Мәлтәм арикан ханим: уйғурларға нисбәтән әң чоң хәтәр өз тили вә динидин йирақлишиш

Атақлиқ түрк телевизийә программиси риясәтчиси вә «9а телевизийә қанили» ниң риясәтчиси мәлтәм арикан ханим, хитайниң уйғур тилини вә мәдәнийәтлирини йоқ қилиш үчүн йүргүзүватқан сиясәтлиригә қарши уйғурларниң дини етиқадта чиң туруши, уйғур аилә тәрбийисини күчәйтиш керәкликини оттуриға қойди.
Ихтиярий мухбиримиз арслан
2012-11-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түрк ахбаратчи  мәлтәм арикан ханим. 2012-Йили ноябир, түркийә.
Түрк ахбаратчи мәлтәм арикан ханим. 2012-Йили ноябир, түркийә.
RFA/Arslan

Ихтияри мухбиримиз арслан ташниң мәлтәм арикан ханим билән уйғурларниң һазирқи вәзийити тоғрисида өткүзгән сөһбити җәрянида, мәлтәм ханим уйғурларға нисбәтән өз тили вә динидин йирақлишишниң хәтәрлик икәнликини тәкитлиди.

Арслан таш: һөрмәтлик мәлтәм ханим, буниңдин он йиллар илгири уйғур дияридики мәктәпләрдә һәтта университетлардиму оқуғучилар уйғур тилида дәрс оқуйтти. Йеқиндин буян хитай даирилири уйғур дияридики мәктәпләрдә қош тиллиқ маарип дегән шоар астида уйғур тилида дәрс оқушни әмәлдин қалдурди вә хитай тилида дәрс оқушқа мәҗбурлимақта, мушундақ вәзийәттә сизниңчә уйғур тилини сақлап қелиш вә уйғурларниң ассимилятсийә болуп кетишниң алдини елиш үчүн немә қилиш керәк болиду?

9 A Телевизийә қанилида көрситилгән, хитай әскәрлириниң мәсчит әтрапида җиддий һаләттә турған көрүнүш. 2012-Йили л30-өктәбир, истанбул.
9 A Телевизийә қанилида көрситилгән, хитай әскәрлириниң мәсчит әтрапида җиддий һаләттә турған көрүнүш. 2012-Йили л30-өктәбир, истанбул. RFA/Arslan

Мәлтәм ханим: шәрқий түркистандики қериндашлиримиз тәлим-тәрбийә, миллий мәдәнийәткә бәк әһмийәт бериду, хитай буниң яхши билгәнлики үчүн бу саһәгә бузғунчилиқ қилишни мәқсәт қилмақта, һазирқи вәзийәттә буниңға қарши турушниң тәк йоли болса аилидики тәлим-тәрбийини күчәйтиш, һәр ким өз аилисидикиләргә тили вә миллий мәдәнийәт, өрп-адәтлирини өгитиш керәк. Қериндашлиримиз миллий мәдәнийитини сақлап қелиши бәк муһим. Әмма у йәрдә бәк хәтәрлик бир һалакәт бар, у болсиму хитай маарип системиси йолға қойған марксизм, дарвинизм вә материялизмлиқ маарип. Әслидә уйғур қериндашлиримиз бу системиға техиму күчлүк бир шәкилдә қарши туруши керәк, чүнки өз тили билән тәлим алған уйғур яшлар нәччә саәтләп өз дини әқидисигә хилап болған материялизм вә дарвинизм нәзәрийиси бойичә дәрс оқуп шу система бойичә йетишип чиққан тәқдирдә өз тилини билгән биләнму өз динини билмәслик әң чоң хәтәрлик әһвал. Уйғурларға нисбәтән өз тилини билгән биләнму өз динидин йирақлишиш әң чоң хәтәрлик әһвал, шуниң үчүн шәрқий түркистанда пәрзәнтлиримизниң, яшлиримизниң алди билән дарвинизм вә коммунизм идийисигә қарши көпләп чүшәнчә һасил қилиши шәрт. Материялизм идеологийисиниң асасий йоқ сәпсәтә икәнликигә алақидар илмий вә әқли дәлил-пакитларни яхши өгиниши шәрт. Буниң билән биргә йәнә иман, етиқад һәқиқәтлирини, қуран кәриминиң һәқиқәтлирини бәк яхши өгиниши керәк, шуниң билән роһи вә мәниви җәһәттә интайин күчлүк бир роһқа игә болуши вә әвладларниму шу роһ билән йетиштүрүши зөрүр. Мушуни әмәлий иҗра қилалиғанда андин күчлүк етиқадлиқ әвладлар йетишип чиқиду.

Атақлиқ түрк телевизийә программа риясәтчиси вә «9а телевизийә қанили» ниң риясәтчиси мәлтәм арикан ханим. 2012-Йили ноябир, түркийә.
Атақлиқ түрк телевизийә программа риясәтчиси вә «9а телевизийә қанили» ниң риясәтчиси мәлтәм арикан ханим. 2012-Йили ноябир, түркийә. RFA/Arslan

Арслан таш: һөрмәтлик мәлтәм ханим, сизгә нисбәтән уйғур мәсилиси билән пәләстин мәсилисидики охшашлиқлар вә пәрқләр немиләрдин ибарәт?

Мәлтәм ханим: пәләстиндә вә шәрқий түркистандиму 60 йилдин буян тохтимай езилип келиватқан инсанлар бар, әмма түрк-ислам дунясиниң қайғулири шәрқий түркистан вә пәләстин биләнла чәклинип қалмайду, чадтин патаниғичә һәр йәрдә зулум бар, бу зулумға хатимә беришниң йолини алла бизгә көрсәтти, алла таала қуран кәримидә, бирлишиңлар, айрилмаңлар дәп тәлимат бериду, тили, миллити, мәзһипи немә болуштин қәтий нәзәр пүтүн мусулманлар қериндаш. Мусулманлар бир-бирини оз җенини қоғдиғандәк қоғлимиғучә, бир әрәб бир түркни өз қериндишиға охшаш яхши көйүнүп қоғлимиғучә бу зулумларға хатимә берилмәйду, шуниң үчүн биз дәрһал һәрикәткә өтүп түрк-ислам бирликини қурушимиз керәк.

Арслан таш: пәләстин мәсилисини қоллап-қуввәтлигән мусулман аммиви тәшкилатлар вә дөләтләр немә үчүн шәрқий түркистан мәсилисини қоллимайду?

Мәлтәм ханим: чүнки түрк-ислам дуняси күчлүк бир бирлик астида җәм болмаслиқи әң ечинишлиқ ақивәтләрдин бири һесаблиниду. Әлвәттә түрк-ислам җуғрапийисиниң һәр қайси җайлириға тинчлиқ бәрпа болуши, хатирҗәмлик, һузур ичидә яшиши, һеч қандақ бир өсмүрниң көзидә қорқуш болмаслиқи үчүн ғәйрәт билән һәрикәт қилиш алланиң бизгә чүшүргән буйруқи. Бәзи кишиләр пәқәт пәләстин дәйду, бәзи кишиләр пәқәт шәрқий түркистан дәйду, алла болса бизгә пүтүн дуня дәйду, аллатаала ялғуз мусулманларға әмәс бәлки пүтүн инсанларға тинчлиқ бәрпа қилишқа буйруйду.

Арслан таш: һөрмәтлик мәлтәм ханим, сизниңчә уйғур мәсилисини дуня вә түркийә күнтәртипигә кәлтүрүш үчүн чәтәлләрдики уйғурлар вә уйғур тәшкилатлар немә қилиши керәк болиду?

Мәлтәм ханим: имканийәтләрни вә күч-қуввәтлиримизни бирләштүрүшимиз интайин муһим. Охшимиған партийиләрдин охшимиған җамаәтләрдин, фонд вә тәшкилатлардин бу йолда ғәйрәт билән һәрикәт қилғанлар бар. Биз бир-биримизни яхши көрәйли, бир-биримизгә игә чиқайли, һәммимизниң мәқсити охшаш, әң алди билән һәммимизниң дини етиқади охшаш, қиблимиз бир, китабимиз бир, бирлишип һәрикәт қилидиған болсақ, алла алдимизға көплигән имканийәтләрни ечип бериду, чүнки у вақит алланиң буйруқиға бойсунған болимиз, әмма бөлүнүп парчилансақ алла мувәппәқийәтни несип қилмайду, чүнки бөлүнүп парчилиниш ислам динида һарамдур.

Арслан таш: уйғур хәлқи түркийә дөлитини вә түркийә хәлқини бәк яхши көриду вә уйғур мәсилиси үчүн ярдәм үмид қилиду, сизниңчә түркийә хәлқи вә дөлити уйғур хәлқи үчүн немә қилиши керәк вә немиләрни қилиш имканийити бар?

Мәлтәм ханим: шәрқий түркистан бизниң җан дилимиз,, роһимиз, пак-пакиз бир хәлқ, виҗдани пак, гүзәл-әхлаққа игә хәлқ. Иншаалла улар билән йүз көрүшидиған, уларни бағримизға басидиған күнләр пат арида келиду, биз аднан октар әпәнди билән «9а телевизийә қанили» болуш сүпитимиз билән шәрқий түркистандики зулумға хатимә бериш үчүн нәччә йилдин буян тиришип келиватимиз вә буниңдин кейинму ахирғичә давам қилимиз. Бу йәрдә бизниң вә дөлитимизниң шәрқий түркистан мәсилиси тоғрисида хитай һөкүмити билән учришиш елип бериш бәк муһим. Хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан бесим сияситидин ваз кечишкә чақириқ қилиш керәк. Керәк болғанда иқтисади ембарго йүргүзүш керәк. Аднан октар әпәнди бу һәқтә хитай билән учришишлар елип барди вә яхши нәтиҗә болди, әмма яхши илгириләшләр техиму тез сүрәттә давам қилиши керәк. Уйғур қериндашлиримизму вә бизму, хитай йоқалсун демәймиз, әмма шәрқий түркистан азад болсун дәймиз, шәрқий түркистанниң азад болуши хитай үчүн тәһдит әмәс, дәл әксичә уларниму хатирҗәм қилидиған бир гүзәл иш. Буниңға капаләтлик беришни хитайға яхши чүшәндүрүш керәк. Хитайниң әндишә вә қорқушлири йоқалса бәлки бу бир яхши илгириләш болиду, шуниң билән бирликтә хитайға коммунист идеологийисиниң асасий йоқ бир сәпсәтә икәнликини яхши чүшәндүрүш керәк, чүнки хитай бу сәпсәтә идеологийә сәвәбидин ялғуз уйғурларғила әмәс бәлки өз хәлқигиму зулум қиливатиду, уларниму қийнаватиду. Биз болсақ өз йолимиз билән меңип һәм шәрқий түркистан хәлқиниң һәм хитай хәлқиниң тартиватқан зулумға хатимә беришни халаймиз, һәр ким биринчи синип инсанға охшаш хушал яшишини халаймиз.

Қериндашлар, шәрқий түркистан үчүн елип барған хизмәтлиримизни «9а телевизийә қанили» ниң www.a9.com.tr Тор адресидин вә аднан октар әпәндиниң китаблиридин пайдилиниши үчүн www.doguturkistan.com Тор адресини зиярәт қилишини тәвсийә қилимиз.

Пикирләр (1)
Share

‏‏Мусулман уйғур

‏‏язғили хәвәр чиқмай әмди мушундақ улуғ динимизни һақарәтләп, бурмилап җөйлүйдиған инсанларни зиярәт қилип, вәтинимиз тоғрисида шулардин мәслиһәт алидиған болдуқму??? техи бу қаналниң тор бәт адресини елан қилипсиз, мушу бәттин қериндашлиримиз ялған, начар нәрсиләрни көрүп езип кәтсә җавапкари ким???

Nov 30, 2012 12:18 AM

Толуқ бәт