Өзбекистан -таҗикистан мунасивәтлири кәскинләшмәктә

1991-Йили совет иттипақи ғулиғандин кейин мәйданға чиққан оттура асия мустәқил җумһурийәтлири өз алдиға алаһидә сиясәт йүргүзсиму, әмма улар америка қошма штатлири, русийә, хитай вә явропаниң тәсири астида болуп кәлмәктә.
Ихтиярий мухбиримиз ойған
2012-01-31
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Оттура асияниң хәритиси. 2009-Йили ноябир.
Оттура асияниң хәритиси. 2009-Йили ноябир.
http://en.wikipedia.org

Илгири совет иттипақи вә а қ ш дин ибарәт икки дөләт оттурисидики қариму-қаршилиқ пүткүл бир сотсиялистик вә капиталистик түзүм оттурисидики қариму-қаршилиққа айланған болса, әмди бу мәркизий асияға бир нәччә мәмликәт өз тәсирини йәткүзүшкә тиришип келиватиду. Лекин шуниму алаһидә тәкитләш керәкки, илгири бир-биригә яр-йөләк болуп кәлгән бу иттипақдаш җумһурийәтләр арисидики сиясий, иқтисадий вә һәрбий қариму-қаршилиқларниң пәйда болуши мәркизий асиядики мурәккәп вәзийәтни техиму кәскинләштүрмәктә. Мундақ қаршилиқ, болупму өзбекистан вә таҗикистан оттурисида кәң көләмдә байқалмақта. Икки мәмликәт оттурисида йүз бәргән бәзи тоқунушлар һәққидә дуняниң һәр қайси аммиви ахбарат васитилири илгири хәвәрлигән болсиму, кейинки вақитларда бу һәққидә йеңи мәлуматлар көпәймәктә.

Йеқинда истратегийилик мәдәнийәт фонди тор бетидә елан қилинған александир шустофниң «өзбекистан вә таҗикистан тоқунуши кәскинләшмәктә» намлиқ мақалиси әнә шуниң ярқин бир мисали болуп, униңда өткәнки йилниң ноябир вә мушу йилниң январ айлирида икки дөләт оттурисидики тоқунушниң қайта кәскинләшкәнлики һәм бу кәскинликниң көпинчә өзбекистан тәрипидин келип чиқиватқанлиқи әскәртилгән, йәни өзбекистан өзиниң җуғрапийилик әһвали арқилиқ таҗикистанға бесим көрситиватқанлиқи илгири сүрүлгән.

Мақалидә 2009-йилниң ноябир ейидин башлап өзбекистанниң төмүр йоллирида таҗикистанға тәәллуқ йүкләрниң тутуп турулуватқанлиқи, 2010-йилға қәдәр 150, әмди феврал ейиға қәдәр болса 400 вагон йүкниң һәр хил сәвәбләр билән тосуп елинғанлиқи, икки тәрәп һөкүмәт башлиқлириниң келишими билән 178 вагон таҗикистанға чиқирип берилгән болсиму, бирақ әһвалниң йәниму қийин икәнлики, буниң сәвәбидин 2010-йилниң биринчи йеримида таҗикистан йүк тошуш пиланиниң 40 пирсәнткә қисқартилғанлиқи ейтилған.

Өзбекистанниң таҗикистанға нисбәтән мундақ мәвқәдә турушиниң бирдин-бир сәвәби шунуңдики, таҗикистан өзиниң «рогун гидро електр истансиси» ниң ишини актиплаштуруш арқилиқ өзбекистанға таҗикистан арқилиқ өтидиған аму дәряси сүйини қисқартқан иди. Бу өз нөвитидә, өзбек һөкүмитиниң тәкитлишичә, өзбекистанниң бихәтәрликигә сәлбий тәсир йәткүзмәктә икән. Аму дәряси сүйиниң азайтилиши деһқанчилиқ билән күн көрүватқан өзбекистанниң көплигән районлирини мисли көрүлмигән қийин ақивәтләргә дучар қилиши тәбиийдур. Өткәнки йилниң ноябир ейида өзбек-таҗик чеграсиниң галаба-амузанг районида йүз бәргән партлаш вәқәсидин кейин өзбекистан аммиви ахбарат васитилиридә буни «террорлуқ һәрикәт» дегән ахбарат бесилип, өзбекистан бу йөнилиштики қатнаш ишлирини тохтитип, икки дөләт оттурисидики мунасивәтләр йәниму кәскинләшкән иди. Таҗикистан тәрәп болса партлаш вәқәсини өзбекистанниң таҗикистанға бесим көрситиш мәқситидә пайдилиниватқанлиқини көрсәткән.

Мақалә аптори өзбекистанниң қазақистандин афғанистанға әвәтиливатқан таварларни, болупму озуқ-түлүк пойизлириниму тутуп туруватқанлиқини, өзбекистанниң бу һәрикитидин мәркизий асия базарлириниң қийинчилиққа дуч келиши мумкинликини оттуриға қойған. А. Шустоф «таҗикистан төмүр йоллири» идарисиниң башлиқиниң муавини осман қәләндәрофниң сөзлиридин нәқил кәлтүрүп, икки дөләт чегрисиға җәнубий таҗикистанға тәәллуқ 298 вагонниң, шу җүмлидин 72 вагон ун, 26 вагон ашлиқ, 25 вагон семонт, 26 вагон йеқилғу вә башқиму йүкләрниң топланғанлиқини ейтқан.

Буниңдин ташқири мақалидә өткәнки йилниң 13-ноябир күни өзбәк-таҗик чегрисида йүз бәргән қораллиқ тоқунуш пәйтидә бир өзбек чегра хадиминиң қурбан болғанлиқи, бу тоқунушниң йүз беришида һәр икки тәрәпниң бир-бирини әйибләватқанлиқи, шундақла өзбекистанниң таҗикистан билән болған чегра райониға һәрбий техникисини кәлтүрүп, қошна районларға хәтәрлик туғдуруватқанлиқи, омумән мәзкур икки мәмликәт оттурисида қелиплашқан әһвалниң мәркизий асиядики әң хәтәрлик мәсилә икәнлики тәкитләнгән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт