Ваң лишоң: намайиш қиливатқанлардин сүкүттә туруватқанларниң ғәзипи күчлүк

2008-03-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Tibetan_shoot-dead-2_200.jpg
Абей наһийисидә, икки оттура мәктәп оқуғучиси вә бир башланғуч мәктәп оқуғучиси өлтүрүлгән. Сүрәтни, тибәт диний ишлар фонди тәминлигән.

Ваң лишйоң хитайдики миллий мәсилиләр үстидә издиниватқан мутәхәссисләрдин бири. У тибәттә исян көтүрүлгәндин кейин, елан қилған мақалилирида, намайиш болуватқан районларға қариғанда, сүкүттә туриватқан районларниң вәзийитиниң хәтәрлик икәнликини көрсәтти вә сүкүттә туриватқан районларниң пәләстингә айлиниш хәвпи барлиқини әскәртти.

" Мәсилиниң йилтизи көчмән йөткәштә"

Ваң лишйоң бу йил 15 ‏ - март бошүн тор бетидә елан қилған мақалисидә мундақ дәйду: " намайиш қилиш өзи идарә қилиниватқан һакимийәтниң адалитидин техи үмид үзмигәнликини көрситиду, сүкүттә туруватқанларда бу хил үмид йоқ, әмма улардики ғәзәп‏ - нәпрәт намайишқа чиққанлардин төвән әмәс; сүкүттә туруш қарши тәрәп билән мәсилини сөзлишиш арқилиқ һәл қилиштин үмид үзгәнликниң ипадиси. Ваң лишйоң " миллий зиддийәтләрниң өткүрлишиши" намлиқ мақалисидә, мәсилиниң йилтизи сүпитидә, хитайниң көчмән сияситини көрситиду.

У бу һәқтә мундақ дәйду: "хитай миллий мәсилиләрни бир тәрәп қилишта һазирнила ойлаватиду, йирақни көрәлмәйватиду. Хитайниң көчмән сиясити қаримаққа хитай хәлқиғә пайдилиқ болуватқандәк көрүниду, маһийәттә бу, хитайдики миллий зиддийәтләрдә сүпәт характерлик өткүрлишиш пәйда қилди. Көчмәнләр йәрликниң тәбиий байлиқлирини пүтүнләй игиливалди, базарлирини монопол қиливалди. Бу демәк көчмәнләр мәсилиси аз санлиқ милләтләр үчүн ялғуз миллий мәсилә яки тарихий мәсилила әмәс, у, аз санлиқ милләтләрниң һәр бир аилә һәр бир әзасиниң мәнпәәтигә, әвладлириниң истиқбалиға бивастә зиян йәткүзүп туриватқан реал мәсилә."

Ваң лишйоң мақалисидә, нуқтилиқ һалда, уйғур райониниң вәзийитидин пакитлар көрсәткән болуп, хитайниң қаттиқ зәрбә бериш һәрикәтлирини, алди билән хитай хәлқиғә зиянлиқ дәп әскәрткән. У бу нуқтида мундақ дегән: даириләр бурун миллий қаршилиқларни бир тәрәп қилишта, байқалған һаман бир тәрәп қилиш, баш көтүргән һаман уҗуқтуруш тәдбирини қолланған;. Йеқинқи йиллардин бери, баш көтүрүштин аввал уҗуқтуруш, бих һалитидә йоқитиш тәдбирини қоллиниватиду. Хәлқни бу хил вәһшийлик билән сүкүт қилдуруш һәргиз муқимлиқни шәкилләндүргәнлик әмәс. Ваң лишйоң бу нуқтида, дең шяв пиңниң муну сөзлирини әсләткән: " әң қорқунучлуқи хәлқниң өз наразилиқини ипадилимәстин қосаққа пүкүп қоюшидур."

" Мәсулийәт от қойғанларда әмәс, от қоюшқа мәҗбурлиғанларда"

Ваң лишйоң бүгүн тибәттики тоқунушларниң мәсулийити һәққидә мақалә елан қилди. 14 ‏ - Март лхаса тоқунуши бастурулғандин кейин, тибәт земининиң йезилиридики аһалиләр, ат - хечирлири билән йолға чиқип шәһәргә қарап һуҗум қилған иди; бу җәрянда улар тибәт байриқини көтүрүп " яшисун азадлиқ, яшисун далай лама " дәп шуар товлиған, хитай сақчилири алдини тосқанда қанлиқ тоқунуш келип чиққан иди. Тоқунушта тибәтликләрниң от қоюш, адәм өлтүрүш һәрикәтлири үстидә тохталған ваң лишйоң мундақ дегән: бу тәшкиллик, пиланлиқ һәрикәтләр әмәс, пәқәт партлаш характерлиқ қаршилиқ, шуңа бу хил қаршилиқларниң йолдин чиқип кетиши әҗәплинәрлик әмәс, тарихниң пүтүн басқучлирида, дуняниң һәммә җайлирида хәлқ исянлири мушундақ шәкилдә йүз бәргән. Мәсулийәт бу һәрикәтләрни садир қилғанларда әмәс, мушундақ һәрикәтләрниң келип чиқишиға сәвәп болғанларда. Һөкүмәтләр тоқунушниң алдини елиш үчүн мәвҗут, бастуруш үчүн әмәс. Тоқунушниң алдини елиш зораванлиқ билән мумкин әмәс, адаләт билән мумкин.

Ваң лишйоң йәнә мақалисидә, хитай һөкүмитиниң бастуруш һәрикәтлири мушу пети давамлашса, хитайдики миллий қаршилиқ һәрикәтлириниң шәклидә өзгириш болидиғанлиқи вә миллий районларда пәләстиндики вәзийәт шәкиллинип қалидиғанлиқини агаһландурған. Ваң лишоңниң қаришичә, бу хил вәзийәт шәкилләнсә, бәкрәк зиян тартидиған тәрәп хитай хәлқи болиду. Чүнки йәрлик хәлқләрниң қолида зиян тартидиған бәк көп нәрсиси йоқ, әмма, хитай хәлқи болса йеқинқи ислаһат вә ечиветиш пурситидә әмдила раһәт көрүшкә башлиған хәлқ. (Шөһрәт һошур)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт