Sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilatidiki 10 dölet buningdin kéyin ortaq qanun we ölchem ijra qilidu

2007-11-20
Élxet
Pikir
Share
Print

Sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilati 20 ‏- noyabir küni sin'gaporda 13 ‏- qétimliq yighin échip yéngi nizamname imzalidi. Bu, sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilatida 40 yildin buyan tunji qétim imzalan'ghan yéngi nizamname bolup hésablinidu. Sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilati emdi bu yéngi nizamname arqiliq, pütün eza döletler ara ortaq qanun we birxil ölchem ijra qilidighan teshkilatqa aylandi.

Teshkilatning qarimiqida kishilik hoquq teshkilati qurush buningdiki bir muhim noqta

Aki axbarat tori AKI ning sin'gapordin xewer qilishiche, sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilatining bu yéngi nizamnamisida, bu teshkilatning xelq'araliq söhbetlerdiki qanuniy kimliki, soda, meblegh sélish, muhit asrash qatarliq mesililer toghrisida ortaq ölchem belgilen'gen.

Buningdin bashqa yene, yéngi nizamnamida bu teshkilatning qarimiqida kishilik hoquq teshkilati qurush belgilen'genliki, bu teshkilatta peyda bolghan yéngiliqlarning ichidiki muhim noqta bolup hésablinidu. Malayshiya tashqi ishlar ministiri sehid hemit arbaning qarishiche, sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilatning yéngi nizami emdi bu teshkilatni tüp nigizidin yéngilaydu.

Xewerde éytilishiche, sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilatining bu qétimqi yighinida imzalan'ghan yéngi nizamnamigha asasen, bu teshkilatqa eza döletlerning hemmisi 2015 ‏- yilidin burun bir tutash iqtisadiy gewde bolup shekillinidu.

Yaponiye, jenubiy koriye, xitaydin ibaret üch döletning bash ministirliri bu teshkilatning yighinidin paydilinip söhbet ötküzdi

Xewer arxiplirigha qarighanda, 'sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilati' dégen bu teshkilat 1967 ‏- yili hindonéziye, sin'gapor, tayland, filippin, malaysiyadin ibaret besh döletning tashqi ishlar ministirliri bankokta yighin échip imzalighan "sherqiy-jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilati xitapnamisi' gha asasen qurulghan teshkilat idi. Bu teshkilatqa 1984 ‏- yili bronéy, 1995 ‏- yili wyétnam, 1997 ‏- yili bérma, la'os, 1999 ‏- yili kambodzha eza bolup qoshuldi. Hazir bu teshkilatqa eza 10 dölet da'iriside 530 milyon nopus bar.

'Sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilati' qurulghandin kéyin awstraliye, kanada, xitay, yawrupa birliki, hindistan, yaponiye, rusiye we amérikilar bilen yéqindin hemkarliship kéliwatidu. Shundaqla, bu teshkilat bezide özidin bashqa bir dölet bilen yaki özidin bashqa ikkidin artuq dölet bilen bille yighin échip muhim sahelerde ular bilen hemkarliship kéliwatidu.

B b s ning bayan qilishiche, bu qétim, 11 ‏- ayning 20 ‏- küni 'sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilati' sin'gaporda yighin échiliwatqanda, yaponiye, jenubiy koriye we xitaydin ibaret üch döletning bash ministirliri mushu yighinning muhitidin paydilinip, üch terep munasiwitini yaxshilash, koriye yérim arilini yadro qoralliridin xali qilish buyiche söhbet ötküzdi we bu jehette sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilati bilen hemkarlishishni otturigha qoydi.

Yighinida kishilik hoquq teshkilati qurush mesilisde filippin bilen bérma otturisida jiddiy munazire yüz berdi

Amérika awazining bayan qilishiche, sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilatining sin'gaporda échilghan bu qétimqi yighinida yéngi nizamname imzalash jeryanida, bu teshkilatning qarimiqida kishilik hoquq teshkilati qurush mesiliside filippin bilen bérma otturisida jiddiy munazire yüz berdi.

Xewerde éytilishiche, filippin terep bérmini agahlandurup ' eger bérma démokratiye prinsiplirigha emel qilmisa, bérmining démokratik heriket rehbiri, nobil tinchliq mukapati alghan ang sensuchi xanimgha qoyghan cheklimilerni bikar qilmisa, xelqning qarshiliq heriketlirini tinchliq bilen hel qilmisa, filippin parlaménti bu teshkilatning yéngi nizamnamisini testiqlimaydu' dégen.

Bérma bolsa 'bashqa döletning ichki ishlirigha arilashmasliq' prinsipida dawamliq ching turidighanliqini jakarlighan bolsimu, yenila sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilatidin ayrilip qalmasliq üchün, sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilatining yéngi nizamnamisigha imza qoydi. Emdi sherqiy jenubiy asiya döletliri hemkarliq teshkilatigha eza döletler bérma mesilisini hel qilishqa teyyar. (Weli)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet