'Derijidin tashqiri küchlerning xelq'ara shahmat oyunidiki wetensiz péchkilar '

Yéqinda amérikida chiqidighan xaffington pochtisi gézitide "derijidin tashqiri küchlerning xelq'ara shahmat oyunidiki wetensiz péchkilar" mawzuluq bir maqale élan qilindi. Maqalide aptorning güentanamodiki Uyghurlarning 3 - bir döletke orunlashturulush jeryanidiki amérika hökümitining pozitsiyisige bolghan köz qarashliri bayan qilin'ghan.
Muxbirimiz irade
2010-01-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Youtube Din élinghan bu sürette, 2009 - yili 18 - iyul küni, ürümchining melum kochisida birnechche chirayi sulghun uyghurlarning körünüshi.
Youtube Din élinghan bu sürette, 2009 - yili 18 - iyul küni, ürümchining melum kochisida birnechche chirayi sulghun uyghurlarning körünüshi.
Youtube Din élindi.

Xaffington pochtisi gézitide élan qilin'ghan "Derijidin tashqiri küchlerning xelqara shahmat oyunidiki wetensiz péchkilar" Namliq maqalining aptori pétr jan honisbérg san firansésko uniwérsitétining proféssori bolup, u "güentanamo shahitliri" ish pilaniningmu bashliqi. Aptor maqaliside güentanamodiki Uyghurlarning gunahsizliqi ispatlan'ghandin kéyinmu baridighan 3 - dölet tapalmasliqidek bir weziyetke bolghan köz qarashlirini bayan qilghan.

Aptor güentanamoda tutup turuluwatqan bu Uyghurlarni xitay - amérika munasiwetliridiki shahmat uruqigha oxshatqan bolup maqalisini mundaq bashlaydu :

-- "Güentanamo shahitliri" ish pilani boyiche palawdiki Uyghurlarni filimge alghili barghan guruppa yéqinda palawdin qaytip keldi. Pilan boyiche ularning sergüzeshtiliri kelgüsi ewladlarning 11 - sintebirdin kéyin qandaq ishlarning yüz bergenlikini bilip qélishi üchün nahayiti tepsiliy süretke élindi.

-- Güentanamogha qamalghan Uyghurlarning ehwali tolimu özgiche. Ularning nishani hergizmu amérikigha qarshi chiqish emes. Ularning meqsiti peqet xitayning öz wetini sherqiy türkistanda yürgüzüwatqan béismidin özini qoghdash. Derweqe, nurghun tekshürüshlerdin kéyin ularning düshmen eskiri bolmighanliqi ispatlandi. Emma zamanning ötüshi bilen bu Uyghurlar amérika bilen xitay arisidiki shahmat oyunining péchkilirigha oxshap qaldi.

-- Amérika ularni wetini sherqiy türkistan'gha qayturalmidi. Chünki xitay ularni térrorchi dégenliktin, eger ular qayturulup bérilgen teqdirde ya qéyin - qistaqqa uchraytti yaki öltürületti. Xitay hetta bashqa döletlerge bu Uyghurlarni musapir süpitide qobul qilmasliq heqqide qattiq bésim ishletti. Albaniye 2006 - yili Uyghurlarni qobul qilghinida ulargha bundin kéyin bashqa Uyghurlarni qobul qilmasliqini agahlandurup zor bésim ishletti. Ene shundin béri bu Uyghurlarni bérmuda bilen palawla qobul qildi. Qalghan 7 neper Uyghur bolsa gunahsizliqi ispatlan'ghan turuqluq hélihem özlirini qobul qilidighan döletni kütüp turmaqta.

Aptor pétr jan honisbérg amérikining bu ishqa kelgende özining derijidin tashqiri küchini yéterlik ishletmigenlikige ishinidighan bolup, u bu heqte toxtilip mundaq deydu:

-- Amérika güentanamodiki Uyghurlarni Uyghur jama'iti mewjut bolghan döletlerge qobul qildurush üchün bu döletlerge özining derijidin tashqiri küchini yéterlik ishletmidi. Menche ular bu Uyghurlargha mediniy we ijtima'iy jehettin muwapiq bir dölet tépip bérish arqiliq xitay bilen bolghan munasiwetlirini buzup qoyushni xalimidi. Uyghurlarning mutleq köp qismi xitay iraq urushida amérikigha yardem qilghanliqtin, amérikining Uyghurlargha yéterlik derijide köngül bölmeywatqanliqigha ishinidu.

