Мутәхәссисләр түркмәнистан - хитай тәбиий газ келишими һәққидә тохталди

Түркмәнистан президенти қурбангүли бәрдимуһәммәдовниң бу нөвәтлик хитай зиярити җәрянида икки дөләт арисида хитайни тәбиий газ билән тәминләшни көпәйтиш келишими һазирланди. Әгәр келишим әмәлийләшсә, түркмәнистан хитай еһтияҗлиқ болған тәбиий газ сәрпиятиниң йеримини тәминләйдиған дөләткә айлиниду. Анализчилар бу хитайниң оттура асия енергийә тәминатиға тайинишини күчәйтидиғанлиқини илгири сүрмәктә. Төвәндә мухбиримиз әркин мәлумат бериду.
Мухбиримиз әркин
2011-11-24
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркмәнистан ишчилири хитай, түркмән вә башқа дөләт рәһбәрлириниң сүрити астида алқиш қилмақта
Түркмәнистан ишчилири хитай, түркмән вә башқа дөләт рәһбәрлириниң сүрити астида алқиш қилмақта
AFP

Түркмәнистан билән хитай чаршәнбә күни имзалиған тәбиий келишими президент бәрдимуһәммәдовниң 4 күнлүк хитай зияритидики әң муһим вәқәләрниң биридур. Мәзкур келишимгә асасән хитай игиликиниң түркмән тәбиий газиға болған тайиниши зор дәриҗидә ашиду. Келишим бойичә түркмәнистан хитайни тәбиий газ билән тәминләшни зор миқдарда көпәйтип, газ тәминатини йеқин кәлгүсидә хитай еһтияҗлиқ болған тәбиий газ сәрпиятиниң йеримиға йәткүзүшкә капаләтлик қилиду. Мәзкур келишим дуня ахбарат васитилириниң диққитини қозғап, шу күнки қизиқ нуқтиларниң бири болуп қалди. Түркмәнистан бу йил мәзкур туруба йолидин түркмәнистан бу йил хитайни 17 милярд куб метир тәбиий газ билән тәминлигән.

Икки тәрәп чаршәнбә күни имзалиған келишимгә асасән түркмәнистан келәр йилдин башлап, хитайға експорт қилидиған газ миқдарини йәнә 25 милярд куб метир көпәйтип, йиллиқ тәминат һәҗмини 40 милярд куб метирға йәткүзиду. Келишимдә оттуриға қоюлған келәчәккә аит пилан болса кәлгүси 4 йилда хитайға експорт қилидиған тәбиий газ миқдарини 65 милярд куб метирға чиқириштур. Бу дегәнлик йәнә 4 йилдин кейин хитай йиллиқ тәбиий газ сәрпиятиниң йеримидин көпрәк қисмини түркмәнистандин импорт қилиду, дегәнликтур. Дотсент әркин әкрәм мәзкур туруба йоли хитайниң оттура асияға йүзлинип, енергийә тәминат линийисини көп хиллаштуруш истратегийисиниң бир қисми, дәп көрсәтти.

Бәзи анализчилар өзбекистан, қазақистан вә уйғур аптоном районини кесип өтидиған түркмән - хитай тәбиий газ туруба йолиниң йилда бунчилик зор һәҗимдики тәбиий газни тошуш иқтидариға игә яки игә әмәслики айрим бир мәсилә, дәп көрситиду. Бирақ түркмәнистан президенти бәрдимуһәммәдов бейҗиңда мухбирларға әскәртип, түркмән - хитай тәбиий газ туруба йолиниң бундақ иқтидарға игә икәнликини билдүргән. Анализчилар мәзкур келишим түркмәнистанға пайдилиқ, бирақ русийигә зиянлиқ икәнликини илгири сүрди. Түркийә истратегийилик чүшәнчиләр тәтқиқат орниниң тәтқиқатчиси, һаҗиөпә университети дотсенти әркин бу көз қараштики мутәхәссисләрниң биридур.

Хитай ахбарат васитилириниң илгири сүрүшичә, түркмәнистан президенти бәрдимуһәммәдов билән хитай дөләт рәиси ху җинтав чаршәнбә көни көрүшүп, узун муддәтлик вә муқим истратегийилик енергийә шерикчилик мунасивити қурушқа қошулған. Лекин икки дөләт арисидики келишим тәбиий газ тохтами билән чәклинип қалмиған. Бу һәқтики хәвәрләрдә йәнә хитайниң түркмәнистанни қәрз пул билән тәминләп, униң тәбиий газ қезиш әслиһәлирини сетивелишиға ярдәм қилиш, бихәтәрлик, әткәсчилик вә террорлуққа қарши бәзи келишимләрни имзалиғанлиқи илгири сүрүлгән. Болупму бәрдимуһәммәдовниң чаршәнбә күни йәнә хитай җ х министири миңҗйәнҗуниң һәмраһлиқида хитай җ х министирлиқини зиярәт қилғанлиқи көзәткүчиләрниң диққитини қозғиған. Әркин әкрәм, гәрчә хитай мәзкур туруба йолидин мәлум пайдиға еришип, өзиниң һазирқи енергийә еһтияҗини һәл қилсиму, бирақ узун мәнзилдә хитай үчүн нурғун хәтәрлик амилларниң йошурунғанлиқини билдүрди.

Хитай түркмәнистан икки дөләтниң 2009 - йили пүтүп ишқа киришкән мусаписи1700 километирдин артуқ узунлуқтики тәбиий газ туруба йоли уйғур елигә қәдәр йетип баратти. Лекин хитай мәзкур туруба йолиға йәнә мәбләғ селип, хитайниң җәнубидики санаәт районлириға қәдәр узартип, 8700 километирға йәткүзүлгән иди. Бәрдимуһәммәдов пәйшәнбә күни түркмән газини тошуйдиған мәзкур туруба йолиниң пүтүп чиқиш мурасимиға қатнашқан. Мәзкур туруба йолида бу йил 6 - айдин башлап рәсмий газ йөткәшкә башланған иди.

Толуқ бәт