Türk metbu'atida xitay heqqide munazire

2007-12-26
Élxet
Pikir
Share
Print

2008- Yili yawropa birliki döletlirining xitay toqumchiliq mallirigha qoyghan cheklimisini emeldin qalduridighanliqi toghrisidiki xewer türk karxanichilirini we türkiye dölitini endishige salmaqta. Türkiyimu toqumichiliq mallirini eng köp yawrupa birlikige eza döletlerge ékisport qiliwatqan döletlerdin biri bolghachqa, xitaylarning erzan toqumichiliq malliri bilen yawrupa bazirini bésip kétishidin ensirimekte. Bu sewebtin 25- dékabir küni türkiyining eng chong téléwiziyiliridin biri bolghan "n t w" diki "yorum farqi" yeni "oxshimaydighan tehlil" namliq programmida türkiyidiki ataqliq jemiyetshunas prof. Dr. Emre konggar ependi bilen dangliq obzorchi mehmet barlash xitay heqqide munazire élip bardi.

"Xitaylar yawropa bazirini igellep ketse, iqtisadimiz éghir ziyan'gha uchraydu"

Emre konggar mundaq dédi: "xitay 500 dollar qimmitidiki toqumichiliq boyumliri we sa'etke oxshash nersilerning saxtisini ishlep chiqirip 5 dollardin satmaqta. Eger xitay toqumichiliq malliri bazirimizgha kirishke bashlisa bizni qattiq ziyan'gha uchritidu. Xitay toqumichiliq malliri türkiyege ikki jehettin tesir körsitidu. Birinchisi türkiyidiki toqumichiliq karxanilirining étilip kétishige seweb bolidu. Xitayning toqumichiliq malliri ezan bolghachqa türk xelqi xitay mallirini élishqa bashlisa, milliy toqumichiliq sana'itimiz ölidu. Ikkinchidin biz toqumichiliq mallirimizning köpini yawropagha sétiwatimiz. Eger xitaylar yawropa bazirini igellep ketse yawropagha mélimizni satalmaymiz, iqtisadimiz éghir ziyan'gha uchraydu."

"Uyghur rayonidiki kishilerning turmush sewiyisi afriqa döletlirining turmush sewiyisidinmu töwen"

Memet barlas mundaq deydu: "xitaygha uzaqtin qaraydighan bolsaq küchlük bir dölettek körünidu. Eger xitayni yaxshi közitip tetqiq qilidighan bolsingiz nahayiti zor qiyinchiliqliri bar bir dölet. Sanliq melumatlargha qarighanda hazir xitayda 200 milyon kishi ottura halliq turmush sewiyisige érishiptu. Emma xitayning nopusi 1 milyart 300 milyon etrapida. Bundaqta xitayda 1 milyart 100 milyon kishi yenila namrat dégenlik. Shinjang Uyghur aptonom rayonidiki kishilerning kirimige qaraydighan bolsingiz ularning turmush sewiyisi afriqidiki kishilerning turmush sewiyisidinmu töwen. Xitay rastinla téz tereqqi qiliwatidu, emma buninggha egiship énérgiyige bolghan éhtiyajimu zoriyiwatidu. Emma özining énérgiyisi yoq, chet' eldin import qilghan énérgiyige tayinidu. Xitayning peqetla kömür bayliqi bar, emma intayin xeterlik, eng köp qaza meydan'gha kéliwatqan kömür kanliri xitayda."

"Ottura asiya néfiti tüpeylidin rusiye bilen xitay otturisida toqunush meydan'gha kélidu"

Mehmet barlas yene mundaq dédi: "xitay chet'el néfitige muhtaj. Ottura asiyadiki néfit tüpeylidin kélechekte rusiye bilen xitay otturisida choqum toqunush peyda bolidu. Bu qoralliq urush bolmisimu bir iqtisadi urush. Xitayning ikkinchi chong mesilisi su mesilisi. Hazir xitayda su kemchil. Xitaylarning chong sheherliride ichidighan su yoq. Xitay köpiyiwatqan nopusigha ichidighan su we térilghu yerlirini sughiridighan su tapalmaywatidu. Xitaydiki üchinchi chong bir mesile yolsizliq we parixorluq. Xitaydiki chong sana'etlerning köpi kommunist partiye ezalirining we ularning uruq tughqanlirining qolida. Dölet zawutlirini shexsiylerge kötüre bérimiz dep hemmisini kommunist partiye ezalirigha we tughqanlirigha ezan sétiwetti. Shuning bilen nurghunlighan ishchi ishsiz qaldi."

"Xitay dunyada parixorluq eng köp dölet"

Mehmet barlas yene mundaq dédi: "yéqindin béri xitayda dawamliq halda banka mudirlirige ölüm jazasi bériliwatidu, sheher bashliqliri türmige tashliniwatidu. Ötken yili shangxey shehrining bashliqi we oghli, shangxey sheherlik kommunist partiyisining bash sékritari türmige tashlandi. Buning sewebi bular bir mashina musabiqisini bahane qilip turup, döletning 1 yérim milyart dollirini xiyanet qilghan. Xitay dunyadiki eng köp parixorluq we xiyanetchilik bar dölet. Sanliq melumatlargha qaraydighan bolsingiz dunyaning eng chong tömür yol shirkiti, dunyaning eng chong sughurta shirkiti, eng chong bankisi xitayda, emma dunyaning eng chong mesililiride xitayda. Shunga xitayni yaxshi tetqiq qilish kérek. Xitay toqumichiliq malliri tüpeylidin italiye toqumichiliq sana'itide krizis peyda boldi."

"Türkiye xitaygha qarshi eqilliq siyaset yürgüzüshi kérek"

Emre kongar mundaq deydu:" siz xitaydiki istimal qilghuchi baylarning sanini 200 milyon dédingiz. Xitaylar özliri 'nopusimizning %20 yawropaliqtek yashaydu' deydu. Emma chet'ellik közetküchiler xitay nopusining %15 ning yawropaliqtek yashawatqanliqini ilgiri sürmekte. Menche xitay nopusning %10 yawropaliqtek yashisimu, %90 namrat yashimaqta. Nopusning 10% yaxshi yashawatidu dégen teghdirdimu 130 milyon adem bay dégenlik bolidu, bu türkiye nopusining 2 hessisi dégenlik. Eger, bu xitaylar ishlep chiqiriwatqan mallargha qoyulghan cheklime emeldin qaldurudighan bolsa, bizning sana'itimizni weyran qiliwétidu. Shunga türkiye buninggha qarita eqilliq siyaset yürgüzüshi kérek." (Erkin tarim)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet