Түрк мәтбуатида хитай һәққидә муназирә

2007-12-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт

2008- Йили явропа бирлики дөләтлириниң хитай тоқумчилиқ маллириға қойған чәклимисини әмәлдин қалдуридиғанлиқи тоғрисидики хәвәр түрк карханичилирини вә түркийә дөлитини әндишигә салмақта. Түркийиму тоқумичилиқ маллирини әң көп яврупа бирликигә әза дөләтләргә екиспорт қиливатқан дөләтләрдин бири болғачқа, хитайларниң әрзан тоқумичилиқ маллири билән яврупа базирини бесип кетишидин әнсиримәктә. Бу сәвәбтин 25- декабир күни түркийиниң әң чоң телевизийилиридин бири болған "н т в" дики "йорум фарқи" йәни "охшимайдиған тәһлил" намлиқ программида түркийидики атақлиқ җәмийәтшунас проф. Др. Әмрә коңгар әпәнди билән даңлиқ обзорчи мәһмәт барлаш хитай һәққидә муназирә елип барди.

"Хитайлар явропа базирини игәлләп кәтсә, иқтисадимиз еғир зиянға учрайду"

Әмрә коңгар мундақ деди: "хитай 500 доллар қиммитидики тоқумичилиқ боюмлири вә саәткә охшаш нәрсиләрниң сахтисини ишләп чиқирип 5 доллардин сатмақта. Әгәр хитай тоқумичилиқ маллири базиримизға киришкә башлиса бизни қаттиқ зиянға учритиду. Хитай тоқумичилиқ маллири түркийәгә икки җәһәттин тәсир көрситиду. Биринчиси түркийидики тоқумичилиқ карханилириниң етилип кетишигә сәвәб болиду. Хитайниң тоқумичилиқ маллири әзан болғачқа түрк хәлқи хитай маллирини елишқа башлиса, миллий тоқумичилиқ санаитимиз өлиду. Иккинчидин биз тоқумичилиқ маллиримизниң көпини явропаға сетиватимиз. Әгәр хитайлар явропа базирини игәлләп кәтсә явропаға мелимизни саталмаймиз, иқтисадимиз еғир зиянға учрайду."

"Уйғур районидики кишиләрниң турмуш сәвийиси африқа дөләтлириниң турмуш сәвийисидинму төвән"

Мәмәт барлас мундақ дәйду: "хитайға узақтин қарайдиған болсақ күчлүк бир дөләттәк көрүниду. Әгәр хитайни яхши көзитип тәтқиқ қилидиған болсиңиз наһайити зор қийинчилиқлири бар бир дөләт. Санлиқ мәлуматларға қариғанда һазир хитайда 200 милйон киши оттура һаллиқ турмуш сәвийисигә еришипту. Әмма хитайниң нопуси 1 милярт 300 милйон әтрапида. Бундақта хитайда 1 милярт 100 милйон киши йәнила намрат дегәнлик. Шинҗаң уйғур аптоном районидики кишиләрниң киримигә қарайдиған болсиңиз уларниң турмуш сәвийиси африқидики кишиләрниң турмуш сәвийисидинму төвән. Хитай растинла тез тәрәққи қиливатиду, әмма буниңға әгишип енергийигә болған еһтияҗиму зорийиватиду. Әмма өзиниң енергийиси йоқ, чәт' әлдин импорт қилған енергийигә тайиниду. Хитайниң пәқәтла көмүр байлиқи бар, әмма интайин хәтәрлик, әң көп қаза мәйданға келиватқан көмүр канлири хитайда."

"Оттура асия нефити түпәйлидин русийә билән хитай оттурисида тоқунуш мәйданға келиду"

Мәһмәт барлас йәнә мундақ деди: "хитай чәтәл нефитигә муһтаҗ. Оттура асиядики нефит түпәйлидин келәчәктә русийә билән хитай оттурисида чоқум тоқунуш пәйда болиду. Бу қораллиқ уруш болмисиму бир иқтисади уруш. Хитайниң иккинчи чоң мәсилиси су мәсилиси. Һазир хитайда су кәмчил. Хитайларниң чоң шәһәрлиридә ичидиған су йоқ. Хитай көпийиватқан нопусиға ичидиған су вә терилғу йәрлирини суғиридиған су тапалмайватиду. Хитайдики үчинчи чоң бир мәсилә йолсизлиқ вә парихорлуқ. Хитайдики чоң санаәтләрниң көпи коммунист партийә әзалириниң вә уларниң уруқ туғқанлириниң қолида. Дөләт завутлирини шәхсийләргә көтүрә беримиз дәп һәммисини коммунист партийә әзалириға вә туғқанлириға әзан сетивәтти. Шуниң билән нурғунлиған ишчи ишсиз қалди."

"Хитай дуняда парихорлуқ әң көп дөләт"

Мәһмәт барлас йәнә мундақ деди: "йеқиндин бери хитайда давамлиқ һалда банка мудирлиригә өлүм җазаси бериливатиду, шәһәр башлиқлири түрмигә ташлиниватиду. Өткән йили шаңхәй шәһриниң башлиқи вә оғли, шаңхәй шәһәрлик коммунист партийисиниң баш секритари түрмигә ташланди. Буниң сәвәби булар бир машина мусабиқисини баһанә қилип туруп, дөләтниң 1 йерим милярт доллирини хиянәт қилған. Хитай дунядики әң көп парихорлуқ вә хиянәтчилик бар дөләт. Санлиқ мәлуматларға қарайдиған болсиңиз дуняниң әң чоң төмүр йол ширкити, дуняниң әң чоң суғурта ширкити, әң чоң банкиси хитайда, әмма дуняниң әң чоң мәсилилиридә хитайда. Шуңа хитайни яхши тәтқиқ қилиш керәк. Хитай тоқумичилиқ маллири түпәйлидин италийә тоқумичилиқ санаитидә кризис пәйда болди."

"Түркийә хитайға қарши әқиллиқ сиясәт йүргүзүши керәк"

Әмрә коңар мундақ дәйду:" сиз хитайдики истимал қилғучи байларниң санини 200 милйон дедиңиз. Хитайлар өзлири 'нопусимизниң %20 явропалиқтәк яшайду' дәйду. Әмма чәтәллик көзәткүчиләр хитай нопусиниң %15 ниң явропалиқтәк яшаватқанлиқини илгири сүрмәктә. Мәнчә хитай нопусниң %10 явропалиқтәк яшисиму, %90 намрат яшимақта. Нопусниң 10% яхши яшаватиду дегән тәғдирдиму 130 милйон адәм бай дегәнлик болиду, бу түркийә нопусиниң 2 һәссиси дегәнлик. Әгәр, бу хитайлар ишләп чиқириватқан малларға қоюлған чәклимә әмәлдин қалдурудиған болса, бизниң санаитимизни вәйран қиливетиду. Шуңа түркийә буниңға қарита әқиллиқ сиясәт йүргүзүши керәк." (Әркин тарим)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт