Özbékistan -tajikistan munasiwetliri keskinleshmekte

1991-Yili sowét ittipaqi ghulighandin kéyin meydan'gha chiqqan ottura asiya musteqil jumhuriyetliri öz aldigha alahide siyaset yürgüzsimu, emma ular amérika qoshma shtatliri, rusiye, xitay we yawropaning tesiri astida bolup kelmekte.
Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2012-01-31
Élxet
Pikir
Share
Print
Ottura asiyaning xeritisi. 2009-Yili noyabir.
Ottura asiyaning xeritisi. 2009-Yili noyabir.
http://en.wikipedia.org

Ilgiri sowét ittipaqi we a q sh din ibaret ikki dölet otturisidiki qarimu-qarshiliq pütkül bir sotsiyalistik we kapitalistik tüzüm otturisidiki qarimu-qarshiliqqa aylan'ghan bolsa, emdi bu merkiziy asiyagha bir nechche memliket öz tesirini yetküzüshke tiriship kéliwatidu. Lékin shunimu alahide tekitlesh kérekki, ilgiri bir-birige yar-yölek bolup kelgen bu ittipaqdash jumhuriyetler arisidiki siyasiy, iqtisadiy we herbiy qarimu-qarshiliqlarning peyda bolushi merkiziy asiyadiki murekkep weziyetni téximu keskinleshtürmekte. Mundaq qarshiliq, bolupmu özbékistan we tajikistan otturisida keng kölemde bayqalmaqta. Ikki memliket otturisida yüz bergen bezi toqunushlar heqqide dunyaning her qaysi ammiwi axbarat wasitiliri ilgiri xewerligen bolsimu, kéyinki waqitlarda bu heqqide yéngi melumatlar köpeymekte.

Yéqinda istratégiyilik medeniyet fondi tor bétide élan qilin'ghan aléksandir shustofning "Özbékistan we tajikistan toqunushi keskinleshmekte" namliq maqalisi ene shuning yarqin bir misali bolup, uningda ötkenki yilning noyabir we mushu yilning yanwar aylirida ikki dölet otturisidiki toqunushning qayta keskinleshkenliki hem bu keskinlikning köpinche özbékistan teripidin kélip chiqiwatqanliqi eskertilgen, yeni özbékistan özining jughrapiyilik ehwali arqiliq tajikistan'gha bésim körsitiwatqanliqi ilgiri sürülgen.

Maqalide 2009-yilning noyabir éyidin bashlap özbékistanning tömür yollirida tajikistan'gha te'elluq yüklerning tutup turuluwatqanliqi, 2010-yilgha qeder 150, emdi féwral éyigha qeder bolsa 400 wagon yükning her xil sewebler bilen tosup élin'ghanliqi, ikki terep hökümet bashliqlirining kélishimi bilen 178 wagon tajikistan'gha chiqirip bérilgen bolsimu, biraq ehwalning yenimu qiyin ikenliki, buning sewebidin 2010-yilning birinchi yérimida tajikistan yük toshush pilanining 40 pirsentke qisqartilghanliqi éytilghan.

Özbékistanning tajikistan'gha nisbeten mundaq mewqede turushining birdin-bir sewebi shunungdiki, tajikistan özining "Rogun gidro éléktr istansisi" ning ishini aktiplashturush arqiliq özbékistan'gha tajikistan arqiliq ötidighan amu deryasi süyini qisqartqan idi. Bu öz nöwitide, özbék hökümitining tekitlishiche, özbékistanning bixeterlikige selbiy tesir yetküzmekte iken. Amu deryasi süyining azaytilishi déhqanchiliq bilen kün körüwatqan özbékistanning köpligen rayonlirini misli körülmigen qiyin aqiwetlerge duchar qilishi tebi'iydur. Ötkenki yilning noyabir éyida özbék-tajik chégrasining galaba-amuzan'g rayonida yüz bergen partlash weqesidin kéyin özbékistan ammiwi axbarat wasitiliride buni "Térrorluq heriket" dégen axbarat bésilip, özbékistan bu yönilishtiki qatnash ishlirini toxtitip, ikki dölet otturisidiki munasiwetler yenimu keskinleshken idi. Tajikistan terep bolsa partlash weqesini özbékistanning tajikistan'gha bésim körsitish meqsitide paydiliniwatqanliqini körsetken.

Maqale aptori özbékistanning qazaqistandin afghanistan'gha ewetiliwatqan tawarlarni, bolupmu ozuq-tülük poyizlirinimu tutup turuwatqanliqini, özbékistanning bu herikitidin merkiziy asiya bazarlirining qiyinchiliqqa duch kélishi mumkinlikini otturigha qoyghan. A. Shustof "Tajikistan tömür yolliri" idarisining bashliqining mu'awini osman qelenderofning sözliridin neqil keltürüp, ikki dölet chégrisigha jenubiy tajikistan'gha te'elluq 298 wagonning, shu jümlidin 72 wagon un, 26 wagon ashliq, 25 wagon sémont, 26 wagon yéqilghu we bashqimu yüklerning toplan'ghanliqini éytqan.

Buningdin tashqiri maqalide ötkenki yilning 13-noyabir küni özbek-tajik chégrisida yüz bergen qoralliq toqunush peytide bir özbék chégra xadimining qurban bolghanliqi, bu toqunushning yüz bérishida her ikki terepning bir-birini eyiblewatqanliqi, shundaqla özbékistanning tajikistan bilen bolghan chégra rayonigha herbiy téxnikisini keltürüp, qoshna rayonlargha xeterlik tughduruwatqanliqi, omumen mezkur ikki memliket otturisida qéliplashqan ehwalning merkiziy asiyadiki eng xeterlik mesile ikenliki tekitlen'gen.

Toluq bet