-- Amérikida Uyghur jama'iti bar turuqluqmu amérika hökümiti ularni bu yerge orunlashturalmaydu. Eslide obamaning hökümetni yéngi qurghan waqtida Uyghurlarni amérikigha ekilishke pursiti bar idi. Emma uning meslihetchiliri waqitni sozuwetkenliktin ular qararni layihilep bolghiche, amérika dölet mejlisi güentanamo tutqunlirini amérikigha kirgüzmeslik heqqidiki qanunni maqullap boldi.

Aptor güentamodiki Uyghurlarning amérikigha qoyup bérilish mesilisining amérika aliy sotining bu yil 6 - aydiki qararigha baghliq bolup qalghanliqini bayan qilip mundaq deydu:

-- 2008 - Yili fédiral sot bu Uyghurlarni amérikigha qoyup bérish heqqide qarar maqullidi. Emma hökümet buninggha derhal qarshi chiqip qararni örüp tashlap, amérikigha kimning qobul qilinidighanliqigha peqet amérika dölet mejlisi we prézidéntningla qarar qilalaydighanliqini belgilidi. Amérika aliy soti bu yil 3 - ayda dawani körüp chiqip, 6 - ayda axirqi qararni élan qilidu.

-- Emma körünüp turuptiki, obama siyasiy küchini bu Uyghurlargha Uyghur jama'iti bar dölettin orun tépish üchün ishletmeydu. Güentanamoni taqash obamaning nishani, emma u bu gunahsiz kishilerning normal hayatini dawam qildurushigha kapaletlik qilalmaydu.

Aptor maqalisining axirida güentamodiki Uyghurlar jümlidin pütün Uyghurlar uchrawatqan tiragidiyigini mundaq dep süretleydu:

-- Palawdiki Uyghurlar bilen bir hepte awal paranglashqinimizda , ular bizge özlirining palawni peqet bir ötkünchi yer dep qaraydighanliqini éytip berdi. Chünki palaw ularni wetendashliqqa qobul qilmaydu. Ulargha pasport bérelmeydu. Uning üstige21 ming nopusluq palawda aran 400 musulman bar. Birmu Uyghur yoq. Shunga ular Uyghur jama'iti olturaqlashqan döletlerge köchüp kétishni arzu qilidighanliqini bildürdi.

-- Biz palaw prézidénti jonson toribyung bilen körüshkinimizde , u bizge Uyghurlarning hikayisining tolimu tiragidiyilik ikenlikini éyitti. Bu Uyghurlar wetensiz. Ular öz öyige, öz wetinige qaytishqa imkansiz. Ularning beziliri wetinide öylinip bolghan. Emma ular bundin kéyin nahayiti zor bir tesir bolmighan teqdirde , ayali we a'ilisi bilen qayta jem bolalmaydu. Chünki xitay hökümiti Uyghurlargha pasport ishlep bermigenliktin, ular erkin sayahet qilish hoquqighimu ige emes.

-- Mana bularning hemmisini amérika bilip tursimu, emma u yenila xitaygha bésim ishlitishtin özini tartmaqta. Aqiwette bu wetensiz Uyghurlar derijidin tashqiri küchlerning shahmat taxtisdiki péchka bolushni dawam qilmaqta.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, siler pétr jan honisbérg yazghan "derijidin tashqiri küchlerning xelq'ara shahmat oyunidiki wetensiz péchkilar" namliq maqalining tepsilatini anglaysiler.

Pikirler (3)
Share

Isimsiz oqurmen

ﯪYning 15yoruq 15 qarangghudigen bowam
Ularning hemmisige ﯪzqaldi yaxshi kishler hamini!?

Jan 19, 2010 09:57 AM

Isimsiz oqurmen

Dimek emdi qan tökmisek wetenni élish tügül ﯪxiri weten ichidin tartip dunyaning herqaysi jaylirighiche kochida qélip ittin xar bolup ölidighinimizni hés qiliwatimiz.

Jan 18, 2010 02:37 PM

Isimsiz oqurmen

Shu waqit ütiwéridu üzingiz tirishmisingiz we qurbanliq bermisngiz bir ümür xar !!!!
Biz zadi yéterlik bedeltölüduqmu!!??? peqetbiz ulargha nepbéreleymizxalas nöwitikelseshu?!!!

Jan 16, 2010 03:57 PM

Toluq bet