intérnét saheside élip bériwatqan bu xil heriketlirige amérika yéqindin diqqet qiliwatqan bolup, bu mesile téxi yéqidinla béyjingda élip bérilghan xewpsizlik söhbitidimu otturigha qoyulghan.

Amérikining mezkur doklati élan qilin'ghandin kéyin, xitay hökümiti amérika mudapi'e ministirliqining doklatigha qattiq naraziliq bildürdi. Düshenbe küni xitay mudapi'e ministirliqi mexsus bayanat élan qilip, amérikining xitayning herbiy sélinmisi heqqidiki köz qarashlirigha qet'iy qarshi turidighanliqini bildürüp, xitayning herbiy tereqqiyatining normal élip bériliwatqan bir tebi'iy tereqqiyatliqini ilgiri sürdi.

Toluq bet